Maastricht Kriterlerinde Son Durum ve Türkiye
Bir zamanlar sürekli gündemde
tutulan Maastricht kriterleri, Avrupa Birliği (AB) idealinden uzaklaştıkça
gündemden düştü.
Nasıl ki Kopenhag kriterleri bir
ülkenin AB’ye katılmasının koşullarını belirliyorsa Maastricht kriterleri de
AB’ye üye ülkelerin ekonomik ve parasal birliğe katılabilmesinin koşullarını
belirliyor. Ekonomik ve parasal birliğe katılmanın sonucunda üye ülke kendi
parasını terk edip Euro’yu para birimi olarak kabul ediyor. Maastricht
Antlaşması, 1 Ocak 1993’de yürürlüğe girdi ve AB üyesi ülkelerin ekonomik ve
parasal birliğe geçişte aralarındaki farklılıkların giderilmesi için bazı
koşullar belirledi. Bu koşulları yerine getiren üye ülkelerin aynı para
birimini (Euro) kullanabilmesini öngördü.
Şimdi önce Maastricht
kriterlerini sıralayalım:
(1) Toplulukta en düşük
enflasyona sahip (en iyi performans gösteren) üç ülkenin yıllık enflasyon
oranları ortalamasıyla ilgili üye ülke enflasyon oranı arasındaki fark 1,5
puanı geçmemelidir.
(2) Üye ülke devlet borçlarının
GSYH’sına oranı %60’ı geçmemelidir.
(3) Üye ülke bütçe açığının
GSYH’sına oranı %3’ü geçmemelidir.
(4) Herhangi bir üye ülkede
uygulanan uzun vadeli faiz oranları 12 aylık dönem itibariyle, fiyat istikrarı
alanında en iyi performans gösteren 3 ülkenin faiz oranını 2 puandan fazla
aşmayacaktır.
(5) Son 2 yıl itibariyle üye ülke
parası diğer bir üye ülke parası karşısında devalüe edilmiş olmamalıdır.
Şimdi bu kriterleri ve Türkiye’nin
durumunu bir tabloya dökelim (Türkiye, dalgalı kur rejiminde olduğu için 5’inci
kriter olan devalüasyon kriterinin muhatabı olmadığından onu almıyorum):
Kriter
|
Esas
oran (%)
|
Euro Ortalaması (%)
|
Türkiye (%)
|
Türkiye vs EU
|
Yunanistan
(%)
|
Yunanistan vs EU
|
Enflasyon
|
0,4
|
0,4
|
8,1
|
-
|
-1,0
|
+ -
|
Devlet Borcu/GSYH
|
60,0
|
91,0
|
37,0
|
+
|
177,0
|
-
|
Bütçe Açığı
|
-3,0
|
-2,0
|
-1,5
|
+
|
-7,2
|
-
|
Uzun Vadeli Faiz
|
0,5
|
0,5
|
9,0
|
-
|
0,0
|
+
|
Tabloya göre Türkiye iki kriteri
tutturmuş iki kriteri tutturamamış durumda görünüyor. 2001 krizi sonrasında
uygulanan programla bütçe ve ona bağlı kamu borçları sorununa çözüm
getirebilmiş olan Türkiye, enflasyon ve ona bağlı olan faiz meselesini
çözememiş. Yine tabloya göre zamanında bu kriterleri (devlet borç stoku / GSYH
kriteri hariç) tutturduğu için Euro Bölgesine girerek Euro para birimine geçmiş
olan Yunanistan ise tam tersi konumda: Bütçe açığı ve devlet borcu kriterlerini
tutturmaktan uzak bulunuyor. Buna karşılık Yunanistan’ın enflasyon hedefini
tutturduğunu da söylemek pek kolay değil. Çünkü bu oran tam olarak deflasyonu
işaret ediyor. Tek tutturduğu kriter olarak uzan vadeli faizler karşımıza
çıkıyor.
Bütün dünyada, bu dönemde, kamu
borçlarının yükselmesine karşılık Türkiye’nin bu alanda sağladığı başarı çok
önemlidir. Buna karşılık bütün dünyada enflasyonun sıfırlar düzeyine indiğini
göz önüne alırsak bu alanda hala iki haneli enflasyonu zorlar bir yapıda
olmamız anlaşılabilir bir durum değildir.
Bütçe açığını düşürmemiz
sonucunda kamu borç stokunu düşürmeyi başardık. Aslında benzer bir durumu 2003
– 2009 arasında enflasyonu düşürerek faizlerde de ciddi oranlarda düşüş
sağladık. Ama sonrasında ne olduysa enflasyonu düşürerek faizleri düşürme
yaklaşımını terk edip faizleri düşürerek enflasyonu düşürmek gibi ters bir yola
girdik. Enflasyonu ve faizleri kalıcı olarak düşürmenin tek yolu enflasyonu
düşürmektir. Bunun da yolu ekonomiyi dış finansmana bağımlı yapıdan kurtarmak
ve dolayısıyla kurların etkisine açık halden çıkarmaktan geçiyor. Bu çerçevede
cari açığı düşürecek bir teşvik politikasını uygulamaya sokmak gerekiyor. 6 – 7
yıldır konuşup, sanki uyguluyormuş gibi yapıp da bir türlü yaşama
geçiremediğimiz cari açığı düşürecek bir teşvik modelini uygulamaya koymamız
şart.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026120 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.