Kur Niçin Yükseldi ve Nasıl düştü?
2017’nin Hemen Öncesindeki Gelişmeler, USD/TL Kuru ve
Faizler
2017 yılına girerken USD/TL kuru ve
Merkez Bankası’nın çeşitli faizlerinin görünümü şöyleydi (Kaynak: TCMB, www.tcmb.gov.tr):
Gösterge
|
31.12.2016
|
USD / TL
|
3,5235
|
TCMB Borç Verme Faizleri
|
|
Gecelik
Borç Verme Faizi (MBGBVF)
|
8,50
|
Haftalık
Repo İhale Faizi (PF)
|
8,00
|
Geç
Likidite Penceresi Borç Verme Faizi (MBGLPBVF)
|
10,00
|
TCMB Ağırlıklı Ortalama Fonlama Maliyeti (MBAOFM)
|
8,31
|
TCMB Borç Alma Faizleri
|
|
Gecelik
Borç Alma Faizi (MBGBAF)
|
7,25
|
Geç
Likidite Penceresi Borç Alma Faizi (MBGLPBAF)
|
0,00
|
Bu tabloda yer alan TCMB
Ağırlıklı Ortalama Fonlama Maliyeti (yüzde 8,31), Merkez Bankası’nın bankaları
fonlamada kullandığı gecelik borç verme faizi (yüzde 8,50) ve haftalık repo
ihalesi yöntemiyle borç verme faizinin yani politika faizinin (yüzde 8,00) borç
miktarlarıyla ağırlıklandırılmış ortalamasını ifade ediyor. Aslında Merkez
Bankası’nın piyasayı fonlamada kullandığı ortalama faiz budur.
2016 yılının son aylarında
Türkiye’yi ve dolayısıyla finans piyasalarımızı ilgilendiren gelişmeleri
şöylece sıralayabiliriz: (1) ABD’de Trump başkanlık seçimini kazanmış ve izleyeceğini
açıkladığı mali gevşeme programı nedeniyle Dolar bütün dünyada değer kazanmaya
başlamıştı. USD Endeksi Trump’ın seçimi kazandığının belli olmasından önce 97,9
iken seçim sonrası hızla yükselmeye yönelmiş ve 2016 sonunda 103’e kadar
yükselmişti. (2) Rusya ile yaşanan uçak düşürme krizi çözülmüş olmakla birlikte
bu çözüm henüz Rusya’ya olan ihracatımızı ve Rusya’dan olan turizm gelirlerimizi
eski düzeyine çıkarmaktan oldukça uzaktı. (3) Türkiye 2016’nın son günlerine 15
Temmuz darbe kalkışmasının ardından 3 ay süre için ilan edilip Eylül ayında 3
ay daha uzatılmış olan olağanüstü hal altında giriyordu. (4) Türkiye’nin de
aktif olarak rol aldığı İŞİD ile savaş sürüyordu. (5) Terör olayları devam
ediyordu. (6) Zaten gergin olan Avrupa Birliği ile ilişkilerimiz, Avrupa
Parlamentosunun Türkiye ile görüşmeleri durdurma yolundaki tavsiye kararı
sonrasında iyice gerilmişti. (7) MHP, AKP tarafından getirilecek Anayasa
değişikliği önerisine belirli koşullarla destek vereceğini açıklamış, Türkiye’de
iç siyaset Anayasa değişikliği ve başkanlık tartışmaları üzerinden yavaş yavaş
gerilmeye başlamıştı.
Bu gelişmeler TL’nin bütün diğer
paralardan daha fazla değer kaybetmesine yol açmıştı. Trump’ın seçimi
kazanmasından önce 3,1678 düzeyinde olan USD/TL kuru 24 Kasım’da 3,4463’e yükselmişti.
Bu, 15 günlük sürede yüzde 8,8 oranında bir artış demekti. Merkez Bankası, 25 Kasım
günlü toplantısında gecelik borç verme faizini 0,25 puan ve haftalık repo
ihalesi faizini de 0,50 puan artırdı. Bu hamle USD/TL kurundaki artışın hızını
kesse de durdurmadı. Merkez Bankası Aralık ayı toplantısında faizler konusunda
bir değişiklik yapmadı ve USD/TL kuru yılı 3,5235 düzeyinde tamamladı. Bu, yılbaşından
yılsonuna yüzde 20,8 oranında, Trump seçildikten sonraki 50 günlük dönemde de yaklaşık
yüzde 11’den fazla değer kaybını ifade ediyordu.
Merkez Bankası’nın Faiz Artırmadan Faiz Yükseltme
Operasyonu ve Kurun Durumu
2017 yılının ilk 10 gününde Merkez
Bankası’nın yukarıdaki tabloda yer verdiğimiz faizlerinde herhangi bir
değişiklik olmadı. Bu dönemde USD / TL kuru ve Merkez Bankası faizleri şöyle
bir seyir izledi (Kaynak: TCMB, www.tcmb.gov.tr)
:
Tarih
|
USD / TL
|
MBPF
|
MBGBAF
|
MBGBVF
|
MBGLPBVF
|
MBAOFM
|
31.12.2016
|
3,52
|
8,00
|
7,25
|
8,50
|
10,0
|
8,31
|
2.01.2017
|
3,54
|
8,00
|
7,25
|
8,50
|
10,0
|
8,28
|
3.01.2017
|
3,58
|
8,00
|
7,25
|
8,50
|
10,0
|
8,29
|
4.01.2017
|
3,58
|
8,00
|
7,25
|
8,50
|
10,0
|
8,28
|
5.01.2017
|
3,60
|
8,00
|
7,25
|
8,50
|
10,0
|
8,29
|
6.01.2017
|
3,62
|
8,00
|
7,25
|
8,50
|
10,0
|
8,28
|
9.01.2017
|
3,71
|
8,00
|
7,25
|
8,50
|
10,0
|
8,30
|
10.01.2017
|
3,77
|
8,00
|
7,25
|
8,50
|
10,0
|
8,31
|
Tablodan görüleceği gibi USD/TL
kuru 3,52 ile başladığı yılın ilk 10 gününün sonunda 3,77’ye yükselmiş, buna
karşılık Merkez Bankası, faizlerinde herhangi bir değişikliğe gitmemişti. Merkez
Bankası’nın asıl faizi olarak kabul ettiğimiz ağırlıklı ortalama fonlama
maliyeti de (MBAOFM) 2016 yılsonu değeriyle
aynı düzeyde bulunuyordu (yüzde 8,31.)
Merkez Bankası 10 Ocak günü döviz
zorunlu karşılıklarında 0,50 puan indirim yaparak piyasaya daha fazla döviz
likiditesi bırakmaya ve bankalararası para piyasasından borçlanmaya 22 milyar
TL’lik limit getirerek TL likiditesini sıkıştırıp döviz talebini daraltmaya
yöneldi. Bu kararın açıklanmasının ardından gerileyen USD/TL kuru kısa bir süre
sonra tekrar yükselmeye başladı.
11 Ocak 2017 gününde görünüm şu
şekli aldı (Kaynak: TCMB, www.tcmb.gov.tr):
Tarih
|
USD / TL
|
MBPF
|
MBGBAF
|
MBGBVF
|
MBGLPBVF
|
MBAOFM
|
11.01.2017
|
3,86
|
8,00
|
7,25
|
8,50
|
10,0
|
8,31
|
Görüleceği üzere Merkez Bankası’nın
döviz zorunlu karşılıklarında indirime gitmesi ve bankaların kullanabileceği TL
likiditesini düşürmesi USD/TL kurunu frenlemek bir yana daha da artmasına yol
açmıştı.
Merkez Bankası 12 Ocak günü, haftalık
repo ihalesini iptal ettiğini açıkladı. Bu durumda Merkez Bankası, bankalara sadece
yüzde 8,50 faizle gecelik borç verecekti. Bu, Merkez Bankası’nın bir yandan TL likiditesini
sıkıştırması bir yandan da bankalara daha pahalı borç vereceği anlamına geliyordu.
Bu adımın ardından 12 Ocak günü şu görünümle tamamlandı (Kaynak: TCMB, www.tcmb.gov.tr):
Tarih
|
USD / TL
|
MBPF
|
MBGBAF
|
MBGBVF
|
MBGLPBVF
|
MBAOFM
|
12.01.2017
|
3,76
|
8,00
|
7,25
|
8,50
|
10,0
|
8,34
|
Tablodan görüleceği gibi Merkez
Bankasının bankalara verdiği borcun ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti (MBAOFM)
yavaş yavaş yükselmeye başlamıştı. Bu adımların sonucunda üç şey gerçekleşti:
(1) Merkez Bankası’nın piyasaya verdiği TL likidite daraldı ve bunun sonucunda
döviz talebi denetim altına alındı. (2) Merkez Bankası’nın bankaları fonlamada
kullandığı faiz (MBAOFM) yükseldi. (3) USD/TL kurunun ilk 11 günde yaşadığı
çıkış durdu ve düşüş başladı.
Merkez Bankası 13 Ocak günü de
haftalık repo ihalesi açmayacağını böylece örtülü faiz artırımı uygulamasını
sürdüreceğini açıkladı. Buna karşılık USD / TL kuru gerilemek bir yana 3,80’in
üzerine çıktı. Bu açıklamadan sonuç alamayan Merkez Bankası öğleden sonra
bankalararası para piyasasında borçlanma limitini 22 milyar TL’den 11 milyar
TL’ye düşürdü. Bu adımla Merkez Bankası TL likiditeyi iyice sıkıştırarak
bankaları gecelik borçlanmanın yanı sıra limitsiz kullanılabilen geç likidite
penceresinin yüzde 10 faizli borç imkânını (MBGLPBVF) kullanmaya yönlendirmiş
oldu. Bu düzenlemenin ardından görünüm değişti ve hafta şu şekilde tamamlandı (Kaynak:
TCMB, www.tcmb.gov.tr)
Tarih
|
USD / TL
|
MBPF
|
MBGBAF
|
MBGBVF
|
MBGLPBVF
|
MBAOFM
|
13.01.2017
|
3,72
|
8,00
|
7,25
|
8,50
|
10,0
|
8,39
|
Bu iki haftalık sürede olanları
bir grafikle gösterelim (mavi düz çizgi MBPF, siyah düz çizgi MBGBVF, kırmızı
eğri USD/TL kuru, yeşil eğri MBAOFM)
Grafik bize Merkez Bankası’nın
gecelik borç verme (siyah) ve haftalık repo ihalesi (mavi) faizlerini
değiştirmediğini buna karşılık ağırlıklı ortalama fonlama maliyetini (yeşil) son
2 günde hafifçe artırdığını ve USD/TL kurunun (kırmızı) düştüğünü gösteriyor.
2017 yılının başlarında 2016 yılının
son dönemini etkileyen siyasal ve ekonomik olaylarda bir değişiklik söz konusu
olmamıştır. Bu dönemdeki tek yenilik Anayasa değişikliği teklifine ilişkin
tartışmaların Türkiye gündemine oturmuş olmasıdır. Grafikte dikkat çeken sıçramalardan
birisi 6, birisi de 9 Ocak günü yaşanmış görünüyor. İlkinde teklifin TBMM’ye
gelişi, ikincisinde de TBMM’de görüşülmeye başlanması söz konusudur. Demek ki
kurda ilk iki haftada yaşanan sıçramaların nedeni büyük ölçüde Anayasa
değişikliği teklifinin yarattığı gerilimdir.
Özet ve Sonuç
Buraya kadar anlattıklarımızın
özeti şudur: Merkez Bankası, USD/TL kurundaki artışa başlangıçta tepki vermemiş,
10 Ocak’ta faizi değiştirmeden döviz likiditesini artırıp TL likiditesini
kısarak bu gidişi denetim altına almayı denemiş ve başarıya ulaşamamıştır.
Merkez Bankası sonraki adımlarında görünür faizleri değiştirmeden ihale
iptalleri ve TL likiditeye ek sıkılaştırma getirerek bankaları ucuz haftalık
borçlanmadan pahalı gecelik borçlanmaya yönlendirmiş ve dolaylı olarak faizi
yükseltmiştir. Tablolara birlikte bakılacak olursa ağırlıklı ortalama fonlama
maliyetinin (MBAOFM) yılın ilk günündeki yüzde 8,28’den ikinci hafta sonunda yüzde
8,39’a çıktığı görülecektir. Gecelik borç verme limitli olduğu için, haftalık
repo ihaleleri iptal edilmeye devam ederse, bankalar bundan sonraki dönemde yüzde
10 faizli geç likidite penceresini kullanmak zorunda kalacakları için faiz daha
da yükselecektir. Bu durumda Merkez bankası fonlama faizinin yüzde 10’a yaklaşma
potansiyeli vardır.
Sonuç olarak Merkez Bankası
görünür faizlerini değiştirmeden, kamuoyu tarafından fazlaca bilinmeyen ağırlıklı
ortalama fonlama maliyetini (MBAOFM) yukarı iterek faiz artışı yapmış, ayrıca
önümüzdeki dönemde geç likidite penceresi kullanımını haftalık repo ihalesi
yerine devreye sokarak faizin daha da artacağı mesajını vermiş ve USD/TL kurunu
kısmen denetim altına almıştır.
Bu çerçevede Merkez Bankası’nın
faizi artırmadan kuru denetim altına aldığı söylemleri gerçeği
yansıtmamaktadır. Merkez Bankası görünürde faizi değiştirmemiş ama gerçekte
artırmıştır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026300 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.