Merkez Bankası Faizleri ve Faiz Politikası: Güncellenmiş Not
TCMB’nin Faizleri
Bir hafta vadeli repo
işlemlerine uygulanan faiz (politika faizi): TCMB, 1 hafta vade ile
repo ihalesi açıyor, bankalar ellerindeki tahvil ve bonoları TCMB’ye verip
karşılığında para alıyorlar ve vade sonunda parayı iade edip kâğıtlarını geri
alıyorlar. TCMB bu araçla banka ve finans kurumlarının piyasada uyguladığı faiz
oranlarını, bankalardan alınan kredilerin miktarını, hisse senedi ve döviz gibi
varlıkların fiyatlarını etkileyebiliyor. Bu işlemde faiz oranı bugün itibariyle
yıllık % 8,00 olarak uygulanıyor. Merkez Bankası geçen hafta bu ihaleleri
iptal etti.
Gecelik
işlemlerde uygulanan faizler: TCMB’nin, gecelik olarak borç
almak ya da gecelik olarak borç vermek isteyen bankalara uyguladığı faize bu ad
veriliyor. TCMB, bu yolla ikincil piyasada oluşan kısa vadeli faiz oranlarını,
döviz kurlarını ve kredilerin büyüme hızını etkileyebiliyor. TCMB’nin gecelik
borç almada uyguladığı faiz oranı bugün için yıllık % 7,25, gecelik borç
vermede uyguladığı faiz oranı yıllık yüzde 8,50.
Geç likidite penceresi faizi: Hesaplarını
kapatmak ya da ellerinde bulunan parayı borç vermek için son ana kadar bekleyen
bankalara uygulanan faiz oranlarına verilen addır. Bu uygulamada saat 16.00 ile
17.00 arasında TCMB’ye gecelik borç vermek isteyenlere yıllık % 0, gecelik
olarak TCMB’den borç almak isteyenlere yıllık % 10,00 faiz uygulanıyor. Bu
uygulamaya konu olan bankalar eskiden sıkıntılı banka olarak kabul edilirdi.
Reeskont kredisi ve avans
faizi: Vadesi henüz gelmemiş olan alacak senetlerinin kabulü
karşılığında verilen kredilere reeskont kredisi deniyor. Bankalar
kredi açarken şirketlerden bu krediye karşılık alacak senetleri alıyorlarsa
bunları genellikle iskonto ederek alırlar. Daha sonra likidite ihtiyacı duyan
banka bu senedi TCMB’ye yeniden iskonto edilerek krediye dönüştürülmek üzere
verir. TCMB uygulamada vadesine en çok üç ay kalmış olan senetleri reeskonta
kabul ediyor ve bu yolla açacağı kredilere yüzde 8,75 faiz
uyguluyor. Avans uygulamasında bankalar Devlet Tahviline dayalı borç
senedi düzenleyerek TCMB’ye veriyor ve karşılığında kredi alıyor. TCMB, bu
şekilde avans olarak açtığı krediler için de yüzde 9,75 faiz uyguluyor.
İhracat reeskont kredisi
faizi: İhracatçılara uygun maliyetli kredi sağlamak amacıyla TCMB’nin
Türk Eximbank’a ve diğer bankalara tanıdığı limit dahilinde kullandırılan
kredilere ihracat reeskont kredisi, bu krediye uygulanan faize de reeskont
faizi deniyor. TCMB bu kredileri açtığı Türk Eximbank ve bankalardan tahsil
etmekte, kredi kullanan şirketler ise ödeme açısından Türk Eximbank ve
bankalara muhatap olmaktadır.
Faiz koridoru: TCMB’nin Gecelik
Borç Alma Faizi (% 7,25) ile Gecelik Borç Verme Faizi (% 8,50) arasındaki
açıklığa Faiz Koridoru deniyor.
Merkez Bankası Ağırlıklı
Ortalama Fonlama Maliyeti: Merkez Bankasının bankaları fonlamada kullandığı
iki temel araç; gecelik fonlama (gecelik borç verme) ile haftalık fonlamadır
(haftalık repo ihalesi yoluyla borç verme.) Bu iki araçla yapılan fonlamanın
miktarlara göre ağırlıklandırılmasından bulunan faiz ortalamasına da Merkez
Bankası Ağırlıklı Ortalama Fonlama Maliyeti deniyor. Aslında Merkez Bankası’nın
piyasayı fonlamakta kullandığı gerçek faiz budur. Bu maliyet ya da faiz 2016
yılında ortalama olarak yüzde 8,37 idi.
Faiz Politikası
Faiz politikası, merkez
bankalarının bankalara uyguladıkları faizlerde yaptıkları düzenlemeler yoluyla
piyasa faizlerini, dolayısıyla parasal işlemleri ve oradan hareketle piyasaları
ve ekonomiyi etkilemeyi sağlayan bir politikadır. Para politikasının en etkin
aracıdır.
Yukarıda sayılanlardan (istisnai
hallerde uygulanan geç likidite penceresi faizini bir yana bırakırsak) hepsinin
derece derece ekonomi ve piyasalar üzerinde etkilerinin olduğunu
söyleyebiliriz. Örneğin TCMB’nin haftalık repo faizini yüzde 8,00’den 8,50’ye yükseltmesi
ya da gecelik fonlama faizini (borç verme) yüzde 8,50’den 9,00’a yükseltmesi
halinde bu fonlardan yararlanan bankaların ortalama maliyetleri yükseleceği
için ister istemez kredi faizleri de yükselecek ve bu gelişme kredi
kullanımında bir daralmaya yol açacaktır. Tam tersine eğer merkez bankası
ekonomide genişlemeye yol açmak istiyorsa o zaman piyasaya daha fazla likidite
sunmak amacıyla bu faizleri düşürme yoluna gidecektir. Benzer bir durum
reeskont kredisi ve avans faizlerinde de geçerlidir. TCMB, bu faizleri
düşürerek ekonomide genişlemeye, artırarak ekonomide daralmaya yol açabilir.
İhracat reeskont kredisi faizi ise ihracatı artırma ve teşvik etmek amacını
güttüğü için daha çok dış dengeyle ilgili sonuçlar verir. TCMB’nin bu faizi
düşürmesi ihracatın daha fazla desteklenmesine yol açar.
TCMB’nin İzlediği Faiz Politikası
Bugüne kadarki uygulamalarına
baktığımızda, TCMB’nin, faizleri düşürmek konusunda konvansiyonel politikaya uygun
yani faizi doğrudan düşürmeye yönelik uygulama yaptığını görüyoruz. Eğer
ekonomide bir daralma ortaya çıkmış ve enflasyonda da yukarı yönlü bir baskı
yoksa o zaman TCMB, faiz politikasını, doğrudan faizlerini düşürerek uyguluyor.
Buna karşılık sıra faiz artırmaya geldiğinde TCMB faiz politikasını doğrudan uygulamakta
sıkıntı çekiyor ve çoğunlukla dolaylı şekilde kullanmayı tercih ediyor.
2017 yılının ilk 10 gününde
USD/TL kuru 3,52’den 3,94’e kadar yükseldi. TCMB bu gidiş karşısında faiz
politikasını doğudan uygulamaya koymak yerine döviz zorunlu karşılıklarını
düşürmek ve bu yolla piyasaya döviz likiditesi bırakmak, TL likiditesini
sıkıştırmak ve haftalık repo ihalelerini iptal etmek yolunu seçti. Bu yollarla
bankaları yüzde 8 faizli haftalık borçlanmadan mahrum bırakarak yüzde 8,50
faizli gecelik borçlanmaya yöneltti. Bu adımlardan tam sonuç alamayınca bu kez
TL likiditeyi daha da sıkıştırarak bankalara istisnai zamanlarda kullanılacak
olan geç likidite penceresini kullanma yolunu önerdi. Böylece bankalar eskiden
haftalık repo ihalesinden yüzde 8,00 ve gecelik borçlanma imkânından yüzde 8,50
faizle (2017 başlarında ağırlıklı ortalama fonlama maliyeti yüzde 8,30
dolayındaydı) borçlanmak yerine yüzde 8,50 faizle gecelik borçlanmaya ve yüzde
10 faizle geç likidite penceresinden borçlanmaya yöneltmiş oldu. Bu durumda bir
süre sonra bankaların TCMB’den fon kullanma ortalama maliyetleri yüzde
8,30’lardan yüzde 9,25’e doğru yükselmiş olacak. Hatta gecelik borç verme
imkânını da sınırlama yolunda adım atmaya başladığı dikkate alınırsa yüzde 9,50
düzeyine yükselecek. Bu, eskiye göre bankaların TCMB’den kullandıkları imkânın
(9,50 – 8,30 =) 1,20 puan daha pahalı hale gelmesi demek. Bu durumda bankalar
bu maliyeti ister istemez kredi faizlerine yansıtacaklar.
Benzer bir uygulama 2013 yılının
son Para Politikası Kurulu toplantısında da yaşanmıştı. TCMB, faizlerde
görünürde bir değişikliğe gitmese de parasal sıkılaştırma adı altında bir
haftalık repo ihalesiyle sağladığı fonlamayı 10 milyar TL’den 6 milyar TL’ye
düşürmüş, bu yolla haftalık repo ihalesiyle fon sağlayan bankaları gecelik
fonlamayla likidite bulmaya yöneltmişti. Bu kararla Merkez Bankası’ndan fonlama
sağlayan bankaların ortalama fonlama maliyeti yükselmişti. Böylece TCMB, faizleri
doğrudan artırmasa da dolaylı olarak artırmıştı. Bu uygulamadan bir ay kadar
sonra 28 Ocak 2014’de TCMB, politika faizini yüzde 4,50’den 10’a, gecelik borç
verme faizini de yüzde 3,50’den yüzde 8’e artırmak zorunda kalmıştı.
Piyasada örtülü faiz artışı
denilen bu tür dolaylı faiz artırımlarının siyaset açısından faizi artırmamış
görünme gibi bir yararı olabilir. Ne var ki bu tür uygulamalar TCMB’nin faiz
politikasını serbestçe kullanamadığı yani araç bağımsızlığına sahip olmadığı
izlenimi doğuruyor ve piyasada daha büyük istikrarsızlıklar doğmasına yol
açıyor.
Hatada ısrar ederek doğruyu bulmak mümkün değildir.
Hatada ısrar ederek doğruyu bulmak mümkün değildir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026284 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.