Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Uluslararası Yatırım Pozisyonu

Uluslararası yatırım pozisyonu, bir ülkedeki yerleşik kişilerin yurt dışında yerleşik kişilerden olan finansal alacakları ve ekonomide altın ve döviz şeklinde tutulan rezerv varlıklar ile ülkede yerleşik kişilerin yurt dışında yerleşik kişilere olan finansal yükümlülükleri arasındaki ilişkiyi belli bir tarihteki stok değerleri itibariyle gösterir. Varlıklarla yükümlülükler arasındaki fark bize uluslararası net yatırım pozisyonunu verir. Bu pozisyon eksi işaret taşıyorsa açık, artı işaret taşıyorsa fazla var demektir. Uluslararası net yatırım pozisyonu açık veriyorsa bu yükümlülüklerin varlıklardan fazla olduğu anlamına gelir.

Uluslararası yatırım pozisyonu tıpkı bir bilanço gibi iki taraflı bir tablo biçiminde düzenlenir. Tablonun bir tarafında varlıklar diğer tarafında yükümlülükler yer alır.

Bu tabloyu denklemlerle ifade edebiliriz:

Uluslararası Net Yatırım Pozisyonu = Varlıklar – Yükümlülükler

Varlıklar = Doğrudan Yatırımlar + Portföy Yatırımları + Diğer Yatırımlar + Rezerv Varlıklar

Yükümlülükler = Doğrudan Yatırımlar + Portföy Yatırımları + Diğer Yatırımlar

Burada geçen deyimlerin tanımlarını da şöylece verebiliriz:

Doğrudan yatırım; yatırımcının yerleşik olduğu ekonomi dışındaki bir ekonomide bir işletmenin yönetimini kontrol ettiği veya yönetiminde söz sahibi olduğu uzun vadeli bir yatırım şeklidir. Doğrudan yatırımda, yatırımcının işletmenin sermayesinde % 10 ya da daha fazla paya sahip olması veya yönetimde söz sahibi olması asıldır.  

Portföy yatırımları; hisse senedi ve borç senetlerine yapılan yatırımları içerir. Doğrudan yatırımların aksine, hisse senedine toplam olarak yüzde 10’un altında yaptığı yatırımla yatırımcı, bu senetleri ihraç eden kuruluşun yönetiminde etkin pozisyonda değildir.

Diğer yatırımlar; doğrudan yatırımlar, portföy yatırımları ve rezerv varlıklar dışında kalan, mevduat, krediler ve ticari krediler gibi diğer varlık ve yükümlülüklerden oluşur.
Rezerv varlıklar; para ve kur politikalarını desteklemek, piyasalara güven vermek, devletin döviz cinsi üzerinden iç ve dış borç servisini gerçekleştirmek, dışsal şoklara karşı gerekli döviz likiditesini bulundurmak gibi amaçlara yönelik olarak parasal otorite tarafından kontrol edilen kullanıma hazır dış varlıklardır.

Uluslararası Net Yatırım Pozisyonu verilerine Merkez Bankasının sitesinden ulaşılabilir. Eldeki son veriler 2016 yılının 3’üncü çeyreği itibariyle olan durumu gösteriyor. Bu tablodaki sayılar özetle şöyledir:

Varlıklar
Milyon USD
Doğrudan Yatırımlar
37.386
Portföy Yatırımları
1.547
Diğer Yatırımlar
64.550
Rezerv Varlıklar
117.847
Yükümlülükler
Milyon USD
Doğrudan Yatırımlar
147.183
Portföy Yatırımları
156.071
Diğer Yatırımlar
307.646

Şimdi bu verileri yukarıdaki denklemlerde yerlerine yerleştirelim:

Varlıklar = 37.386 + 1.547 + 64.550 + 117.847 = 221.330

Yükümlülükler = 147.183 + 156.071 + 307.646 = 610.900

Uluslararası Net Yatırım Pozisyonu = 221.330 – 610.900 = -389.570

Buna göre Türkiye'nin, 2016 yılının 3’üncü çeyreğinde 389,6 milyar Dolar net uluslararası yatırım pozisyonu açığı bulunmaktadır.  
EtiketlerEkonomiPara
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

258 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.