2017 Falı
Fala inanmam ama 2017 yılında
neler olacağını tahmin etme imkânı olmadığını, ancak fal benzeri öngörülerde
bulunmanın mümkün olabileceğini vurgulamak için bu başlığı kullandım.
Her yıl yaptığım gibi 2017 yılı için de sayısal tahmin
yaptım ama iki nedenle bu tahminlerimi açıklamayacağım.
Birinci neden:
Ekonomik göstergeler ile ilgili bilimsel
tahminde bulunabilmek için iki aşamalı bir işlem yapmak gerekiyor: Geleceğe
ilişkin varsayımları ortaya koymak ve bu varsayımlar altında mevcut verileri
bir model çerçevesinde kullanarak tahminleri yapmak. Tahminlerin dayanacağı
varsayımları ortaya koymakta yani ilk aşamada bir sorun yok. Örneğin 2017 yılı
için şöyle varsayımlar yapılabilir: Fed 3 kez faiz artıracak, Avrupa’da
toparlanma olmayacak ve mevcut ekonomik durum devam edecek, Çin, eski büyüme
ivmesine geri dönemeyecek, gelişme yolundaki ekonomilerde finansman sorunları
yaşanacak. Buna karşılık ikinci aşamada yani bu varsayımlara dayanarak ele
alınacak veriler konusunda sorunlar var. TÜİK, Avrupa Birliği hesaplar
sistemiyle uyum sağlamak üzere ESA 2010 düzenlemeleri çerçevesinde GSYH
hesaplama sistemini değiştirdi. Bu değişikliğin çeşitli etkileri ve sorunları
ortaya çıktı. Eski ve yeni GSYH serileri arasında genel görünümü fazlaca
etkilemeyen buna karşılık ayrıntılarda görünümü etkileyen bazı yer değişiklikleri
yapıldı. Örneğin bazı kalemler tüketim harcaması olmaktan çıkıp yatırım
harcaması olarak sınıflandırılmaya başlandı. Bunun sonucunda eski seri GSYH’de mesela
nihai tüketim harcamalarının toplam harcamalar içindeki payı yüzde 70
dolayındayken yeni seri GSYH’da bu oran yüzde 60 düzeyine düştü. Bunun
sonucunda tüketim oranı düşerken yatırım ve tasarruf oranları onar puan
yükselmiş oldu. Bu durum oldukça tartışmalı görünüyor bana. TÜİK’in yaptığı
açıklamada yeni hesaplamaya göre bulunan GSYH’da eski hesaplamaya göre ortaya
çıkan 384 milyar TL farkın ağırlıklı bölümü inşaat kesimindeki artıştan
kaynaklanıyor. Bu tutar GSYH’nın yaklaşık yüzde 20’sine denk geliyor. Bu kadar
büyük bir tutarın hesapların nasıl dışında kaldığı tam olarak açıklanamıyor ve
ister istemez bir şehir efsanesi olarak ortada dolaşan ve GSYH’nın yüzde 20’si
dolayında olduğu öne sürülen kayıt dışılık oranı esas alınarak hesaplara ekleme
yapıldığı düşüncesinin doğmasına yol açıyor. TÜİK’in açıkladığı yeni seride
nominal değerlerde geçmişe dönük düzeltmelerin reel değerleri nasıl olup da
yüzde 25 – 50 oranında etkilediği yanıtlanması gereken en önemli sorulardan
birisi olarak karşımızda duruyor. TÜİK, GSYH serisini ve buna bağlı olarak
büyüme oranlarını yeni sistemle geçmişe doğru revize etmekle birlikte 2016
yılının üçüncü çeyrek büyümesini eski seriye göre açıklamamış bulunuyor. Dolayısıyla
ortada bir veri kopukluğu var. Bu tür bir seri değişikliği yapıldığında bir
süre eski seriyle de tahmin açıklamaya devam edilmesi gerekiyor.
Özetle söylemek gerekirse GSYH,
tasarruflar, yatırımlar, tüketim, büyüme oranı gibi temel verilerle ilgili bu
sorunlar tahmin yapma konusunda ciddi sıkıntı yaratıyor.
İkinci neden:
TÜİK’in yeni serisini bir kenara
bırakarak eski verilerden giderek 2017 yılı için tahmin yapmayı ve bunları yeni
serideki verilerle karşılaştırmayı denedim. Buradan da anlamlı sonuçlara
ulaşamadım. Beni tatmin etmeyen bu sayısal tahminleri sizlerle paylaşmak daha
da anlamsız olacağı için bunları paylaşmamaya karar verdim. Paylaşabileceğim şeyler
falcı söylemlerine yakın gelecek öngörülerinden ibaret.
2017 yılında küresel krizden
çıkış görünmüyor. Hatta daha da kötüye gidiş söz konusu olabilir. Avrupa’da mali
kuruluşlar arasında batışlar olabilir. Eğer ABD, Çin’e karşı ticareti
kısıtlayıcı önlemler alır ve bunun sonucunda Çin krize girerse, küresel sistem,
bir yazımda[i] ayrıntılı olarak değindiğim
bir kriz kısır döngüsüne girebilir. Öte yandan küresel krizin başından beri
durumu idare etmeyi başarmış görünen gelişmekte olan ekonomilerin dayanma
güçlerinin artık tükenmekte olduğunu da gözden kaçırmamak gerekiyor.
Bu gelişmelere paralel olarak
Türkiye’nin 2017 yılında hem bu dış gelişmeler hem de içerideki risk artışları nedeniyle
sıkıntılarının devam edeceğini düşünüyorum. Siyaset, bu karışık ortamda bile
ilk sırayı tutuyor ve istikrarsızlık unsuru olmayı sürdürüyor. Oysa böyle bir
ortamda siyaset geri planda kalmalı ve ağırlık yapısal reformlara verilmeliydi.
Ne yazık ki Türkiye, yapısal reformları kendi başına yapamıyor. Turizmde
görüntü geçen yıldan da kötü bir gidişe işaret ediyor. Kredi genişlemesi amacıyla
yaratılan yeni imkânlar çoğunlukla yeni harcama ya da kullanım değil eski
kredilerin çevrilmesinde kullanılıyor. Türkiye 2016’da doğrudan yabancı
yatırımlarda yarı yarıya düşüş yaşadı ve buradaki kayıp sıcak para girişindeki
artışla giderildi. Bunun sürdürülebilmesi büyük ölçüde Fed’in izleyeceği faiz
politikasıyla bizim içeride yaratacağımız riskler arasındaki dengeye bağlı
bulunuyor. TL’nin ciddi değer kaybı yaşadığı bir yılda ihracatın da düşmüş
olması ayrı bir sıkıntının habercisi. TL’deki değer kayıpları bir yandan enflasyonda
artışa yol açacağı gibi faizlerde de ister istemez artışa gidilmesine yol
açacak gibi duruyor.
Türkiye açısından son 2 yılda her
yeni yıl eskisinden daha sıkıntılı geçti. Umarım ben yanılırım, umarım gelen
gideni aratmaz.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026243 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.