Cumhuriyet
Türkiye Cumhuriyeti’nin Osmanlı
İmparatorluğu’ndan devraldığı ekonomik yapı tam bir faciaydı. Sanayi diye bir
şey yoktu. Üretimin büyük bölümü tarıma, o da hava koşullarına bağlıydı.
Kapitülasyonlar ve dış borçlar ülkeyi tam bir açmazda bırakmıştı. 1923 yılında
milli gelir 570 milyon dolar, kişi başına düşen milli gelir yıllık 48 dolar,
ihracat 51 milyon dolar, ithalat 87 milyon dolar, GSYH’da sanayinin payı % 11
idi. Bütün ülkede 13.000 adet telefon vardı. Doktor başına düşen hasta sayısı
13.000 dolayındaydı. Üniversite ve yüksekokullarda 3.000 dolayında öğrenci
okuyordu. Ayrıca Türkiye Cumhuriyeti, Osmanlı İmparatorluğu’ndan GSYH’sının yarısından fazla tutarda Düyun-u Umumiye borcunu devralmıştı.
Birinci Dünya Savaşının hemen
ardından girdiği kurtuluş savaşından yeni çıkmış olan Türkiye’de, insanlar
yorgun, bitkin, fakir ve dünyadan soyutlanmışlardı. Bütün dünya Türkiye’nin
karşısına dikilmiş, batmasını bekliyordu. Bütün bu yorgunluk, bitkinlik,
fakirlik ve yalnızlığa karşın Cumhuriyeti kuranlar, onurlu, gururlu ve her
şeyden önemlisi umutluydular. Umutluydular, çünkü Türk halkı inanılmaz bir
kurtuluş mucizesi gerçekleştirmişti ve Atatürk’ün önderliğinde ekonomik
mucizeyi de gerçekleştireceklerine inanıyorlardı.
Beklendiği gibi de oldu. Türkiye
Cumhuriyeti, ilk dönemde büyük atılımlar yaptı, milli gelirini hızla büyüttü,
sanayisini, ihracatını geliştirdi, bütün fakirliğine karşın sırtına yüklenen
Osmanlı borçlarını son kuruşuna kadar ödedi ve bugünlere geldi.
Atatürk döneminde (1923 – 1938)
Türkiye Cumhuriyetinin başardığı yapısal reformlardan bazılarını aşağıda
sıralıyorum:
Cumhuriyet ilan edildi (1923.)
Hilafet kaldırıldı, Tevhid-i Tedrisat (öğretim birliği) kabul edildi,
ilköğretim zorunlu hale getirildi, TC’nin kendi bastığı ilk madeni para
tedavüle çıktı, Cumhurbaşkanlığı Senfoni Orkestrası kuruldu (1924). Aşar
vergisi kaldırıldı, Danıştay kuruldu (1925). Türk Medeni Kanunu yürürlüğe girdi
ve kadın – erkek eşitliğine geçildi, demir
ve elik sanayiinin kurulmasına ilişkin kanun çıkarıldı. Kayseri Uçak ve Motor
fabrikası açıldı (kapatılıncaya kadar bu fabrikada 112 savaş uçağı üretildi.)nTopkapı
Sarayı müze olarak ziyarete açıldı, Ankara’da Milli Sahne adıyla ilk tiyatro
kuruldu, uluslararası saat ve takvim uygulamasına geçildi. Yabancı gemilere
tanınan ayrıcalıklar kaldırıldı ve Kabotaj Kanunu uygulaması başladı (1926). Okullarda
karma eğitime geçildi (1927). Laiklik bir cumhuriyet ilkesi olarak kabul edildi.
Türk halkına okuma yazma öğretmek için millet mektepleri açıldı (1928 - 1936
yılları arasında 16 – 45 yaş arasında temel eğitim verilen kişi sayısı 3
milyonu buldu). Türk harflerinin kabul ve uygulanması hakkında kanun yürürlüğe
girdi (1928). Kadınlar belediyelerde seçme ve seçilme hakkı kazandı (1930). Anadolu
Demiryolu Şirketi ve Haydarpaşa Limanı yabancılardan satın alınarak
millileştirildi, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası kuruldu. Uluslararası
ölçü birimleri yürürlüğe girdi (1931). Halkevleri açıldı (1932). Kadınlar genel
seçimlerde seçme ve seçilme hakkı kazandı (1934). Ankara’da Devlet
Konservatuvarı açıldı (1936).
Bir nefeste sıralanan bu
reformlar mutlak monarşiyi cumhuriyete dönüştürmüş, laikliği yaşama geçirmiş, Türk
insanını kulluktan çıkarıp yurttaş yapmış, eğitimi dinsel temelden bilimsel
yapıya dönüştürmüş, dünyada pek az ülkede varken kadınlara eşit haklar vermiştir.
Bugün Türkiye Cumhuriyeti’nin
GSYH’sı 750 milyar dolar dolayında, kişi başına yıllık geliri 9.300 doları,
ihracatı 150 milyar doları, ithalatı 250 milyar doları aşmış durumdadır.
Osmanlı, hatasıyla sevabıyla,
başarısıyla başarısızlığıyla bizim geçmişimizdir. Bu geçmişle övünürüz. Ama Osmanlı
geçmişinden bir gelecek yaratmaya çalışmak, sadece zaman kaybıdır. Yapmamız
gereken şey Cumhuriyetimizi, demokrasiyle tamamlayıp ileri götürmektir.
Genel konusunda
Tuncer Bulutay'ın Ardından7 Aralık 2021Geçmişten Dijital Geleceğe16 Ekim 2020Okuduğum Kitaplardan Seçmeler2 Ağustos 2020Devlet Adamı Deyince14 Haziran 202066 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.