TL'deki Hızlı Değer Kaybının Nedeni
Para birimleri yabancı paralara
karşı iki nedenle değer kaybeder: Dış nedenler, iç nedenler. Dış nedenler
arasında ticaret ortaklarının durumunun bozulması, dış ticarette kullanılan
rezerv paraların değerinin yükselmesi, küresel konjonktürde krizler yaşanması,
çevrede savaş çıkması ve bu savaşın ilgili ülkeyi de tehdit etmesi, kuraklık,
doğal afetler ortaya çıkması gibi durumlar sayılabilir. Bir ülkenin parasının değeri
buna benzer dış nedenlerle düşüyorsa yapılabilecek şeyler sınırlıdır. Eğer bu
gibi nedenler geçici bazı sıkıntılardan kaynaklanıyorsa, yerli paranın
değerindeki oynaklığı giderebilmek için o geçici süre içinde döviz piyasasına
düzenleyici müdahaleler yapılabilir. İç nedenler arasında ekonominin kötü
yönetimi, siyasal sorunlar, sosyal sorunlar gibi nedenler sayılabilir. Bunlar
genellikle istikrarsızlığa neden olur ve yerli paraya duyulan güvenin
sarsılmasına yol açar. Bu gibi hallerde yerli para yabancı paralara karşı değer
kaybeder.
Türkiye açısından konuya bakarsak
TL’nin 2015 yılında Dolara karşı yüzde 25, 2016 yılında da yüzde 21 dolayında
değer kaybettiğini görüyoruz. Bu değer kayıplarında hem dış hem de iç etkenler
etkili oldu. Böyle bir ölçüm yapmadım ama kabaca bu etkilerin yarı yarıya
olduğunu sezgisel olarak söyleyebilirim.
2017 yılının henüz 11.
günündeyiz. TL, Dolara karşı bu 11 günde yüzde 9,4 değer kaybetmiş bulunuyor.
Acaba bunun nedeni dış nedenler mi, iç nedenler mi? Yoksa her ikisi de mi? Bu
sorunun yanıtını bulmak için Ekonomide Analiz kitabında ele aldığım analiz
yöntemine başvuracağım. Yani önce olay yeri incelemesi için eldeki verileri
toparlayacağım sonra da bunları analiz ederek neden saptaması yapacağım.
Eldeki verileri iki grupta
toplayabiliriz: (1) Benzer ekonomilerdeki veriler, (2) Dolar endeksi ve Dolar /
TL kuru.
Önce benzer ekonomilere yani
Türkiye’nin de aralarında bulunduğu kırılgan beşlinin para birimlerindeki
değişmelere bakalım. Aşağıdaki tablo bu durumu gösteriyor.
1 USD =
|
2016 Sonu
|
11 Ocak 2017 Saat 12
|
Fark (%)
|
Brezilya Reali
|
3,2552
|
3,1941
|
1,9
|
Güney Afrika Randı
|
13,7401
|
13,7069
|
0,2
|
Endonezya Rupiahı
|
13,473
|
13,322
|
1,1
|
Hindistan Rupisi
|
67,9238
|
68,2825
|
-0,5
|
Türk Lirası
|
3,5235
|
3,8500
|
-9,4
|
TL Hariç Ortalama
|
0,7
|
Dolara karşı bu 11 günde değer
kaybeden iki para birimi var: Türk Lirası ve Hindistan Rupisi. Rupi’deki değer
kaybı binde 5 olduğu için çok ciddi bir durum söz konusu değil. Buna karşılık
TL’deki değer kaybı yüzde 9’u aştığı için son derecede ciddi bir durum.
Türkiye ile aynı kategoride yer
alan ülkelerin para birimlerinin Dolara karşı değer kazandığı (binde 7) bir
dönemde TL, bu kadar ciddi bir ters konum içinde bulunuyorsa bu gelişmenin dış
nedenlerle açıklanması mümkün değildir.
Buna karşın konuyu daha sağlam
bir şekilde analiz edebilmek amacıyla bir de Dolar Endeksiyle (DXY) USD / TL
kurunu karşılaştıralım.
Tarih
|
DXY
|
USD/TL
|
2.01.2017
|
102,14
|
3,5250
|
3.01.2017
|
103,18
|
3,5818
|
4.01.2017
|
102,75
|
3,5755
|
5.01.2017
|
101,47
|
3,5933
|
6.01.2017
|
102,18
|
3,6361
|
9.01.2017
|
102,03
|
3,7158
|
10.01.2017
|
102,03
|
3,7126
|
11.01.2017 Saat 12
|
102,111
|
3,8500
|
Korelasyon
Katsayısı
|
-0,26
|
Bu tabloyu daha anlaşılabilir bir şekilde sunabilmek için
grafiğe dönüştürelim.
Tabloda yer alan Dolar Endeksi
(DXY) ile USD / TL kuru arasındaki korelasyon katsayısı eksi 0,26 olarak
çıkıyor. Bu katsayı sıfıra ne kadar yakınsa iki değişken arasındaki ilişki o
kadar az, 1’e ne kadar yakınsa ilişki o kadar fazladır. Katsayının eksi işaret
taşıması ilişkinin ters yönlü olduğunu gösteriyor. Dolar endeksindeki
hareketler USD / TL kuru üzerinde yalnızca yüzde 26’lık etki yaratmış.
Buraya kadar yaptığımız analiz
TL’deki değer kaybının büyük ağırlıkla iç nedenlerden kaynaklandığını ortaya koymuş
bulunuyor.
Bu aşamada olayı aydınlatacak yanıtın saklı olduğu kritik soru şudur: Şu son 11 günde içeride mevcut olaylara ne eklendi de Türk Lirasında bu kadar ciddi bir değer kaybı oluştu? Son 11 günde ülke gündemindeki yeni tek konu Anayasa değişikliği yasa teklifinin TBMM’de görüşülmeye başlamasıdır. Demek ki TL’deki değer kaybının nedeni bu görüşmenin yarattığı risk artışıdır.
Bu aşamada olayı aydınlatacak yanıtın saklı olduğu kritik soru şudur: Şu son 11 günde içeride mevcut olaylara ne eklendi de Türk Lirasında bu kadar ciddi bir değer kaybı oluştu? Son 11 günde ülke gündemindeki yeni tek konu Anayasa değişikliği yasa teklifinin TBMM’de görüşülmeye başlamasıdır. Demek ki TL’deki değer kaybının nedeni bu görüşmenin yarattığı risk artışıdır.
Sherlock Holmes’in dediği gibi:
“Diğer nedenleri elediğinizde geriye kalan gerçeğin ta kendisidir.” (Dörtlerin
İmzası).
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026369 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.