2016'dan 2017 İçin Çıkarılacak Dersler
TL Negatif Ayrıştı
2016 yılı Doların diğer paralara
karşı değer kazandığı bir yıl oldu. Yıla 98,5 değeriyle başlayan USD Endeksi
yaklaşık yüzde 3,96 oranında değer kazanarak yılı 102,4 düzeyinde tamamladı. ABD’nin
en fazla ticarette bulunduğu 26 ülkenin para birimlerine karşı oluşturulmuş
Ticaret Ağırlıklı Dolar Endeksine bakacak olursak 2015 sonunda 122,6 düzeyinde
olan bu endeksin 2016 sonunda 126,8 olduğunu görüyoruz. Bu endekse göre 2016
yılında Doların değer kazanımı da yüzde 3,5 olmuş görünüyor.
Gelişmekte olan ülke paralarının
bir bölümü 2016 yılında Dolara karşı değer kazanırken daha büyük bir bölümü
değer kaybetti. Türk Lirasının Dolara karşı durumunu, Türkiye’nin de aralarında
yer aldığı kırılgan beşli ülkelerinin para birimlerinin Dolara karşı durumlarıyla
karşılaştıralım (Kaynak: https://www.bloomberg.com/markets/currencies):
1 USD =
|
2015 Yıl Sonu
|
2016 Yıl Sonu
|
USD’ye Karşı Fark (%)
|
Brezilya Reali
|
3,9443
|
3,2552
|
17,5
|
G. Afrika Randı
|
15,2288
|
13,7401
|
9,8
|
Endonezya Rupiahı
|
13,632
|
13,473
|
1,2
|
Hindistan Rupisi
|
66,2100
|
67,9238
|
-2,6
|
Türk Lirası
|
2,9172
|
3,5235
|
-20,8
|
TL Hariç Ortalama
|
6,5
|
Tablo bize Brezilya Reali, Güney
Afrika Randı ve Endonezya Rupiahının 2016 yılında Dolara karşı değer
kazandığını, Hindistan Rupisi ve TL’nin ise değer kaybettiğini gösteriyor. TL
hariç tutularak baktığımızda; ortalama olarak bu paraların Dolara karşı yüzde
6,5 değer kazandıkları, buna karşılık TL’nin yüzde 20,8 değer kaybı yaşadığını
görüyoruz. Yani TL, en kırılgan ekonomiler olarak adlandırılan grubun içinde
bile ciddi bir negatif ayrışma yaşamış bulunuyor.
Bu görünüme bakarak TL’nin Dolara
karşı yaşadığı değer kaybının ağırlıklı olarak içeride yaşanan siyasal olaylar,
terör, para politikası hataları yüzünden ortaya çıktığını söylemek yanlış
olmaz. TL’nin benzer bir değer kaybını, Dolara karşı değer kaybeden, Euro
karşısında da yaşamış olması bu tezimizin haklılığını gösteriyor.
Merkez Bankası’nın Faiz Artırımı Bir İşe Yaradı mı?
Bu durumda ülke yönetiminin alması
gereken önlemler var kuşkusuz ama bunların hepsi ekonomiyle ilgili önlemler değil.
Siyasal tercihlerin baştan aşağıya gözden geçirilmesi gerekiyor mesela. Bazı
ısrarlardan vazgeçilmesi, siyasal tansiyonun düşürülmesi, topluma barış
mesajlarının verilmesi, bazı tarafların kayırıldığı, desteklendiği gibi
izlenimlerin hızla silinmesi gerekiyor. Bunlar ekonomi yönetiminin yapacağı
işler değil. Buna karşılık ekonomi yönetiminin yapması gereken şeyler de var.
Mesela para politikasının en etkin aracı olan faiz konusunda verilen ekonomi
dışı mesajlar hem bu aracın etkin olarak kullanılmasına engel oluyor hem de
zaten paramparça olmuş toplumu daha da bölmekten başka bir şeye
yaramıyor.
Merkez Bankası, TL’nin değer
kaybının hızlandığı bir aşamada (24 Kasım günü) haftalık borç verme faizini
(politika faizini) yüzde 7,50’den 8,00’e, gecelik borç verme faizini de
8,25’den 8,50’ye yükseltti. Bu artırma doğru bir karardı.
Faiz artışının etkisini aşağıdaki
grafiklerden gözlemleyelim:
Üstteki grafikte açık mavi çizgi Merkez Bankasının gecelik, koyu mavi çizgi haftalık
borç verme faizini, lacivert çizgi ise bu ikisinin
ağırlıklı ortalamasına denk gelen ağırlıklı ortalama fonlama maliyetini
gösteriyor. Merkez Bankası’nın faizleri artırmasıyla birlikte (gri kırıklı
çizginin sağ tarafı) piyasa faizini temsil eden kırmızı çizgiyle gösterilen gösterge
faizin aşağıya doğru eğildiği net bir biçimde görülebiliyor.
Benzer bir durum alttaki grafikte
de yer alıyor. Merkez Bankası’nın faizleri artırmasıyla birlikte (gri kırıklı
çizginin sağ tarafı) gösterge faizle (kırmızı çizgi) birlikte USD kuru da (yeşil çizgi) aşağıya doğru
eğilmeye başlıyor. Özetle söylemek gerekirse Merkez Bankası’nın yaptığı faiz
artırımı gerek piyasa faizini gerekse de kurları aşağı yönlü etkilemiş
bulunuyor.
Kıssadan Hisse
Faiz artırımının belirli bir
yarar sağladığını yukarıda grafiklerle ortaya koyduk. Bununla birlikte bu yarar
geçici bir yarardır. Faiz artırımı, ameliyat gerektiren bir hastalığı geçici
olarak kontrol altına almayı sağlayacak bir ilaç vermeye benzer. Asıl hastalığı
gidermeyi sağlayacak olan ameliyatın zaman içinde yapılması gerekir. Türkiye
ekonomisi açısından faiz artırımı ilaç ise yapısal reformlar ameliyattır. Ne
var ki Türkiye, her defasında ameliyattan vazgeçen bir hastaya benziyor ve yapısal
reformlara girişmiyor.
Türkiye ekonomisini düzlüğe
çıkartabilmek için siyasetle ilgili bütün konuların gündemden çıkarılması ve
hemen ardından ekonomide, eğitimde, hukuk alanında gerçek anlamda yapısal
reformlara zaman geçirmeden başlanması gerekiyor. Bu adımlar atılmadan
yapılacak hiçbir şey uzun süreli sonuç vermeyecektir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026261 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.