Yüksek Faiz, Yüksek Kur, Yüksek Enflasyon
Merkez Bankası hafta içindeki
Para Politikası Kurulu toplantısında, artık gerçek politika faizi halini almış
olan, geç likidite penceresi faizini yüzde 11,75’den 12,25’e yükseltme kararı
aldı. Türk Lirasının yabancı paralara karşı değer
kazanmaya başladığı bir ortamda alınan bu yükseltme kararı sürpriz etkisi yarattı.
Oysa Stanley Fischer: “Merkez Bankaları sürpriz yapmamalı” diyerek rasyonel
bekleyişler teorisinin temel yaklaşımını tekrarlayalı daha bir hafta olmamıştı.
Merkez Bankası Ocak ortasından
beri döviz kurlarındaki yükselişi ve dolayısıyla büyük ölçüde kur kaynaklı maliyet
enflasyonunu denetim altına alabilmek için faizleri yükseltiyor. Kurlardaki baskı
artınca dünya listelerinde yer alan politika faizini yükseltmeyi tercih etmeyen
Merkez bankası, Ocak ayında, olağan dışı bir imkân olan geç likidite penceresini
olağan bir imkân haline çevirerek kullanıma açtı ve kuru bu yolla denetlemeyi seçti.
O tarihten sonra giderek borç verme ağırlığını geç likidite penceresine
kaydıran Merkez Bankası ağırlıklı ortalama fonlama maliyetini de (ortalama
faizi) son olarak yüzde 11,80’e kadar yükseltti.
Aşağıdaki grafik Merkez Bankası’nın
haftalık repo ihale faizini ya da politika faizini, gecelik borç verme faizini,
geç likidite penceresi faizini ve piyasayı fonlarken oluşan ağırlıklı ortalama
fonlama maliyetini gösteriyor.
Grafiğe baktığımızda Ocak ayından
sonra Merkez Bankası’nın gerçek politika faizi haline dönüşmüş bulunan geç
likidite penceresi faizinin (mavi, GLPF) piyasayı fonlamasının faizi olan ağırlıklı
ortalama fonlama maliyetini (kırmızı, OFM) belirleyici esas mekanizma haline
geldiğini açık biçimde görebiliyoruz.
Grafik bize Merkez Bankası’nın
2017 yılından başlayarak faizlerini ciddi biçimde artırdığını gösteriyor. Merkez
Bankası Para Politikası Kurulu toplantı özetinde bu artışların kur kaynaklı
maliyet enflasyonunu frenlemek üzere yapıldığının altı çiziliyor.
Bu faiz artırımlarının kurlar
üzerinde etkili olup olmadığını görebilmek için USD/TL kurunu Merkez Bankası’nın
ortalama faiziyle birlikte aynı grafik üzerinde gösterelim.
Aşağıdaki grafikte USD/TL kurunun
(kırmızı, USD/TL) ve Merkez Bankası ortalama fonlama maliyetinin (mavi, OFM)
yılbaşından bu yana gelişimleri yer alıyor.
Grafik bize Merkez Bankası’nın
faiz artırımlarının kur üzerinde net bir etkisi olduğunu gösteriyor. Bununla
birlikte kurdaki gerilemede siyasal tansiyondaki düşüşün ve Dolar Endeksindeki
gerilemenin etkilerini de dikkate almak gerekiyor.
Aşağıdaki tablo 2016 sonundan bu
yana kırılgan beşli olarak adlandırılan ülkelerin para birimlerinin Dolar karşısındaki
değişimini sergiliyor.
1 USD =
|
2016 Sonu
|
28.04.2017
|
Fark (%)
|
Enflasyon
|
MB Faizi
|
Brezilya Reali
|
3,2552
|
3,1768
|
2,4
|
4,57
|
11,25
|
Endonezya Rupiahı
|
13,473
|
13,329
|
1,1
|
3,61
|
4,75
|
G. Afrika Randı
|
13,7401
|
13,3701
|
2,7
|
6,10
|
7,00
|
Hindistan Rupisi
|
67,9238
|
64,2462
|
5,4
|
3,81
|
6,25
|
TL Hariç Ortalama
|
2,9
|
4,5
|
7,3
|
||
Türk Lirası
|
3,5235
|
3,5517
|
-0,8
|
11,29
|
11,80 (8,00)
|
Referandum sonrasında TL ciddi
bir toparlanma içine girmiş olsa da diğer dört ülkenin para birimlerindeki
toparlanmayı henüz yakalayamamış görünüyor. Tabloya dikkatle baktığımızda enflasyon
oranına göre faizi halen en düşük kalan ülkenin Türkiye olduğunu görüyoruz.
Türkiye, uzun yıllar faizi yüksek,
kuru düşük tuttu. Bu durum piyasa jargonuna ‘yüksek faiz, düşük kur politikası’
olarak geçti. Bu politikaya karşın Merkez Bankası, enflasyonu hiçbir zaman hedeflediği
oran olan yüzde 5’lere düşüremedi. Yakın geçmişte bu kez faizi düşük tutarak
kurun yükselmesini bir uygulama biçimi olarak benimsedi. Ne var ki bunun
sonucunda enflasyon iyiden iyiye denetimden çıkmaya yöneldi. Bugün geldiğimiz
noktada Türkiye yine faizi ciddi biçimde yükseltmiş bulunuyor. Buna karşılık bu
oran bile reel faizin pozitif bir noktaya ulaşmasını sağlamıyor. Bugünkü durumda
faiz de kur da enflasyon da yüksektir. Yani bir politikamız var mı bilmiyorum
ama uygulamamızın sonucu ‘yüksek faiz, yüksek kur, yüksek enflasyon’ olarak
karşımızda duruyor.
Bunun nedenleri arasında en
önemli olanlarından birisi sürekli risk yaratan bir siyasal yapıyla gidiyor
olmamız ise bir diğeri de sanırım, geç likidite penceresi örneğinde olduğu gibi,
normal yolların dışındaki yollara sapmamız ve dolayısıyla anlaşılırlık sorunu
yaratıyor olmamız.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026132 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.