Tabula Rasa
17. yüzyılın en
önemli düşünürlerinden John Locke'a göre insan zihni doğuşta boş bir levha
gibidir. John Locke bu levha için Latincede boş levha anlamına gelen ‘tabula
rasa’ deyimini kullanıyor. Zaman
geçtikçe bu boş levha deneyimlerle, öğrenilenlerle dolar.
Locke, insanın
yaşamındaki tek yol göstericinin akıl olduğunu savunur. İnsanın, yol
göstericisi olan aklını kullanıp, her
türlü gelenek ve otorite baskısından kurtularak özgür düşünceyi seçmesi
gerektiğini öne sürer. İnsanı ve toplumu ileri götürecek şeylerin başında özgür
düşünce gelir.
John Locke bu
görüşleriyle otoriteye boyun eğmeyi öneren mutlak egemenlik düşüncesini sarsan
ve oradan giderek liberalizmin öncülüğünü yapan ilk düşünür olarak tarihe geçti.
Locke, savunduğu özgürlük, eşitlik ve güçlerin paylaşımı görüşleriyle
İngiltere’nin siyasal yapılanmasına yaptığı etki kadar Fransız ve Amerikan
devrimlerinin alt yapısını hazırlayan filozof olarak kabul ediliyor. 1215
tarihli Magna Carta Libertatum’a karşın yetkilerini kısıtlamaya yanaşmayan
kralın yetkilerinin kısıtlanmasına yol açan 1689 tarihli Haklar Yasası (Bill of
Rights) John Locke’un düşüncelerine dayanan bir düzenlemedir.
Tabula rasa görüşü Locke’u, her
şeyin doğuştan belli olduğunu savunan kaderci filozoflardan ayırır. İnsan, her
şeyi doğduktan sonra dünyayı gözleyerek öğrenir. Dogmaların bu sistemde yeri
yoktur. Locke, insan haklarını yaşam, özgürlük ve mülkiyet temellerinde toplar.
Yasalar ve kurumlar bu hakların korunmasını sağlamaya yönelik olmalıdır. O
nedenle de bağımsız bir yargı sistemi her şeyden daha önemlidir. Locke,
özgürlüğün sınırını da çok bilinen bir tanımla çizmiştir: “Bir kişinin özgürlüğünün
alanı, başkasının özgürlük alanının sınırında biter.”
Hakların korunmasının bağımsız
yargıya bırakılması ne kadar önemliyse yasaların hazırlanmasının halkın seçtiği
temsilcilerden oluşan yasama organına yani parlamentoya bırakılması da o kadar
önemlidir. Bu iki organın yanında yer alacak olan yürütme erki yani hükümet, parlamentonun
çıkardığı yasaları uygulamanın yanı sıra uluslararası antlaşmaların
yapılmasından, savaşa ve barışa karar verilmesinden de sorumlu olmalıdır. Özetle
parlamento yasaları yapmalı, hükümet bu yasalara dayanarak uygulamayı
yürütmeli, yargı organı da hükümetin uygulamalarının parlamentonun çıkardığı
yasalara uygun olup olmadığını denetlemelidir. Bu anlatımıyla Locke, uygar
dünyanın yaşamına yön veren güçler ayrımı ilkesinin adeta resmini çizmiştir.
Thomas Hobbes, yasama, yürütme ve
yargı güçlerinin tek elde toplanmasının (Leviathan) ülke için iyi olacağını
savunmuş buna karşılık çağdaşı John Locke, yasama, yürütme ve yargı güçlerinin
birbirinden ayrılmasının yani mutlak gücün sınırlanmasının yararlı olacağını
öne sürmüştü.
İki İngiliz filozofu John Locke
ve Thomas Hobbes’un ortaya attığı görüşler o günden bugüne kadar hep gündemde
kalmıştır. Aradan 300 yıldan uzun bir süre geçmiş ve dünyada mutlakiyet ile güç
paylaşımı pek çok yerde pek çok kez denenmiştir.
Batı dünyası ağırlıklı olarak
John Locke’un güçler ayrımı ilkesi çerçevesinde düzenlemeler içindeyken doğu
dünyası her iki görüşe uygun deneyimler arasında gidip geliyor.
En ilginç ülkeler ise görünürde
güçler ayrımı ilkesine uygun düzenlemeler içinde olduğu halde uygulamada
güçlerin birliği sistemiyle yönetilenler. Bu ülkeler, tabula rasayı doldursalar
da silip temizliyorlar. İkide bir beyaz sayfa açma çağrıları da muhtemelen
bundan kaynaklanıyor.
Felsefe konusunda
Aşil'in Topuğu31 Ekim 2026Siyasetin Sınırları: Güç Nerede Durmalı11 Ekim 2026Liyakat Yoksa Umut da Yoktur23 Ağustos 2026Devlet Neden Bozulur? Osmanlı Devlet Adamlarının Yanıtları14 Ağustos 2026123 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.