TL'nin Toparlanmasının Nedeni
TL’deki Değer Kaybı ve Nedenleri
Donald Trump’ın ABD Başkanı
seçildiğinin belli olduğu 9.11.2016 akşamından başlayarak Dolar, bütün paralara
karşı değer kazanmaya başladı. 2017 yılının ilk günlerinden sonra Dolardaki bu
yükseliş duruldu ve hatta düşüşe döndü. Geçen hafta sonu itibariyle başlangıç
noktasındaki değeri olan 98,62’ye göre hala yüksek olmakla birlikte (100,88),
Trump’ın başkanlık yemini ettiği 20 Ocak günü ulaştığı 103,31’lik zirveye göre
gerilemiş bulunuyor.
Dolarda ortaya çıkan değer
kazanımı en fazla Türk Lirası üzerinde etkili oldu. TL, bütün paralardan daha
fazla değer kaybetti. Bunun nedeni, Dolardaki değer kazanımının yanı sıra Türkiye’nin
kendi risklerindeki artışlar ve para politikası önlemlerinin zamanında alınmamış
olmasıydı.
Aşağıdaki tablo, TL ile birlikte
kırılgan beşli olarak adlandırılan ülkelerin para birimlerinin Dolar karşısında
yaşadığı değer değişimini gösteriyor. Tabloda karşılaştırmalar iki ayrı tarihe
göre yapılmış bulunuyor. İlki Trump’ın seçimi kazandığı 9.11.2016 tarihi ile
geçen hafta sonu değerinin karşılaştırılması, ikincisi de 2016 sonundaki değer
ile geçen hafta sonu değerinin karşılaştırılması.
9.11.2016'ya göre
|
2016 Sonuna göre
|
||||
1 USD =
|
9.11.2016
|
2016 Sonu
|
17.02.2017
|
Fark (%)
|
Fark (%)
|
Brezilya Reali
|
3,2254
|
3,2552
|
3,0978
|
4,0
|
4,8
|
Endonezya Rupiahı
|
13,127
|
13,473
|
13,333
|
-1,6
|
1,0
|
G. Afrika Randı
|
13,4457
|
13,7401
|
13,0382
|
3,0
|
5,1
|
Hindistan Rupisi
|
66,435
|
67,9238
|
67,02
|
-0,9
|
1,3
|
Türk Lirası
|
3,1922
|
3,5235
|
3,6309
|
-13,7
|
-3,1
|
TL Hariç Ortalama
|
1,1
|
3,1
|
Tabloda yer alan her iki
başlangıç noktasına göre de TL, bu ekonomiler arasında en fazla değer kaybı
yaşamış olan para birimi olarak öne çıkıyor. Hatta 2016 sonuna göre bugüne baktığımızda
öteki ekonomilerin para birimleri değer kayıplarını telafi etmiş oldukları
halde yalnızca TL hala yüzde 3,1 oranında değer kaybı içinde görünüyor. Bu bize
TL’deki değer kayıplarının asıl olarak Türkiye’nin kendi sorunlarının yarattığı
riskler nedeniyle oluştuğunu kanıtlıyor.
Her ne kadar gün içi değerlere
bakıldığında 3,94’lük bir zirve görülmüş olsa da Dolara karşı TL’deki değer
kaybı 27 Ocak gün sonunda 3,88 ile zirve yapmıştı. O noktadaki değer kaybı,
Trump’ın seçimi kazandığı tarih baz alındığında yüzde 21,6, 2016 sonu baz
alındığında ise yüzde 10,1 idi ve TL, dünyada Dolara karşı en fazla değer
yitirmiş para konumundaydı.
TL’nin Toparlanmasının Nedenleri
Ocak ayının ilerleyen günlerinde
iki önemli gelişme oldu. İlk gelişme Doların elde ettiği kazanımların bir
kısmını geri vermeye başlamasıydı. Trump işbaşına geldikten sonra Dolar bütün
paralara karşı değer kaybetmeye başladı. Bunu aşağıdaki grafikten izleyebiliyoruz.
Trump’ın seçimi kazandığı 9.11.2016 tarihini başlangıç olarak alan grafikteki
kırmızı eğri Dolar endeksindeki gelişmeleri, mavi çizgi de USD/TL kurundaki
gelişmeleri gösteriyor (USD/TL kuru olarak TCMB günlük satış kurlarını
kullanıldı.)
Grafikten görüleceği gibi Dolar
endeksiyle USD/TL kuru arasındaki ilişki güçlü bir ilişki görünümü sergilemiyor
(bu iki değişken arasındaki korelasyon katsayısı da -0,023 gibi düşük bir
korelasyona işaret ediyor.)
Buraya kadar anlattıklarımızdan; Doların
diğer paralara karşı değer kaybetmesinin TL’de yaşanan toparlanma üzerindeki
etkisinin tıpkı TL’deki değer kaybında olduğu gibi sınırlı bir etki olduğu
sonucu çıkıyor.
İkinci önemli gelişme, Merkez
Bankası’nın başlangıçta sadece izlemekle yetindiği kur gelişmeleri karşısında
Ocak ayı ortalarından başlayarak aktif müdahaleye yönelmesiydi. Faiz
konusundaki siyasal yaklaşımların etkisiyle Merkez Bankası, faizi artırarak
kura müdahalede geç kaldı ve ancak enflasyonun denetimden çıkmaya başladığının anlaşılmasıyla
birlikte müdahaleye karar verdi. Önce haftalık repo ihalesi açmamaya ve
dolayısıyla haftalık borç verme imkânını kullanmayarak sadece gecelik borç
verme imkânını sağlayıp ortalama fonlama faizini bir miktar yükseltmeyi denedi.
Bu hamleden fark edilebilir bir sonuç alamayınca bu kez istisnai bir imkân olan
geç likidite penceresi fonlamasını kullanmaya karar vererek bankaları buraya yönlendirdi.
Böylece ortalama fonlama faizini yükseltmiş oldu. Geç likidite penceresi faizi,
adı konulmaksızın, politika faizi yerine ikame edilmiş oldu. Bu adımların da
yetersiz kaldığını gören Merkez Bankası, bu kez 25 Ocak günü gecelik borç verme
faizini yüzde 8,5’den 9,23’e ve politika faizi yerine ikame ettiği geç likidite
penceresi faizini de yüzde 10’dan 11’e yükseltti. Kurlar üzerindeki asıl etki
de bu kararın yaşama geçirilmesinden sonra ortaya çıktı.
Yılbaşından bu yana yaşanan
durumu sergilemeyi amaçlayan aşağıdaki grafik Merkez Bankası’nın faiz
hamlelerini ve bunun karşılığında USD/TL kurunda ortaya çıkan değişmeleri
gösteriyor. Grafikte mavi eğri Merkez Bankasının ortalama fonlama maliyetindeki
(Merkez Bankasının bankaları fonlamakta kullandığı ortalama faizdeki), kırmızı
eğri ise USD/TL kurundaki gelişmeyi gösteriyor (USD/TL kuru olarak TCMB günlük
satış kurlarını kullanıldı.)
Grafik çok açık bir biçimde
Merkez Bankası’nın faiz artırımlarının USD/TL kuru üzerinde yarattığı aşağı
yönlü etkileri ortaya koyuyor. Dikey çizgilerin ilki Merkez Bankası’nın bankaları
daha yüksek faizli geç likidite penceresi imkânı kullanmaya yönelttiği yeri
gösteriyor. O noktadan sonra Merkez Bankası ortalama faizi yükseliyor ve USD/TL
kuru düşmeye başlıyor. Dikey çizgilerin ikincisi Merkez Bankası’nın gecelik
borç verme faizini yüzde 8,5’den 9,25’e ve politika faizi yerine ikame ettiği
geç likidite penceresi imkânı faizini yüzde 10’dan 11’e yükselttiği yeri
gösteriyor. Bu artışlardan sonra Merkez Bankası’nın bankaları ortalama fonlama
faizi her gece değişmekle birlikte ortalama olarak yüzde 10,37’ye yükseldi.
İşin Özü
TL’nin Dolar karşısındaki değer
kaybının durdurulması ve toparlanmaya başlamasında asıl olarak hangi etkenin
baskın olduğunu anlayabilmek için aşağıdaki tabloyu sunuyorum.
Tarih
|
USD Endeksi
|
Bir önceki değere göre artış (%)
|
USD/TL Kuru
|
Bir önceki değere göre artış (%)
|
TCMB Ortalama Fonlama Faizi
|
Bir önceki değere göre artış (%)
|
9.11.2016
|
98,62
|
3,19
|
7,81
|
|||
30.12.2016
|
102,38
|
3,8
|
3,53
|
10,7
|
8,31
|
6,4
|
11.01.2017
|
102,03
|
-0,3
|
3,86
|
9,35
|
8,31
|
0,0
|
17.02.2017
|
100,88
|
-1,1
|
3,63
|
-5,96
|
10,38
|
24,9
|
Trump’ın seçildiği gün Merkez
Bankası’nın ortalama fonlama faizi yüzde 7,81 idi. 2016 sonunda USD endeksi
yüzde 3,8 artarken USD/TL kuru yüzde 10,7 artmış ve Merkez Bankası’nın ortalama
fonlama faizi yüzde 6,4 yükselmişti. Burada önemli bir politika hatası
görünmüyor. Çünkü Merkez Bankası, kurdaki yükselişe önemli sayılabilecek bir
reaksiyon vererek ortalama fonlama faizini yüzde 6,4 oranında yükseltmiş
görünüyor. Burada eleştirilebilecek tek şey olarak Merkez Bankası’nın bu gidişi
görerek 2016 yılı Aralık ayındaki toplantıda faizi açıkça artırmamasına
değinilebilir.
Asıl hata, kurdaki artışın yüzde
9,35 olduğu 30.12.2016 ile 11.01.2017 arasındaki dönemde Merkez Bankası’nın
faizi hiç değiştirmemiş olmasıdır. Bir sonraki dönemde Merkez Bankası, ortalama
fonlama faizini yüzde 25’e yakın oranda artırarak kurdaki gidişi tersine
çevirmiştir. Bunu zaten yukarıdaki grafik de bize gösteriyor.
Merkez Bankası, 2016 başından
bugüne kadar kamuoyunun önemli bir kesimince artırmadığı sanılan faizini 2,1
puan (yüzde 25) artırmıştır. USD/TL kurunda son dönemde ortaya çıkan gerilemede
en önemli etken Merkez Bankası’nın ortalama fonlama faizini yüzde 8,3’den yüzde
10,4’e çıkarmış olmasıdır.
Kıssadan Hisseler
Faiz, para politikası
araçlarının en önemlisidir. Dış finansmana ve ithalata dayalı bir ekonomide
enflasyonun önemli nedenlerinden birisi kurdaki artıştır. Eğer kurdaki
yükselme, yabancı paranın bütün paralar karşısında değer kazanmasının yanı sıra
ülke koşullarından da kaynaklanıyorsa ülke koşullarından kaynaklanan kısmını durdurmanın
yolu faizi artırmaktır. Faizi, açıkça artırmak, örtülü artırmaktan çok daha
erken ve fazla etki yaratır. Faizi örtülü artırmanın bedeli, duruma başka
araçlarla da müdahale etmek zorunda kalınması, müdahale maliyetinin artması,
kuralların çiğnenmesi ve sonuç almanın gecikmesi olarak çıkar.
Finansal Piyasalar konusunda
Topal Ördek ve Piyasalar5 Kasım 2026Küresel Finans Piyasalarında Sarsıntı 23 Ekim 2026Fon Krizi: Borsadan Ekonomiye Uzanan Etkiler 13 Ekim 2026Siyaset Teknik Ayrıntılara Karışınca 8 Ekim 2026239 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.