Türkiye'nin Finansal Durumu
Bir önceki yazımda yeni
yayınlanan IMF verilerini ele alarak dünya ve Türkiye ekonomisinin görünümünü
ele alıp karşılaştırmalı olarak incelemeye çalıştım. Bu yazımda da Türkiye’nin
finansal durumunu ele alıp değerlendirmeye çalışacağım.
Borç Stoku
Türkiye’nin
borçluluk durumu aşağıdaki tabloda özetle gösteriliyor.
Milyar TL
|
2002
|
2002 GSYH (%)
|
2016
|
2016 GSYH (%)
|
KAMU KESİMİ BORÇ STOKU
|
271,6
|
77
|
803,8
|
31
|
Toplam Hazine Borç Stoku
|
242,7
|
69
|
759,6
|
29
|
İç Borç Stoku
|
149,9
|
43
|
468,6
|
18
|
Dış Borç Stoku
|
92,8
|
26
|
291
|
11
|
KİT Borçları
|
27,6
|
8
|
38,0
|
1,5
|
İç Borçları
|
15,8
|
5
|
31,8
|
1,2
|
Dış Borçları
|
11,8
|
3
|
6,2
|
0,2
|
Belediyelerin Banka Borçları
|
1,3
|
0
|
15,0
|
0,6
|
ÖZEL KESİM BORÇ STOKU
|
94,4
|
27
|
2.149,3
|
83
|
Finansal Kuruluşlar Hariç Dış Borçlar
(Milyar USD)
|
30,7
|
13
|
137,2
|
16
|
Özel Kesim Kredi Borç Stoku (Bankalar
hariç)
|
87,8
|
25
|
1.709,5
|
66
|
Hanehalkının Borçları
|
6,6
|
2
|
439,8
|
17
|
KAMU KESİMİ + ÖZEL
KESİM BORÇ STOKU
|
366
|
104
|
2.953,1
|
114
|
Tabloya göre kamu kesimi
borç stoku GSYH’nın yüzde 31’ine denk geliyor. Bu oran, Türkiye’nin aralarında
bulunduğu gelişmekte olan ekonomiler grubunda yüzde 48,6’dır. Buna göre
Türkiye, gruba göre iyi konumdadır. Kamu kesimi borç yükü, 2002 yılına göre
ciddi biçimde gerilemiş görünüyor (yüzde 77’den yüzde 31’e.) Buna karşılık özel kesim borç stoku 2002’den
bu yana hızla artarak GSYH’nın yüzde 27’sinden yüzde 83’üne yükselmiş bulunuyor
ve bu görünümüyle oldukça sarsıcı bir sıçramaya işaret ediyor. Bu görünüm kamu
kesimi borç yükünün büyük ölçüde özel kesim şirketlerine ve hanehalkına devredildiğini
ortaya koyuyor.
Borç stokunun tamamının GSYH’ya
oranında çok büyük bir artış yok gibi görünse de 2002 yılının kriz sonrasındaki
ilk yıl olduğu, borçların zaten doruk noktasında olduğu dikkatlerden
kaçırılmamalıdır.
Hazine Garantileri
Hazine, kamu kurum ve
kuruluşlarına verdiği çeşitli garantilerin yanı sıra yap – işlet devret
projeleri çerçevesinde özel kesim kuruluşlarının yaptığı işlere de garanti
vermeye başladı. Eskiden bu garanti yalnızca üretilen mal veya hizmetin
yeterince satılamaması halini kapsarken yeni düzenlemeyle proje için alınan
kredileri de kapsar hale getirildi. Bu garantilerin çeşitlerini aşağıda
sunalım.
Hazine Geri Ödeme Garantisi: KİTler, sermayesinin yarıdan fazlası kamu kesimine ait
kuruluşlar, fonlar, kamu bankaları, yatırım ve kalkınma bankaları, büyükşehir
belediyeleri, belediyeler ve bunlara bağlı kuruluşlar ile diğer yerel yönetim
kuruluşları lehine bu kuruluşların dış finansman kaynağından sağladıkları dış
borçlarının geri ödenmesi hususunda verilen garantilerdir.
Hazine Karşı Garantisi: Bu sayılan
kuruluşların borçlu sıfatıyla
uluslararası piyasalardan temin edecekleri finansman imkânları için bir dış
finansman kaynağı tarafından verilen garantiye karşı verilen garantiler,
yap-işlet devret, yap-işlet ve işletme hakkı devri ile benzeri finansman
modelleri kapsamında gerçekleştirilecek projeler için verilen garantilerdir.
Hazine Ülke Garantisi: Yabancı ülkelerin herhangi bir dış finansman kaynağından
sağlayacakları finansmanın geri ödenmesi hususunda verilen garantilerdir.
Hazine Yatırım Garantisi: Yap-işlet-devret, yap-işlet ve işletme hakkı devri ve benzeri
finansman modelleri kapsamında ilgili mevzuat hükümlerine dayanan ve bunlarla
sınırlı olmak üzere verilen garantilerdir.
Bu çerçevede 2016 sonuna
kadar verilen garantilerin dökümü aşağıdaki listede gösteriliyor (Milyon USD, Kaynak:
www.hazine.gov.tr)
Garanti
Verilen Kurum
|
2006
|
2016
|
Kamu Kesimine Verilen
Hazine Garantileri
|
2.281
|
9.200
|
Genel Yönetim
|
1.022
|
992
|
Finansal Kuruluşlar
|
79
|
7.416
|
Finansal Olmayan Kuruluşlar
|
1.180
|
792
|
Özel Kesime Verilen
Hazine Garantileri
|
2.021
|
3.156
|
Finansal Kuruluşlar
|
1.489
|
3.156
|
Finansal Olmayan Kuruluşlar
|
532
|
0
|
Hazine Garantileri
Toplamı
|
4.302
|
12.356
|
Tabloya göre
Hazine garantileri 10 yılda 4 kat artmış görünüyor. Gündemdeki projeler yaşama
geçtikçe bu miktarın yükseleceğini tahmin ediyoruz.
Finansal
Kesim Dışındaki Kesimlerin Döviz Pozisyon Açıkları
Finansal
kesiminin döviz pozisyonunu hariç tutarak bakarsak özel kesimin (reel kesim)
2002 yılı ile karşılaştırmalı döviz pozisyonu aşağıdaki tabloda yer almaktadır
(Milyon USD, Kaynak: www.tcmb.gov.tr.)
2002
|
2017/1
|
|
Varlıklar
|
25.100
|
103.518
|
Yükümlülükler
|
- 31.638
|
- 304.672
|
Net Döviz Pozisyonu
|
-6.538
|
-201.154
|
Tabloya göre bankalar,
sigorta şirketleri gibi finans kuruluşları dışında kalan reel kesim
kuruluşlarının dış yükümlülükleri dış varlıklarının oldukça üzerinde bulunuyor
ve bu fark son 15 yılda inanılmaz miktarda artmış buna göre reel kesimin döviz
açık pozisyonu 201,2 milyar USD düzeyine yükselmiş görünüyor.
Dış Finansman İhtiyacı
Türkiye’nin Şubat
2017’den başlayarak önümüzdeki bir yıl içinde ihtiyaç duyacağı dış finansman
miktarı aşağıdaki tabloda gösteriliyor (Milyon USD, Kaynak: www.tcmb.gov.tr.)
Şubat 2017
|
|
Kamu Kesimi
|
26.571
|
Genel Yönetim
|
5.342
|
Finansal Kuruluşlar
|
20.886
|
Finansal Olmayan Kuruluşlar
|
343
|
TCMB
|
817
|
Özel Kesim
|
133.795
|
Finansal Kuruluşlar
|
80.727
|
Finansal Olmayan Kuruluşlar
|
53.068
|
Mevcudun Yenilenmesi İçin Gereken Miktar
|
161.183
|
Mevcut dış borçların,
kredilerin, mevduatın vb yenilenmesi ihtiyacını gösteren bu tabloya önümüzdeki
bir yıl içinde ortaya çıkacağı tahmin edilen yaklaşık 35 milyar USD tutarındaki
cari açığı da eklersek bir yıl içinde bulunması gereken dış finansman miktarı
(161,2 + 35 =) 196,2 milyar USD olarak karşımıza çıkıyor.
Bir yıl içinde 196 milyar
USD tutarındaki bir dış finansman ihtiyacı (GSYH’nın yaklaşık olarak yüzde 25’i)
oldukça yüksek bir miktardır.
Türkiye’nin Kredi Notları
Bir ekonominin finansman
durumu, özellikle de dış finansman durumu ele alınırken o ekonominin kredi
notunun ele alınması da önem kazanır. Çünkü sonuçta o kredi notlarına göre bu
dış finansman realize edilecek, maliyeti ona göre belli olacaktır. Türkiye’nin
üç büyük reyting kuruluşu nezdindeki kredi notları aşağıdaki tabloda
gösterildiği gibidir (Kaynak: www.hazine.gov.tr.)
Reyting Kuruluşu
|
Kredi Notu
|
Standard
and Poor’s
|
BB
(negatif)
|
Moody’s
|
Ba1
(negatif)
|
Fitch
|
BB
+ (durağan)
|
Bu kredi
notlarının anlamı şudur: “Yakın
dönemde az etkilenecek olsa da ters ekonomik koşullarda büyük belirsizliklerle
karşılaşması olası.” Negatif daha kötümser bir durumu, durağan daha iyimser bir
durumu sergiliyor.
Değerlendirme
Buraya kadar
Türkiye’nin finansal durumunu kamu kesimi ve özel kesimle elde mevcut sayılara
ve oranlara göre ele almaya çalıştık. Görüntü parlak değildir. Türkiye, eldeki
verilere göre zor bir finansman tablosuyla karşı karşıya bulunmaktadır. Zaten o
nedenledir ki kırılgan beşli olarak adlandırılan gruba (Brezilya, Hindistan,
Endonezya, Güney Afrika ve Türkiye) katılmaktadır.
Böylesine zorlu
bir finansman tablosunu aşabilmenin yolu riskleri düşürecek adımlar atmaktan
geçmektedir. Bu adımların ilki riskleri artıracak açıklamalar ve söylemlerden
kaçınmaktır. Bu, gerek şart olsa da yeter şart değildir. Yeter şart gerçek
anlamda yapısal reform olarak kabul edilen düzenlemeleri yapmaktır. Ne var ki son
dönemde yapılan açıklamalara bakılırsa bu düzenlemelerin yapılması kolay
görünmemektedir. Bunu anlayabilmenin en kolay yolu yapılan Anayasa değişikliğine
bakmaktır. 1982 Anayasasında son referandumla yapılan değişikliklere bakılınca
yapısal reformdan aynı şeyleri anlamadığımız çok açık bir biçimde ortaya çıkmış
bulunmaktadır.
Bu duruma bakınca
Türkiye’nin daha da sıkıntılı bir ekonomik ve finansal yapıya doğru
ilerleyeceğini tahmin ediyor olmamız kötümserlik olarak nitelendirilmemelidir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026252 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.