Üç Yeni Veri ve Üç Yorum
Enflasyon aldı başını
gidiyor
Mart ayı enflasyonu piyasa
beklentisinin oldukça üzerinde çıktı. TÜFE (manşet enflasyon) aylık olarak
yüzde 1,02 artarak 12 aylık bazda yüzde 11,29 oldu. Enerji, gıda ve alkolsüz
içecekler, alkollü içkiler ve tütün ile altın hariç tutularak hesaplanan
çekirdek enflasyon yüzde 9,75’e yükseldi. Yurtiçi üretici fiyatları
endeksindeki (Yİ-ÜFE) artış ise aylık bazda yüzde 1,04, 12 aylık bazda yüzde
16,09 oldu.
Grafikte dikkat çeken birkaç
nokta var: (1) Merkez Bankası, kurlarda yaşanan sıçramaya faiz artışıyla yanıt
vermekte geç kaldığı için manşet enflasyonu, hedeflediği yüzde 5 düzeyine
yaklaştıramadığı gibi 2 haneye yerleşmesini de önleyememiş bulunuyor. (2) Uzun
süre düşük sayılabilecek bir düzeyde giden Yİ-ÜFE, son dönemde zembereğinden
boşanmış gibi fırlayıp gitmiş görünüyor. Bu gelişmenin nedeni kur artışlarından
kaynaklanan maliyet yükselişini talepteki zayıflık nedeniyle bir süredir
fiyatlarına yansıtamayan üreticilerin, talepte canlanma ortaya çıkar çıkmaz
fiyatlarını artırmalarıdır. Üretici fiyatlarında görülen bu sıçramanın
önümüzdeki dönemde tüketici fiyatlarına yansıması ve fiyat artışları serisine
yol açması olası görünüyor.
Dışticarette olumlu
gelişmeler
3 tane farklı dışticaret
serisi var. Ve bunlar arasında bazı miktar farkları söz konusu. Bunları ele
alıp dışticaret gelişmelerini değerlendirmeden önce bu farkların nereden
kaynaklandığını açıklayalım. TÜİK verileri (Gümrük ve Ticaret Bakanlığı ile
ortak oluşturuluyor), Merkez Bankası’nın ödemeler dengesi verileri ve Türkiye
İhracatçılar Meclisi (TİM)’in yayınladığı ihracat verileri. Bu üç verisi serisi
arasında bazı farklar var. TİM’in ihracat verisiyle TÜİK ihracat verisi
arasındaki farkın en büyük nedeni TİM verisinin mücevher dışındaki altın
ihracatını kapsamaması. TÜİK dışticaret verileriyle Merkez Bankası’nın ödemeler
dengesindeki dışticaret verilerinin tutmaması ise iki nedene dayanıyor: (1)
İthalat sayılarıyla ilgili farkın bir bölümü TCMB’nin ölçümü fob ile TÜİK’in
ise cif ile yapmasından kaynaklanıyor. (2) Diğer farklar ise ödemeler dengesi
uluslararası sınıflandırmasında bazı kalemlerin ihracat ve ithalata değil hizmetler
dengesine konulmasıyla ortaya çıkıyor.
Şimdi gelelim dışticaret
verilerini değerlendirmeye.
Eldeki en güncel veri TİM’in
açıkladığı Mart ihracat verisi.
Milyar USD
|
Ocak – Mart
|
Son 12 Aylık
|
2016 İhracat
|
31,3
|
132,4
|
2017 İhracat
|
35,4
|
135,7
|
Değişim (%)
|
13,0
|
2,5
|
Buna göre 2017’nin ilk üç ayında
ihracatımızda yüzde 13 oranında bir artış var. TL’nin değer kaybının getirdiği
rekabetçi ortama küresel ekonominin yavaş yavaş toparlanmaya başlamasının da
eklenmesiyle geçen yılın son çeyreğinde düşüşe geçen ihracatın yeniden artışa
geçmesi oldukça olumlu bir gelişme. Bu çeyrekte ortaya çıkan artış son 12 ayın
ihracatını da artıya geçirmiş bulunuyor.
Eldeki ikinci veri Ocak Şubat
aylarını kapsayan TÜİK’in dışticaret istatistikleri. Bunları da aşağıdaki
tabloda gösterelim (milyar USD).
Ocak - Şubat
|
İhracat
|
İthalat
|
Dışticaret Açığı
|
2016
|
21,9
|
29,0
|
7,1
|
2017
|
23,4
|
31,4
|
8,0
|
Değişim (%)
|
6,7
|
8,2
|
12,7
|
2016 yılının ilk iki ayında
ihracatın ithalatı karşılama oranı yüzde 75,5 iken 2017 yılının ilk iki ayında
yüzde 74,5 olmuş bulunuyor.
Bu verilere baktığımızda da
ihracatta yılın ilk iki ayında önemli bir toparlanma olduğunu görüyoruz. Buna
karşılık ithalattaki artış daha hızlı bir eğilim gösteriyor.
Eldeki verilerin ayrıntıları
içinde bir konuya değinmekte yarar var. Türkiye’nin ihracatında yüksek
teknolojili ürünlerin payı yüzde 2,8 olmuş. Bu oran 2016’nın ilk iki ayında
yüzde 3,1 idi. Bu oran yükte hafif pahada ağır ürünlerin ihracını gösterdiği
için çok önemli.
Turizmde sıkıntı büyüyor
Turizm istatistikleri de farklı
bazı veri derleyicilerin verilerine göre ele alınıyor. Bunlar; Kültür ve Turizm
Bakanlığı, Tursab, TÜİK ve diğer bazı kuruluşlar. Eldeki son veriler Kültür ve
Turizm Bakanlığı verileri olduğu için burada onları değerlendireceğiz. 2017
yılının ilk iki ayında gelen turist sayısının geçen yılın ilk iki ayında
gelenlerle karşılaştırılmasını aşağıdaki tabloda gösteriyorum.
Ülkeler
|
2016
|
Pay (%)
|
2017
|
Pay (%)
|
Fark (%)
|
Gürcistan
|
265.747
|
11,0
|
281.451
|
12,7
|
5,9
|
İran
|
217.222
|
9,0
|
232.232
|
10,5
|
6,9
|
Bulgaristan
|
208.332
|
8,6
|
183.905
|
8,3
|
-11,7
|
Almanya
|
252.546
|
10,5
|
175.525
|
7,9
|
-30,5
|
Azerbaycan
|
64.258
|
2,7
|
80.644
|
3,6
|
25,5
|
Rusya
|
20.074
|
0,8
|
39.064
|
1,8
|
95,6
|
Diğer
|
1.382.787
|
57,4
|
1.222.486
|
55,1
|
-10,1
|
Genel Toplam
|
2.410.966
|
100
|
2.215.307
|
100
|
-8,1
|
Tabloya bakılacak olursa 2017
yılının ilk iki ayında Türkiye’ye gelen turist sayısında geçen yılın ilk iki
ayına göre yüzde 8,1 oranında azalma olmuş. Gürcistan, İran ve Azerbaycanlı
turist sayısında artış olurken Alman turistlerin sayısında ciddi düşüş ortaya
çıkmış. Yaşanan son gelişmeler sonrasında beklenen gelişme olan Avrupalı turist
sayısında düşüşler (yüzde 19’a yakın) olurken Rus turist sayısı geçen yıla göre
yüzde 95,6 oranında artış göstermiş bulunuyor.
Değerlendirme
Türkiye ekonomisi, enflasyonun
yükseldiği, işsizliğin arttığı, büyümenin düşük kaldığı tuhaf bir dengeye
oturmuş görünüyor. Bu durum stagflasyona, resesyona, depresyona uymuyor.
Türkiye’nin içinde bulunduğu ekonomik durumu tek bir sözcükle ifade etmek
mümkün değil. O nedenle bu durumu ‘enflasyon ve işsizlik eşliğinde düşük
büyüme’ olarak tanımlamak uygun olabilir.
İlk iki aylık sonuçlara
baktığımızda ihracattaki artışa karşılık ithalatta daha hızlı bir artışın
ortaya çıkmış olması dışticaret açığındaki büyümede kendisini gösteriyor.
Eğilim böyle devam ederse ilerleyen aylarda biri olumlu biri olumsuz iki
durumla karşılaşacağız demektir: (1) Büyüme yükselecek, (2) Cari açık artacak.
Yine aynı dönemin gelen turist
sayılarına baktığımızda Avrupalı turist sayısındaki azalmanın çok para harcayan
turistlerin bir bölümünü kaybetmemiz anlamına gelmesi nedeniyle turizm
gelirlerimizde düşüşe yol açacağını, bunun bir bölümünün artan komşu turizmiyle
telafi edileceğini görüyoruz. Turizm gelirlerinde düşüşün ikisi de olumsuz iki
sonucu olacak: (1) Turizm tesislerinin kayıpları artacak ve bankaların bu
sektöre açtıkları kredilerini tahsil etmelerinde sıkıntı büyüyecek. (2) Düşen
turizm gelirleri nedeniyle cari açıkta artış olacak.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026228 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.