Altın Üzerine Akıl Yürütmeler
Para Yerine Altın ya da Altın Para
Son günlerde kamuoyunu meşgul
eden tartışmalardan birisi Dolar kullanmaktan veya bir takım fiyatları Dolara
endekslemekten vazgeçip yerine altın veya TL kullanmanın yararı üzerinde
yoğunlaşıyor. TL meselesini sonraya bırakıp önce altın meselesini ele alalım. Altın,
paranın işlevlerini görecek biçimde nasıl kullanılır? Üç türlü kullanılabilir:
(1) Madeni para kullanılacaksa doğrudan paranın içine konur. Örneğin madeni
paraya belirli gram ağırlıkta altın konularak o paranın altın cinsinden değeri
belirlenir. Diyelim ki altının değeri bugün olduğu gibi 130 TL ise içinde 1/
130 (yani 0,0077) gram altın olan bir madeni paraya 1 TL denilebilir. Bu
durumda bu para (0,0077 x 130 =) 1 TL eder. (2) Altın, doğrudan doğruya para
yerine kullanılır. Diyelim ki o gün altının fiyatı 130 TL ise 2.000 TL’ye
kiraya verilecek bir evin kirası 2.000 / 130 = 15,4 gram altın olarak belirlenebilir.
(3) Kâğıt para altına bağlanır. Bu durumda mesela 1 TL’lik kâğıt para dolaşıma
çıkarılırken karşılığında 1/130 gram altın Merkez Bankası’nın altın deposuna
konur.
Her üç yöntemin de sakıncaları
çok fazladır. İlkinde altın değerlendikçe madeni para piyasadan çekilmeye
başlar. Diyelim ki uluslararası piyasada altının değeri artmış ve bizde de o
nedenle gramı 150 TL eder olmuşsa o zaman 1 TL’lik metal paranın gerçek değeri (0,0077
x 150 =) 1,16 TL eder hale gelir. Bu durumda bu parayı 1 TL olarak kullanmak
yerine eritip içindeki altını 1,16 TL’ye satmak kârlı olacağından madeni
paralar piyasadan kaybolur (Gresham kanunu.)
İkinci yöntem yani altının doğrudan
para yerine kullanılması halinde bunu bir endeks gibi kullanmaktan başka çare
yoktur. Aksi takdirde gram küsuratlarını ifade eden altın olmadığı için alış
veriş doğru dürüst yapılamaz. Örneğin bir malın fiyatı 1,03 gram altına eşitse 0,3
gram altını bulmak sorun olacağı için işlem kolay yapılamaz. Bunu bir endeks
olarak kullanmakla bu sorun aşılabilir. Diyelim ki ev sahibi 2.000 TL’ye kiraya
verilecek evi 130 TL / gram altın fiyatından giderek 15,4 gram altına kiraya
vermiş olsun. Bir sonraki ayda altın fiyatı 120 TL’ye düşerse kiracı, 140 TL’ye
çıkarsa ev sahibi mağdur olduğunu düşünmeye başlar. Dolayısıyla paranın yerine
altın ikame etmenin doğrudan para kullanmaya üstünlüğü kalmaz.
Üçüncü yöntem ikinci dünya
savaşına kadar azalarak da olsa bütün dünyada zaten uygulanmış bir yöntemdir.
Merkez bankaları enflasyon nedeniyle insanların “al paranı ver karşılığı olan
altını” demeleriyle başa çıkamadığı için altın karşılığı, bütün paralardan
kaldırılmış yalnızca ABD, 1971 yılına kadar 1 Ons Altın = 35 Dolar sabitlemesiyle
Doların altın karşılığını korumaya devam etmiştir (Bretton Woods sistemi.)
Esasen bugün ABD Dolarının bir numaralı rezerv para olarak kabulünün ve
uluslararası ticarette ve finansal işlemlerde temel para olarak kullanımının
ardında yatan bir neden de Doların bütün öteki paralardan daha uzun süre altın
karşılığının korunmuş olmasıdır. Diğer ekonomiler, paralarını Dolara
sabitleyerek bir anlamda dolaylı olarak altına sabitlemiş oluyorlardı. Vietnam
Savaşının yarattığı ağır mali yükler nedeniyle ABD de gidişe dayanamamış, altın
karşılığını kaldırarak Doları karşılıksız hale getirmiştir. Bugün bütün kâğıt
paralar karşılıksızdır. Altın karşılığı kâğıt para basımı sabit kur sistemiyle
yürür. Dalgalı kurda hem kurun değerinin sürekli değiştiği hem de altın
fiyatının oynak olduğu bir ortamda kâğıt paraları altın karşılığında basmak
sürdürülebilir bir iş değildir.
Öte yandan dünya artık 100 yıl
geriye gidip kâğıt paranın yerine madeni para koyamaz, 50 yıl geriye gidip
altın karşılığında kâğıt para basmaya dönemez, 1000 yıl geriye gidip trampa
ekonomisini tekrar yaşatamaz.
Altını Teşvik Bir Alternatif mi?
Altını para yerine kullanmanın
mümkün olmadığını yukarıda ortaya koymaya çalıştık. Şimdi de altın
biriktirmenin iyi bir şey olup olmadığını kişiler açısından değil ülke
ekonomisi açısından ortaya koymaya çalışalım.
Bu konuyu tartışırken Türkiye’nin
ne kadar altın ürettiğine ve bu üretimin dünya altın üretimi içinde ne kadarlık
bir paya sahip olduğuna bakarak işe başlamamız gerekiyor. Türkiye’de ve dünyada
altın madeni üretimi aşağıdaki tabloda ton olarak gösteriliyor (kaynak: Türkiye
için: http://www.enerji.gov.tr/tr-TR/Sayfalar/Altin
ve http://altinmadencileri.org.tr/turkiye-altin-uretimi/
dünya için: https://www.statista.com/statistics/238414/global-gold-production-since-2005/)
(Tablodaki miktarlar ton olarak okunmalı.)
Yıllar
|
Türkiye
|
Dünya
|
Türkiye’nin Dünyadaki
Payı (%)
|
2005
|
5,0
|
2.470
|
0,2
|
2006
|
8,0
|
2.370
|
0,3
|
2007
|
10,0
|
2.350
|
0,4
|
2008
|
11,0
|
2.280
|
0,5
|
2009
|
14,5
|
2.460
|
0,6
|
2010
|
17,0
|
2.560
|
0,7
|
2011
|
24,6
|
2.660
|
0,9
|
2012
|
29,5
|
2.690
|
1,1
|
2013
|
33,5
|
2.800
|
1,2
|
2014
|
31,0
|
2.900
|
1,1
|
2015
|
27,5
|
3.000
|
0,9
|
Tablo bize Türkiye’nin altın
üretiminde dünyada söz sahibi olmadığını gösteriyor. Buna karşılık Türkiye
ciddi bir altın ithalatçısıdır. Aşağıdaki tablo Türkiye’nin yıllar itibariyle
yaptığı altın ithalatını ton olarak gösteriyor (kaynak: http://altinmadencileri.org.tr/turkiyenin-altin-ithalati/)
Yıllar
|
İthalat
|
2005
|
269
|
2006
|
193
|
2007
|
231
|
2008
|
166
|
2009
|
38
|
2010
|
42
|
2011
|
80
|
2012
|
120
|
2013
|
302
|
2014
|
131
|
2015
|
49
|
Demek ki Türkiye ürettiği
altından çok daha fazlasını ithal ediyor. Türkiye, bu altını (bir yıl İran ile
yapılan trampa türü alış veriş dışında) büyük ölçüde Dolarla ithal ediyor. O
halde Dolar biriktirmekle Dolarla ithal edilmiş altın biriktirmek arasında ya
da daha açık bir ifadeyle altın biriktirmeyi teşvik ile Dolar biriktirmeyi
teşvik arasında ülke açısından bir fark bulunmuyor.
TL’ye Dönüş Bir Seçenektir Ama Onun da Koşulları Var
Ülke ekonomisi açısından fark
yaratacak tek şey insanları TL biriktirmeye yöneltmektir. Çünkü TL’yi sadece
biz üretiyoruz, hiçbir yerden ithal etmiyoruz. Ne var ki insanları buna
yönlendirebilmek için bazı şeyler yapmak şart. Her şeyden önce TL’nin iç
değerini düşüren enflasyonu ve dış değerini düşüren kur artışını önlemek
gerekiyor. Kur artışının dışarıdan kaynaklanan kısmını önlemek elbette bizim
elimizde olan bir şey değil. Ama bu artışın içeriden kaynaklanan kısmını
önlemek bizim elimizde. Bunun yolu da enflasyonu düşürmek ve riskleri
düşürmekten geçiyor. Bunlara ek olarak kamu kesiminin belirlediği fiyatlar,
ücretler ve tarifelerin hiçbir şekilde Dolara veya başka bir döviz cinsine
endekslenmemesi çok önemli bir koşul. Kamu kesimi tarifelerini Dolara
endeksleyince yurttaş da aynı yolu izliyor. Son olarak da reel faizin pozitif
bir noktada olması ve serbestçe belirlenmesine izin verilmesi gerekiyor. Tasarrufuna
faiz alamayan kişi enflasyon da olunca yabancı paraya dönüyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026270 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.