Merkez Bankasının Yaptıkları ve Yapmadıkları
2016 Yılının Özeti
Türk Lirası 2016 yılında Dolara
karşı rekor değer kayıpları yaşadı. Bu ortam oluşurken Merkez Bankası ne yaptı?
2016 yılı süresince 7 kez gecelik borç verme faizini indirdi (yüzde 10,50’den
yüzde 8,25’e kadar.) Dolardaki hızlı yükseliş karşısında Kasım ayında bir kez
faiz artırdı (gecelik borç verme faizini yüzde 8,25’den 8,50’ye, haftalık repo
faizini yüzde 7,50’den 8,00’a çıkardı.)
Aşağıdaki grafik 2016 yılında
Merkez Bankası’nın izlediği faiz politikasını ve USD / TL kurunun gelişimini
ortaya koyuyor. Grafikte mavi çizgi Merkez Bankası’nın haftalık repo ihalesiyle
borç verme faizini (politika faizi), siyah çizgi Merkez Bankası’nın gecelik
borç verme faizini, kırmızı USD/TL kurunu gösteriyor.
Grafikten görüleceği gibi Merkez
Bankası, Mart ayından başlayarak Eylül ayına kadar gecelik borç verme faizini
indirmeye devam etmiş. Oysa USD/TL kuru Ağustos ayından itibaren yükselişini
hızlandırmış. Dikey çizgilerden mavi, kırıklı olanı Merkez Bankası’nın kurdaki
artışı frenlemek için faiz artışı yaptığı tarihi işaret ediyor. Bu artış
sonrasında kurda biraz durulma olduğu görülüyor. Dikey gri, noktalı çizgi ise
Merkez Bankası’nın faiz artırması gereken tarihi işaret ediyor. Bu aradaki
dönem para politikasının en önemli aracı olan faizin kullanılmadığı ve o
nedenle USD/TL kurunun hızla arttığı dönemdir. Merkez Bankası, aslında para
politikasının en etkin aracı olan faizi kullanamayınca USD/TL kuru da almış
başını gitmiştir.
Kurun bu denli hızlı yükselişi
her şeyin denetimden çıktığı algısıyla paniğe yol açınca Merkez Bankası Kasım
ayında zorunlu olarak faizi artırmış ve bu yolla kuru frenlemeye yönelmiştir.
Bu müdahalenin yeterince net bir etki yaratamamasının üç nedeni var: (1)
Müdahale geç kalmış bir müdahaledir. Geç kalmış her müdahalede olduğu gibi
bunda etki kaybı söz konusu olmuştur. (2) Faiz artışı daha yapılmadan faiz
aleyhinde söylemler yükseltilmiş, artıştan sonra da bu artışın kerhen yapıldığı
izlenimi verilmiştir. Kerhen yapılan hiçbir iş beklenen sonucu vermez. (3)
Büyüme oranı düşük, işsizliği, enflasyonu, cari açığı ve dış finansman
bağımlılığı yüksek bir ekonomide faiz artışı mutlaka başka araçlarla
desteklenmek zorundadır. Aksi takdirde bu hamle sadece süre kazandırır. Gerçek
sorunları çözmeye yönelik önlemler alınmadıkça faiz artışı geçici ve sınırlı
etki yaratır.
Merkez Bankası Aralık
toplantısında faizlerde değişiklik yapmayınca Türkiye 2017 yılına bu görünümle
girdi.
2017 Yılının İlk İki Haftasında Yaşananlar
2017 yılı Anayasa değişikliğinin TBMM’ne sunulması ve başkanlık
tartışmalarıyla başladı. Ekonominin her alanda ivme kaybı yaşadığı bir ortamda
bu tartışmalar gündeme yeni bir yük olarak oturdu.
Merkez Bankası faiz artırmak
yerine 10 Ocak günü döviz zorunlu karşılıklarda 0,50 puan indirim yaparak
piyasaya daha fazla döviz likiditesi bırakmayı ve bankalararası borçlanmaya 22
milyar TL’lik limit getirerek TL likiditeyi sıkıştırmak yoluyla döviz talebini
daraltmayı tercih etmiş bulunuyor. Ne var ki bu adımlar piyasa tarafından güçlü
bir yaklaşım olarak algılanmayınca başlangıçta gerilemeye başlayan USD / TL
kuru kısa süre sonra tekrar artmaya yöneldi.
Aşağıdaki grafik sol eksende
Merkez Bankası faizleriyle (mavi ve siyah düz çizgiler) sağ eksende USD / TL
kurunun (kırmızı) 2017 yılının ilk 13 günündeki durumunu gösteriyor.
Merkez Bankası 13 Ocak günü de
haftalık repo ihalesi açmayacağını açıkladı. Böylece örtülü faiz artırımı
uygulamasını sürdüreceğini gösterdi. Buna karşılık USD / TL kuru gerilemek bir
yana 3,80’in üzerine çıktı. Bu açıklamadan sonuç alamayan Merkez Bankası
öğleden sonra bankalararası para piyasasında borçlanma limitini 22 milyar TL’den
11 milyar TL’ye düşürdü. Bu adımın ardından USD / TL kuru 3,75 düzeyine
geriledi. Bu adımla Merkez Bankası TL likiditeyi iyice sıkıştırarak bankaları
limitsiz kullanılabilen geç likidite penceresinin yüzde 10 faizli borç imkânını
kullanmaya yönlendirmiş oldu. Sonuçta örtülü faiz artırımı bir adım daha ileri
götürülerek bankaların Merkez Bankası’ndan borçlanmasının maliyeti yüzde 10
düzeyine yaklaştırılmış oldu.
Yapılanları özetleyelim:
- Döviz zorunlu karşılıklarında 0,50
puan indirim yapıldı. Bu yolla bankalara 1,5 milyar dolarlık ek döviz imkânı
sağlandı.
- Bankalararası para piyasasında
borçlanmaya önce 22 milyar TL’lik limit getirildi, sonra bu limit 11 milyar TL’ye
düşürüldü. Böylece bankaların TL likiditesi açısından sıkışmaları sağlandı.
- Bankaların, Merkez Bankasından
yüzde 8 faizle borçlandıkları haftalık repo ihaleleri peş peşe iptal edildi.
Böylece bankalar, yüzde 8,50 faizle gecelik borçlanmaya ve yüzde 10 faizle geç
likidite penceresinden borçlanmaya zorunlu kılındı.
Böylece literatüre birçok alanda
çeşitli illüzyon kavramlarını hediye etmiş olan Türkiye, bu kez de faiz
illüzyonu yoluyla gerçekte artırılmış ama görünürde değişmemiş bir faiz
artışını dünyaya lanse etmiş oldu.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026306 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.