İşsizlikten Yola Çıkarsak
Küresel işsizlik
Küresel
krizle birlikte birçok şey değişti. Bunlardan birisi de istihdam sorunu. Kriz
dünyanın her yanında işsizlik oranlarının yükselmesine yol açtı. Bu durumu 187
ülke için yapılan bir tablonun özeti olarak çıkardığım aşağıdaki tablodan izleyebiliriz
(en yüksek işsizlik oranından en düşüğe doğru, kaynak: http://www.tradingeconomics.com/country-list/unemployment-rate):
Ülke Sıralaması
|
Ülkeler
|
İşsizlik oranı (%)
|
Genç İşsizlik Oranı
(%)
|
19
|
Japonya
|
2,8
|
4,9
|
33
|
Almanya
|
3,9
|
6,6
|
35
|
Çin
|
4,0
|
Veri yok
|
47
|
ABD
|
4,5
|
9,1
|
50
|
İngiltere
|
4,7
|
11,9
|
53
|
Hindistan
|
4,9
|
12,9
|
60
|
Rusya
|
5,4
|
Veri yok
|
65
|
Endonezya
|
5,6
|
Veri yok
|
119
|
Fransa
|
10,0
|
23,6
|
133
|
Türkiye
|
13,0
|
24,0
|
139
|
Brezilya
|
13,7
|
Veri yok
|
166
|
Yunanistan
|
23,5
|
48,0
|
170
|
Güney Afrika
|
26,5
|
50,9
|
Milton Friedman, geçici ve yapısal işsizlik biçiminde ortaya çıkan işsizliğe
‘doğal işsizlik’ ve bunun oranına da ‘doğal işsizlik oranı’ adını veriyor.
Doğal işsizlik oranı her ekonomi için kendi yapısına göre oluşmuş farklı bir
oran. Bu tür hesaplamalar genellikle uzun yıllar ortalaması alınarak yapılıyor.
Mesela bu oran ABD ekonomisi için yüzde 4 – 5 aralığı olarak hesaplanıyor. İspanya’da
işsizlik oranı her zaman yüksekti. Buna karşılık Yunanistan, küresel kriz
sonrası girdiği bunalımla birlikte bu kadar yüksek
bir orana sıçramış bulunuyor. Mesela Fransa için yüzde 10’luk oran çok yüksek
sayılabilecek bir orandır. Türkiye’de 2001 krizinden önce uzun yıllar
ortalaması yüzde 8 dolayındaydı. 2001 krizi sonrasında hızla artan işsizlik
oranı sonrasında düşürülmekle birlikte son dönemde yine ciddi bir artış içine
girdi. 2005 yılından bu yana yıllık ortalama işsizlik oranı yüzde 10 oldu. Bu
yeni oranın doğal işsizlik oranı haline gelmesi için ekonominin bu ortalamayla
daha uzun bir zaman yaşaması gerekiyor. O nedenle son on yılda ortaya çıkan bu
yeni işsizlik oranlarına ‘doğal işsizlik oranı’ yerine ‘yerleşik işsizlik oranı’
adının verilmesinin daha uygun olacağını düşünüyorum. İleride, küresel krizin
etkileri tamamen atlatıldıktan sonra yeniden doğal işsizlik oranlarına dönüş
söz konusu olabilir.
Yukarıdaki
tablonun en çarpıcı yanı genç işsizlik oranlarının (15 – 24 yaş arasındaki
nüfusta işsizlik oranı) genel işsizlik oranlarına göre oldukça yüksek
olmasıdır. Tabloya göre Güney Afrika ve Yunanistan’da her iki gençten birisi,
Türkiye ve Fransa’da her dört gençten birisi işsiz durumda görünüyor.
İşsizliğin Artış Nedeni
İşsizliğin
artışının birçok nedeni var kuşkusuz. Bunlar arasında en bilineni büyüme
oranlarındaki gerilemeler. Bu bağlantıyı basit bir şemayla ortaya koyalım.
Normal koşullarda ekonomik ilişkiler bağlantısı şöyle yürüyor:
Küresel
kriz sonrasında bütün dünyada talep düştü. Bunun nedeni insanların gelecek
kaygısına kapılmasıydı. Talep düşüşü yatırımlarda düşüşe neden oldu. Çünkü hiçbir
yatırımcı talep olmayan malı üretmek için yatırım yapmaz. Bu gelişmenin
sonucunda birçok mal ve hizmetin üretimi düştü ve sonuçta büyüme oranları
geriledi. Büyümeyen hatta duraklamaya ve küçülmeye başlayan işyerleri istihdamı
artırmak bir yana azaltmaya yöneldiler. Bunun sonucu olarak da işsizlikte artış
ortaya çıktı.
Buna
karşılık nüfus artışında uzun yıllardır fazlaca bir değişiklik yaşanmadı. Dünya
Bankası’nın hesaplamalarına göre 1961’de dünya nüfusunun artış hızı ortalama
yüzde 1,3 iken 2015 yılında bu oran yüzde 1,2 oldu.
Bir
yandan nüfus artmaya devam ederken bir yandan büyüme düşünce istihdamda
gerileme olması yani işsizlik oranlarının artması da kaçınılmaz oluyor.
Buna
göre küresel kriz sonrasında yukarıdaki döngü şöyle bir görünüm aldı:
Döngüyü Tersine Çevirebilmek İçin
Kısır
döngüye dönüşen bu döngüyü yeniden verimli döngü haline çevirebilmek için
yatırımları artırmak gerekiyor. Bunun da yolu talebi artırmak. Talebi
artırabilmenin bilinen iki yolu var: (1) Geleceğe ilişkin belirsizlikleri
gidermek, riskleri düşürmek, (2) Keynesyen politikalar izleyip piyasada parasal
ve mali gevşeme yaratmak. Aslında bu ikinci yol bir anlamda ilkinin de
oluşmasına başlangıç oluşturan bir yol. ABD’de Fed’in uygulamasıyla başlayan ardından
İngiltere Merkez Bankası’nca uygulamaya konulan sonra da sırasıyla Avrupa
Merkez Bankası ve Japon Merkez Bankası’nın izlediği parasal gevşeme
(quantitative easing) bu ikinci yolun para politikası aracılığıyla işletilmiş
şekliydi. Bu politikaya bazı ülkeler, vergi indirimleri, harcama teşvikleri
gibi mali politika önlemleriyle destek verdiler.
Bu
çabaların sonucunda ABD ve İngiltere büyük ölçüde büyümeye dönüş ve işsizliği
azaltma başarısını yakalamış bulunuyorlar. Euro Bölgesi de benzer bir başarıya
doğru ilerliyor. Japonya henüz tam olarak bu başarıyı yakalayabileceğine
ilişkin bir işaret ortaya koymuş görünmüyor.
Türkiye,
bu uygulamaya bu yılın başlarında girdi. Merkez Bankası para politikasını, ABD,
İngiltere, Avrupa veya Japonya’da olduğu gibi gevşetemedi çünkü Türkiye’de
enflasyon bu ülkelerle karşılaştırılamayacak kadar yüksek bir düzeyde bulunuyor.
Para politikasını gevşetmek, enflasyonu daha da artıracak bir sonuç
yaratabilir. Buna karşılık Türkiye’de bütçe açıkları, bu sayılan ülkelerin
bütçe açıklarına göre düşük bir düzeyde görünüyor. O nedenle Türkiye, kredileri
teşvik ederek, kamu harcamalarını artırarak, vergi indirimleri yaparak daha çok
maliye politikası ağırlıklı bir uygulama yürüterek bu kervana katılmayı seçti.
Asıl Mesele Nüfus Artışında
Dünya
Nüfus Enstitüsü’ne göre 1900 yılında 1,5 milyar olan dünya nüfusu bugün 7.493 milyona yükselmiş bulunuyor. Bu sayı her yıl 80 milyon kişi artıyor ve eğer bugünkü
eğilimler sürerse 2050 yılında dünya nüfusu 9,2 milyara yükselecek.
İktisatçı
ve siyasetçilerin büyük çoğunluğu yukarıda sunduğum basit ekonomik ilişkiler
şemasındaki kilit noktayı talep artışı ve yatırım artışı gibi takdim ederler. Çünkü
istihdamı sağlayacak olan bunların yaratacağı büyümedir. Oysa bu şemaya biraz
daha dikkatle bakılacak olursa buradaki kilit noktanın nüfus artışı olduğu fark
edilebilir. Eğer nüfus artışı düşürülebilirse o zaman bütün ilişkiler ona göre
şekil alacak demektir. Bu kadar yatırıma, bu kadar hızlı büyümeye, bu kadar
üretim artışına ve dolayısıyla bu kadar istihdam yaratmaya gerek kalmayacak.
Büyüme,
bir yandan birçok sorunu çözerek yaşam kalitesini artırır görünürken bir yandan
da çevreyi bozarak yaşam kalitesini düşürücü etki yaratan bir olgudur.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026156 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.