Merkez Bankası'nın Kritik Toplantısı
Kurdaki Hızlı Artış ve Merkez Bankası’nın Aldığı
Önlemler
2017 yılına başlarken USD/TL kuru
3,5235 idi. İzleyen günlerde USD/TL kuru hızlı bir yükseliş trendine girdi.
Bunun çeşitli dış ve iç nedenleri var. İlk 10 gün içinde Merkez Bankası bu
yükselişe karşı herhangi bir önlem almadı. 10 Ocak günü kur 3,94 düzeyine
ulaşınca Merkez Bankası döviz zorunlu karşılıklarında 0,50 puan indirim yaptığını
açıkladı. Bu yolla Merkez Bankası 13 Ocak’tan itibaren piyasaya 1,5 milyar
dolarlık döviz likiditesi bırakacağını ve piyasadaki döviz sıkışıklığını
gidermiş olacağını vurguladı. Aynı gün Merkez Bankası bankalararası para
piyasasından borçlanmaya 22 milyar TL’lik limit getirerek TL likiditesini sıkıştırma
kararını açıkladı. Bu kararın açıklanmasının ardından USD/TL kuru bir süre
geriledi ama ardından yeniden yükselmeye başladı.
Merkez Bankası 12 Ocak günü,
haftalık repo ihalesini iptal ettiğini açıkladı. Bu durumda Merkez Bankası,
bankalara sadece yüzde 8,50 faizle gecelik borç verecekti. Bu, Merkez
Bankası’nın bir yandan TL likiditesini sıkıştırması bir yandan da bankalara
daha pahalı borç vereceği anlamına geliyordu. Bu önlemler sonucunda üç şey
gerçekleşti: (1) Merkez Bankası’nın piyasaya verdiği TL likidite daraldı ve
bunun sonucunda döviz talebi denetim altına alındı. (2) Merkez Bankası’nın
bankaları fonlamada kullandığı faiz (MBAOFM) yükseldi. (3) USD/TL kurunun ilk
11 günde yaşadığı çıkış durdu ve düşüş başladı.
Merkez Bankası 13 Ocak günü de
haftalık repo ihalesi açmayacağını açıkladı. Buna karşılık USD / TL kuru
gerilemek bir yana 3,80’in üzerine çıktı. Bu açıklamadan sonuç alamayan Merkez
Bankası öğleden sonra bankalararası para piyasasında borçlanma limitini 22 milyar
TL’den 11 milyar TL’ye düşürdü. Bu adımla Merkez Bankası TL likiditeyi iyice
sıkıştırarak bankaları gecelik borçlanmanın yanı sıra limitsiz kullanılabilen
geç likidite penceresinin yüzde 10 faizli borç imkânını (MBGLPBVF) kullanmaya
yönlendirmiş oldu. Merkez Bankası, izleyen günlerde de haftalık repo
ihalelerini açmayarak bankaları fonlamada kullandığı imkânı gecelik fonlama ve
geç likidite penceresine yönlendirdi.
18 Ocak günü Merkez Bankası, Türk
Lirası depoları karşılığı döviz depoları piyasası açtığını açıkladı. Merkez
Bankası, bu yolla bankalara her gün teminata dayalı olarak, belirli limit, vade
ve faizle kullandırdığı Türk Lirası depo karşılığında bankalara ihale usulüyle
döviz depo vermeye başladı. Bu ihalede bankalar ne kadar döviz istediğini belirtecekler,
TL ve dolara ne faiz ödeneceğini Merkez Bankası belirleyecek. Türk
Bankaları, Londra'daki swap piyasasına gitmek yerine Merkez Bankasında açılan
takas piyasasına gitmeleri halinde biraz daha az kazanmayı ve bir miktar parayı
teminat olarak bırakmayı kabul edecek. Merkez Bankası, bu yolla Londra swap
piyasasına bir alternatif imkân yaratmış oluyor. Ancak bu mekanizmanın bütün
Türk bankacılık sistemini kapsaması için Londra ile rekabet edecek oranda faiz
ödüyor olması lazım. Çünkü bu mekanizmanın devreye girmesiyle Londra'da TL swap
puanları yükseliyor ve rekabet de artıyor.
Önlemlerin Sonucunda Ortaya Çıkan Görünüm
Merkez Bankası’nın aldığı bu
önlemler ile 2017’nin ilk üç haftası sonunda gelinen aşamada birkaç önemli
sonuç ortaya çıktı.
Her şeyden önce açık faiz
artırımı yapmayan Merkez Bankası, bir yandan TL likidite sıkışıklığı yaratarak
bir yandan da bankaları gecelik fonlama imkânı ve geç likidite penceresi
imkânını kullanmaya yönelterek ortalama faizini 8,28’den 9,12’ye kadar yükseltti.
Tarih
|
MB Faizi (%)
|
2.01.2017
|
8,28
|
3.01.2017
|
8,29
|
4.01.2017
|
8,28
|
5.01.2017
|
8,29
|
6.01.2017
|
8,28
|
9.01.2017
|
8,30
|
10.01.2017
|
8,31
|
11.01.2017
|
8,31
|
12.01.2017
|
8,34
|
13.01.2017
|
8,39
|
16.01.2017
|
8,74
|
17.01.2017
|
9,04
|
18.01.2017
|
9,06
|
19.01.2017
|
9,09
|
20.01.2017
|
9,12
|
Tablo bize Merkez Bankası’nın
bankaları fonlamada uyguladığı ortalama faizin yılbaşından 20 Ocak akşamına
kadar yüzde 8,28’den 0,84 puanlık bir artışla 9,12’ye yükseldiğini gösteriyor.
Yani Merkez Bankası, faizi, görünürde artırmamış gibi olsa da gerçekte 0,84
puan artırmış bulunuyor. Bunun sonucunda ne oldu? Bunu da USD/TL kuru ve Merkez
Bankası faizindeki değişimleri aynı grafikte göstererek ortaya koyalım. Grafikte
kırmızı eğri USD/TL kurunu, Lacivert eğri Merkez Bankası ortalama faizini
gösteriyor.
Grafiğin ortaya koyduğu duruma
göre Merkez Bankası’nın önlem almaya başladığı tarihten ve özellikle faizi
artırdığı günden itibaren USD/TL kuru düşmeye başlamış bulunuyor. Bununla
birlikte kurdaki düşüşte USD Endeksinde yaşanan düşüşün de (daha önceki bir
yazımızda değindiğimiz üzere) en az dörtte bir oranında etkili olduğunu dikkate
almak gerekir.
Kritik Toplantı
Merkez Bankası Para Politikası
Kurulu, 24 Ocak Salı günü toplanacak ve uyguladığı faiz politikası ve oranları
hakkında karar alacak. Merkez Bankası’nın 2017 yılının ilk üç haftasında
yaşanan gelişmelere ve aldığı önlemlerle vardığı sonuçlara bakarak karar
aşamasında bir değerlendirme yapması gerekiyor:
(1) Alınan önlemleri yeterli
bularak, biraz da Trump’ın güçlü Dolara karşı çıkmasına ilişkin söylemlerine güvenerek
faizleri açıktan artırma kararı almamayı tercih edebilir. Bu durumda faiz artırarak
sistemi denetlemenin rahatlığı yerine ihale iptalleri, TL likiditesini
sıkıştırmak, döviz likiditesini bollaştırmak, TL döviz swapı yapmak, faizleri
örtülü biçimde yukarı yönlendirmek gibi birçok karmaşık hamleyi bir arada
yapmaya devam etmesi gerekir. Bu kadar karmaşık bir yapının ne kadar
sürdürülebilir olduğu sürekli tartışma konusu olmaya devam edecektir.
(2) USD/TL kurunun yükselmesinin yaratacağı sıkıntıyı kökünden çözmek için şimdiye
kadar örtülü olarak artırdığı faizleri açıkça artırmayı göze alabilir. Bu
durumda faiz artırımı ortalama fonlama maliyetinde ortaya çıkan 0,84 puanlık
artıştan aşağı olamaz. Muhtemelen üzerine biraz da marj koymak gerekebilir. Yani,
eğer haftalık repo ihalesi açmaya devam edecek ve geç likidite penceresini bir
fonlama mekanizması olarak kullanmaktan vazgeçecekse, politika faizini en az
yüzde 9’a, gecelik fonlama faizini en az yüzde 9,50’ye dolayısıyla bunlarla
paralel olacak şekilde geç likidite penceresi faizini de yüzde 11’e artırması gerekir.
Merkez Bankası hangi aracı
kullanırsa kullansın elindeki temel politika aracı faizdir. Buna karşılık
ekonomideki her sorunu faizle çözmek kesinlikle söz konusu değildir. Abraham
Maslow’un “elinde çekiç olan her şeyi çivi olarak görür” tespitinden hareket
edersek bütün sorunların faizle çözümleneceği gibi bir illüzyona kapılmanın yanlış olacağını görebiliriz. Faiz artışı, asıl adımları atmak için zaman
kazandırır. Asıl olan sistemi yapısal olarak değiştirebilmektir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026263 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.