Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Tarihin İlk Meclislerinden Birisi Bu Topraklarda Kurulmuştu

Bundan yaklaşık 3500 yıl önce bu topraklarda yaşayan Hititler, hukuk alanında ve iktidar gücünü sınırlama konusunda iki büyük devrime imza attılar. O zamana kadar orta doğuda geçerli olan Babil kralı Hammurabi’ye ait kısas hukukunu tazminat hukukuyla değiştirdiler. Bu, günümüzün birçok orta doğu devletinde bile hala yerli yerine oturtulamamış bir meseledir. Bu hukuk devrimini yaparlarken bir yandan da başkent Hattuşa’da Panku adı verilen bir çeşit yasama/denetleme meclisi oluşturdular. Hitit dilinde ‘topluluk, kurul, grup’ ve ‘tüm, bütün, hepsi, tamamı’ anlamlarına gelen Panku, meclis olarak krala danışmanlık yapmasının yanı sıra yasama görevini de yerine getiriyordu.
Panku meclisi ile ilgili bilgilerin çoğu Hititlerin eski krallık dönemine aittir. Bu meclisin adı I. Hattuşili ve Telipinu döneminden kalma belgelerde sıkça geçiyor. Sonraki dönemlerden kalan belgelerde bu meclisin adının ve yaptıklarının çok daha az geçmiş olması zaman içinde Panku’nun etkinliğini yitirmiş olmasının kanıtı olarak görülüyor. Hitit belgelerinde Kralın bazı dönemlerde Panku’nun yasama ve denetim görevinden çok yön gösterici katkısından yararlandığına ilişkin ifadeler var.
Panku, bu görevlerine ek olarak devletlerarası antlaşmalara tanıklık ediyor ve denetleme görevini de üstlenmiş bulunuyordu. Panku'nun üyeleri arasında Kraliyet ailesinden bazı üyelerden başka üst düzey devlet görevlileri, üst rütbeli askerler ve önde gelen ailelerin reisleri bulunmaktaydı. En etkin olduğu dönemlerde Panku, bir suç işlediği ortaya çıktığında, Krala gerekli cezayı verebilecek güce sahipti.
Hitit sisteminde monarşik bir yapı geçerli olmakla birlikte Kralın yetkisi Panku’nun varlığıyla sınırlandırılmıştı.
Hitit Krallığının en parlak dönemi Panku ve Kralın yetkilerinin birbirini dengelediği dönemlerdir. Zaman içinde krallar, Panku’yu bir kenara iterek yetkiyi ve gücü kendi ellerinde topladılar ve bu gidiş Hititlerde zayıflamanın başlangıcını oluşturdu. Hititler, tarihten silinmeye doğru giderken Panku meclisi çoktan tarihe karışmış, kral, meşruti monarşiyi yeniden şartsız monarşiye çevirmiş bulunuyordu. 
EtiketlerSiyasetTarih
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Siyaset konusunda

Köy Enstitüleri ve Marshall Yardımı10 Kasım 2026Aşil'in Topuğu31 Ekim 2026Fransa'da Yağmacılık ve Tüketim Toplumu19 Ekim 2026Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026

115 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.