Dalgalı Kur Rejiminden Dalgalı Faiz Politikasına
Kur rejimleri esas olarak sabit ve dalgalı
kur rejimi olarak iki başlıkta toplanır. (1) Sabit kur rejiminde merkez bankası
yerli paranın çeşitli yabancı paralara karşısında kurunu belirler ve ilan eder.
Bu kurlar, merkez bankası bunları değiştirinceye kadar bu şekilde devam eder.
Eğer ekonomide yaşanan çeşitli gelişmeler sonucunda yerli paranın dış değerin
düşürmek gerekirse o zaman merkez bankası yeni ve daha yüksek bir kur
belirleyip ilan eder. Buna devalüasyon deniyor. Eğer tersi söz konusu olmuşsa o
zaman da yerli paranın değerini yükseltir ve daha düşük bir kur belirleyip ilan
eder. Bun da revalüasyon denir. (2) Dalgalı kur rejiminde kurlar serbest
piyasada belirlenir. Kurlar hiç kimsenin onayını beklemeden piyasadaki arz ve
talebe göre sürekli değişim gösterir. Burada merkez bankasının kurla ilgili bir
karar alması gerekmez. O nedenle dalgalı kur rejiminde yerli paranın değer
kaybına devalüasyon veya değer kazanmasına revalüasyon denmez, değer kaybı veya
kazancı denir. Bazı ülkelerde dalgalı kur rejimi müdahalesiz uygulanır. Yani
kurun belirlenmesine merkez bankası karışmaz ve olayı tümüyle piyasa güçlerine
bırakır. Bazı ülkelerde ise dalgalı kur rejimi müdahaleli olarak uygulanır.
Yani Merkez bankası kurun belirlenmesini piyasaya bırakmış olsa da arada bir
girip piyasadan döviz alarak ya da döviz satarak piyasada kurun oluşumuna
müdahale eder. Her iki tip dalgalı kur rejiminde de merkez Bankaları, kurlarda
ortaya çıkan oynaklıklara belirli ölçülerde müdahale ederler.
Faiz politikası, kur politikasından
farklıdır. Merkez bankaları, bankalara sağladıkları fonlara uygulayacakları
faiz oranlarını belirleyip ilan ederler. Merkez bankalarının temel bir faiz
oranı vardır. Bu faiz oranları her gün her an değişmez. Olağanüstü bir değişim
yaşanmadığı sürece Merkez bankaları bu oranları bir sonraki toplantıya kadar
değiştirmezler. Bazen merkez bankalarının faiz oranlarını aylarca hatta
yıllarca değiştirmeden bıraktığı olur. Mesela İngiltere’de Merkez Bankası faizi
2016 Ağustos’undan bu yana 0,25 ile eksi 0,25, ABD’de Aralık 2016’dan beri 0,50
ile 0,75, Euro Bölgesinde Mart 2016’dan beri 0,00 ile eksi 0,05 arasındadır.
Çeşitli ülkelerin merkez bankalarının
uyguladığı faiz oranları ve bu orana geçtikleri tarihler aşağıdaki tabloda
gösterilmektedir.
Ülke
|
Oran
|
Değiştiği Tarih
|
ABD
|
0,75
|
14.12.2016
|
Brezilya
|
12,25
|
22.02.2017
|
Çin
|
4,35
|
23.10.2015
|
Çek Cumhuriyeti
|
0,05
|
11.01.2012
|
Euro Bölgesi
|
0.00
|
3.10.2016
|
Macaristan
|
0.90
|
24.05.2016
|
Hindistan
|
6,25
|
4.10.2016
|
Endonezya
|
6,50
|
16.06.2016
|
İsrail
|
0,10
|
23.02.2015
|
Japonya
|
0,00
|
1.02.2016
|
Meksika
|
6,25
|
9.02.2017
|
Rusya
|
10,00
|
16.09.2016
|
Suudi Arabistan
|
2,00
|
17.03.2016
|
Türkiye (Görünen)
|
8,00
|
24.11.2016
|
Türkiye (Gerçek)
|
10,71
|
9.03.2017
|
Her ülkede farklı bir ad taşıyan bu temel
faiz oranına Türkiye’de politika faizi deniyor. Türkiye’de Merkez Bankası’nın
bankaları fonlamakta kullandığı birden fazla imkân ve dolayısıyla birden fazla
faiz oranı vardır. Bugün itibariyle Merkez Bankası’nın üç temel fonlama imkânı
ve dolayısıyla üç farklı faizi bulunuyor: (1) Gecelik borç verme faizi (yüzde
9,25). (2) Haftalık repo ihalesi faizi (yüzde 8,00). (3) Geç likidite penceresi
faizi (yüzde 11). Merkez Bankası son 2 aydır haftalık repo ihalesi açmıyor.
Dolayısıyla bu imkân ve faiz askıya alınmış durumda. Geç likidite imkânı
geçmişte ancak istisnai hallerde kullanılan bir imkân iken son 2 ayda her gün
kullanılan bir imkân haline geldi. Hatta Merkez Bankası bu imkânı bir çeşit
politika faizi haline getirmesine karşılık yukarıdaki tabloda gösterildiği gibi
hala politika faizi olarak 2 aydır hiç kullanılmayan haftalık repo ihalesi
duruyor.
Birden fazla faizi olduğu için Merkez Bankası’nın
bankaları hangi faizle fonladığını bulabilmek için ağırlıklı ortalama fonlama
maliyeti denilen ortalama faizine bakmak gerekiyor. Bu da her akşam, o gün
itibariyle bankalara kullandırılan gecelik fonlama imkânının ve geç likidite
penceresi imkânının ağırlıklandırılmış faizine bakarak bulunuyor. Bu da her gün
duruma göre değişiyor. Bu eskiden de böyleydi. Birden fazla faiz söz konusuysa
faiz her gün değişecek demektir. Ne var ki son 2 ayda özellikle kurlarda
yaşanan oynaklıklar Merkez bankası faizinin de buna uyum sağlayabilmek için
giderek oynak bir hale gelmesine yol açıyor. Mesela son 8 işgününde Merkez Bankası’nın
ortalama faizi şöyle bir seyir gösteriyor:
Günler
|
MBOF
|
Politika Faizi
|
1.03.2017
|
10,38
|
8,00
|
2.03.2017
|
10,42
|
8,00
|
3.03.2017
|
10,53
|
8,00
|
6.03.2017
|
10,62
|
8,00
|
7.03.2017
|
10,62
|
8,00
|
8.03.2017
|
10,61
|
8,00
|
9.03.2017
|
10,71
|
8,00
|
10.03.2017
|
10,82
|
8,00
|
Tablodaki politika faizi Merkez Bankası’nın haftalık repo ihalesinde uyguladığı faiz oranını gösteriyor. Merkez bankası, haftalık repo ihalesini 2 aydır yapmıyor. Dolayısıyla yüzde 8 oranındaki politika faizi tamamen göstermelik bir faiz. MBOF ise, yukarıda sözünü ettiğim Merkez Bankası’nın gecelik fonlama ve geç likidite imkânı faizlerinin ortalaması olan ortalama fonlama faizini gösteriyor. Dolayısıyla Merkez Bankası’nın asıl politika faizi artık bu faiz. Tablodan görüleceği gibi bu faiz de her gün farklı bir oranda oluşuyor. Bu da bize TCMB’nin diğer merkez bankalarından farklı olarak değişken ya da dalgalı faiz politikası uyguladığını gösteriyor.
Merkez Bankası’nın, dalgalı kur rejiminin
yanında bir de dalgalı faiz politikası uygulamasının bazı avantajları var.
Bunların başında piyasaya uyum sağlamak, değişen koşullarda hemen bu koşullara
göre faizi ayarlamak gibi üstünlükler sayılabilir. Ne var ki bu rejimin bazı
sakıncaları da var. Her şeyden önce kurda yaşanan oynaklık aynı şekilde faize
de yansıyor. Öte yandan Merkez Bankası kuru piyasaya bırakmanın yanında faizi
de piyasaya bırakınca bu kez piyasaya yön vermek yerine piyasanın peşinden
sürüklenmeye başlıyor. Öyle olunca da piyasaya yön veremiyor, tam tersine
piyasa ona yön veriyor.
Not: Dalgalı faiz
politikası deyimi, bu çerçevede, ilk kez burada kullanılıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026208 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.