Para Politikası Karmaşası
Merkez Bankası Ne Yaptı?
2017 yılbaşından itibaren USD/TL
kuru yükselmeye başladı. Bunun dış ve daha çok iç nedenleri vardı. Merkez
Bankası 10 Ocak’tan başlayarak TL likiditesini sıkıştırmaya ve döviz
likiditesini gevşetmeye yönelik çeşitli adımlar attı. 12 Ocak’tan itibaren
haftalık repo ihalelerini iptal etmek suretiyle bankalara verdiği borcun
vadesini gecelik vadeye çekerek iyice kısalttı. Bir yandan da bankaları geç
likidite penceresi imkânını kullanmaya teşvik ederek borç verme vadesini kısaltırken
faizi de bu yolla yükseltmeye yöneldi. Haftalık repo ihalelerini kaldırınca
politika faizi adını verdiği faiz sadece bir isim olarak kaldı. Ya da piyasaya
yön verdiği faiz geç likidite faizi olduğu için politika faizi de aslında bu
faiz oldu. Böylece Merkez Bankamız istisnai bir imkânın faizini politika faizi
haline getirerek dünyada bir ilke imza attı.
Merkez Bankası haftalık ve
gecelik faizlerinin ağırlıklı ortalamasına Merkez Bankası Ağırlıklı Ortalama
Fonlama Maliyeti adını veriyor. Aslında bu ortalama faizin gerçek adı Merkez
Bankası ortalama faizi. Merkez Bankası ortalama faizi, yılın ilk akşamında
yüzde 8,28 idi. Haftalık repo ihalelerini iptal ederek bankaları gecelik borçlanmaya
ve geç likidite penceresi imkânını kullanmaya yöneltince Merkez Bankası’nın
ortalama faizi de yükselmeye başladı. Merkez Bankası, bu hamleleriyle USD/TL
kurunu frenleyemeyince ve bunun enflasyonu artıracağını görünce bu kez Ocak ayı
toplantısında (25 Ocak) gecelik borç verme faizini yüzde 8,5’den 9,25’e, geç
likidite penceresi faizini de yüzde 10’dan 11’e yükseltti.
Merkez Bankası, tabelada yazılı
politika faizini artırmayarak politikacıların en azından görünürde faizin artırılmaması
isteklerini karşılamış oldu (siyasette ve askerlikte görüntü, içerikten
önemlidir.)
İlerleyen günlerde Merkez
Bankası, bankalara TL borç verip sonra o TL’yi alıp döviz vermeye başlayarak
döviz swaplarına girişti ve bu yolla döviz talebini karşılamaya başladı.
Böylece görünürde döviz satışı yapmamış, dövizi kiralamış oluyor ve hem
piyasanın isteğini karşılıyor hem de kendi döviz rezervini azaltmamış
görünüyordu.
Mart ayının ilk günlerinde
piyasada ciddi bir TL likidite sıkıntısı ortaya çıktı. Merkez Bankası’nın Ocak
ayı ortasında başlattığı TL likiditeyi sıkıştırma politikasının buraya varması
normaldi aslında. Ama anlaşılan Merkez Bankası USD/TL kurundaki yükselmeyi
geçici bir olgu olarak görmüş ve geçici önlemlerle durumu idare etmeye
girişmişti. Fed’in faiz artırması giderek gündeme ağırlığını vurunca USD/TL
kuru yeniden yükselmeye başladı. Aslında böyle bir ortamda TL likiditeyi
gevşetmek daha da yanlış olacaktı ama anlaşılan o ki likidite eksiği sıkıntı
yaratıyordu. Bu kez Merkez Bankası TL likidite sıkışıklığını giderebilmek için
ikinci el piyasadan Hazine kâğıdı alıp TL vermeye başladı. Bu yeni bir uygulama değil ama miktarı yılbaşında öngörülenin üzerine çıkarması yeni bir uygulama. Miktarı artırmak suretiyle önceden açıklanmış programın dışına çıkılıyor ve bir başka belirsizliğe imza atılıyor. Merkez Bankası
USD/TL kurundaki oynaklığı hala geçici bir olgu olarak düşünüyor.
Özetle söyleyelim. Merkez Bankası
TL likiditeyi kısmış karşılığında piyasaya döviz vermiş ama vermemiş gibi
görünmüş, faizi artırmış ama artırmamış gibi görünmüştü. Şimdi de tekrar TL
likiditeyi piyasaya sunarak ilk adımlarını gevşetmeye yöneliyor.
Merkez Bankası Ne
Yapmalıydı?
Merkez bankaları sürprize açık
olmaması gereken, her adımı şeffaf, her önlemi öngörülebilir olması gereken
kurumlardır. Merkez bankalarının piyasaları yanıltmaması gerekir ki itibarı
yüksek olsun. Merkez bankaları rasyonel bekleyişler kuramının adeta temelini
oluşturur.
Merkez Bankası’nın yukarıda
anlattığım bu karmakarışık, birbiriyle çelişkili uygulamalarının bir tek açıklaması
olabilir: Yasasına göre araç bağımsızlığına sahip görünse de gerçekte bu
bağımsızlığı kullanamıyor. Para politikası araçlarını hep belli etmeden,
görünümü bozmadan kullanmaya yöneliyor. Oysa para politikası netlik, kararlılık
ve görünürlük ister. Bunlardan birisi eksikse uygulama beklenen sonucu vermez.
Dolar karşısında TL’nin benzer ülkelerin para birimlerine göre daha fazla değer
kaybetmesinin nedeni budur.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026183 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.