Konut ve Balon Meselesinin Analizi
Konut fiyatlarının yükselişi, düşüşü ve tekrar
yükselişi
1990’lı yılların son dönemiyle
2008 küresel krizi arasındaki dönemde dünyadaki önemli eğilimlerden birisi
yükselen konut satış fiyatlarıydı. Bütün dünya, inşaat yaparak büyüme yolunu
keşfetmiş gibiydi. Özellikle yeni teknolojilerin gelişmesiyle konutlarda
kullanılan malzemelerin çok hızlı bir değişim geçirmesi eskiyen konutları
yenileriyle değiştirmek isteyen insan sayısının artmasına yol açtı. Dünya
refahında 1990’ların ortasından başlayan ve on yıldan fazla süren yükselen
konjonktür de bu yenilenmeye yardım etti. Geliri artan insanlar evlerini
yenilemeye başladılar. Bu gelime konut talebini ve dolayısıyla konut
fiyatlarını artırmaya başladı.
Aşağıdaki grafik bize, 2000
yılının ilk çeyreğinden (ilk çeyrek dâhil) 2016 yılının son çeyreğine kadar
(son çeyrek hariç) küresel konut fiyat endeksindeki değişimi gösteriyor (yazıda
kullandığım grafiklerin tümünü IMF’nin Global Housing Watch adlı sitesinden
aldım: http://www.imf.org/external/research/housing/index.htm.)
2000 yılını baz olarak alan
endeks (2000 = 100) 2008 yılındaki küresel krize kadar inanılmaz bir çıkış
sergiliyor ve bu yaklaşık 9 yıllık konjonktürel çıkış aşamasında sürede konut
fiyatları 2008 yılında tepe noktasına ulaşarak yaklaşık yüzde 60 yükseliş
göstermiş bulunuyor. Küresel krizin ortaya çıkmasıyla birlikte bu çıkış kısa
bir duraklama yaşadıktan sonra bu kez düşüş başlıyor. Düşüşün dip noktası 2013
yılında görülüyor (yaklaşık yüzde 11 oranında bir gerileme.) Sonrasında konut
fiyatları yeniden yükseliş eğilimine geçiyor ve hızla 2008 yılındaki tepe
noktasına doğru yaklaşıyor.
Bu grafiğe bakarken 2000 ile 2008
arasındaki hızlı yükselişin çok tartışılan ‘emlak balonu’ meselesine ışık
tuttuğunun altını çizelim. 2013 sonrasında başlayan yeni yükseliş eğiliminin
benzer bir balon yaratıp yaratmadığının da tartışıldığını vurgulayalım. Bugün
bunu söylemek için erken olduğu kanısındayım çünkü artık baz daha yüksek bir
yerde bulunuyor.
Son bir yıl içinde ülke özelinde
konut satış fiyatlarında nasıl bir gelişme olduğunu görebilmek için aşağıdaki
grafiğe bakmamız gerekiyor.
Grafik bize sol tarafta Brezilya
ile başlayıp Endonezya’ya kadar giden ülkelerde son bir yıl içinde konut satış
fiyatlarının düştüğünü, Makedonya, Peru ve Belçika’da fiyatların değişmediğini,
Finlandiya’dan Yeni Zelanda’ya kadar giden ülkelerde ise fiyatların arttığını
gösteriyor. Türkiye, konut satış fiyatlarının son bir yıl içinde artış
gösterdiği ülkeler arasında bulunuyor.
Türkiye ile ilgili olarak son bir
yılda (Şubat 2016 ile Şubat 2017 arası) konut satış fiyat endekslerindeki
gelişmeleri Merkez Bankası’nın Konut Fiyat Endeksinden yararlanarak bir grafik
haline getirebiliriz (Kaynak:
Aşağıdaki grafikte mavi çizgi
eski yani ikinci elden konut satış fiyatlarını, yeşil çizgi yeni konut satış
fiyatlarını gösteren endekslerdeki değişimi sergiliyor.
Grafik, Türkiye’de son bir yıl
içinde hem yeni hem de eski konut satış fiyatlarının düzenli bir yükseliş
eğilimi içerisinde olduğunu ortaya koyuyor. Türkiye özelindeki bu değerlendirme
yukarıda IMF sitesinden alınan grafikteki görünüme uyumlu bir durumu
gösteriyor.
Konut satış fiyatları artıyor ama kiralar aynı oranda
artıyor mu?
Bu soru bizi emlakte balon var mı
yok mu tartışmasının odak noktasına götürüyor. Çünkü eğer kiralar da konut
fiyatlarıyla paralel artıyorsa konuta olan talep doğru bir talep demektir. Buna
karşılık satış fiyatları artarken kira gelirleri benzer şekilde artmıyorsa o
zaman farklı bir görünüm söz konusu demektir.
Aşağıdaki grafik konut satış
fiyatlarıyla kiralar arasındaki ilişkiyi gösteriyor. 100 üzerinden çizilen
noktalı çizgi bize konut satış fiyatlarıyla kiraların aynı oranda arttığı
sınırı gösteriyor endeks 2010 yılını baz alarak yani 2010 = 100 olarak
hazırlanmış bir endeks.)
Çek Cumhuriyeti, konut satış
fiyatlarıyla kiraların aynı oranda arttığı ekonomin tipik örneği olarak
karşımızda duruyor. Onun solundaki ekonomiler 2010 yılından bu yana konut satış
fiyatlarının kiralara göre daha fazla arttığı, sağındaki ekonomiler kiraların
konut satış fiyatlarından daha fazla arttığı ekonomiler.
Türkiye ekonomisi konut satış
fiyatlarının kiralara göre en hızlı arttığı ekonomi durumunda bulunuyor. Buna
göre Türkiye’de konut satış fiyatlarındaki artış ile kiralardaki artış arasında
2010 yılından bu yana konut satış fiyatları lehine yaklaşık yüzde 50 oranında
fark oluşmuş. Yani konut satış fiyatlarındaki artış kadar kiralar artmamış.
Aşağıdaki grafik, 2012 = 100
bazlı endeksler aracılığıyla Türkiye’de çeşitli illerdeki konut satış
fiyatlarındaki artışlarla kiralardaki artışı karşılaştırmalı olarak
göstermektedir (Kaynak: Reidin verilerinden Cusham & Wakefield Türkiye
Konut Sektörü: Konut Balonu, 2016.)
Grafik, bir önceki grafikteki
görünümle aynı şekilde kira artışlarının satış fiyatlarındaki artışların
gerisinde kaldığını ortaya koyuyor.
Değerlendirme
Nüfus artışı, gelir artışının
hızlanması, kentlileşme eğiliminin artmasıyla birlikte 1990’ların son
çeyreğinde bütün dünyada konut talebinde ortaya çıkan artış konut satış
fiyatlarının artmasına yol açmış bulunuyor. Bu artış 2008’de başlayan küresel
krizle birlikte düşüşe dönüşse de bu dönüş fazla uzun sürmemiş görünüyor.
2013’den itibaren konut fiyatlarında 2000 – 2008 arasındaki kadar güçlü olmasa
da yeni bir artış eğilimine girilmiş bulunuluyor. Bu eğilim Türkiye’de benzer
bir çizgide gelişmiş.
Yukarıya aldığımız grafikler bize
konut fiyatlarında yaşanan artışların kiralara benzer biçimde yansımadığını
gösteriyor. Bu durumda Kira / Satış Fiyatı ilişkisi giderek birbirinden
uzaklaşan bir ilişki halini alıyor. Eskiden 20 – 25 yıllık kira getirisi
konutun satış fiyatına eşitken bu oran 30 – 35 yıla doğru gidiyor. Zaten
emlakte balon var mı yok mu tartışmasının temeli de bu orana dayanıyor. Bu durumda ya konut satış fiyatları yanlış ya da kiralar. Konutun
satış fiyatıyla getireceği kira geliri arasındaki fark ne kadar açıksa balonun
varlığı da o kadar gerçek demektir. Ne var ki aradaki farkın açılmasının temel
nedenlerinden birisi kiralardaki artış oranının Yİ – ÜFE fiyat endeksine
bağlanmış olması. Enflasyonu üretici fiyatları açısından ölçen bu endeks
yıllardır hep yüzde 3 – 4 oranı gibi TÜFE’ye göre düşük çıkıyor ve o nedenle de
kiralardaki artış, konut satış fiyatlarındaki artışın gerisinde kalıyordu. Bu yıl
bu endeks hızlı bir artışla yüzde 16’lara yükselmiş bulunuyor. Bu durumda konut kiraları önümüzdeki
dönemde artacak gibi görünse de konut stoku bolluğunun buna ne kadar imkân tanıyacağı son derecede zor yanıtlanacak bir soru.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026119 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.