Pastırma Yazı
Ekim ayının sonlarıyla Kasım
ayının başlarında sıcak hava dalgasının etkisiyle sıcaklıkların mevsim
normallerinin üstünde olduğu güneşli günlere pastırma yazı deniyor. Gündüzleri
sıcak ve güneşli olsa da geceleri ayaz olabiliyor. Pastırma yazı bazı yıllar
iki hafta kadar sürebiliyor. Eskilerin bu
dönemde, ayazlı havada kuruttukları et çok lezzetli olurmuş. Bu döneme ‘pastırma
ayazı’ derlemiş. Pastırma ayazı zaman içinde dönüp dolaşıp ‘pastırma yazı’
olmuş. Arkasından kış geldiği için sonbahar ile kış arasına sıkışan, yazı
hatırlatan, bu kısa süreli dönem çok değerlidir.
Küresel krizle birlikte Fed ve İngiltere Merkez Bankasıyla başlayan sonra
Avrupa Merkez Bankası ve Japonya Merkez Bankası’na yayılan niceliksel genişleme
dünyada likidite bolluğu yarattı. Bu bolluk, bu paraların bir bölümünün yüksek
getiri vaat eden Çin ve Hindistan gibi ülkelere doğrudan sermaye yatırımı
şeklinde gitmesine, bir bölümünün de yüksek faiz veren gelişme yolundaki ülkelere
portföy yatırımı olarak (kredi, tahvil alımı, hisse alımı vb) akmasına yol
açtı. Son 4 – 5 yılda yaşanan bu sermaye akışı bu ülkelerde varlık değerlerinin
yükselmesinin nedeni oldu. Bu ülkelerde başta gayrimenkuller olmak üzere varlık
fiyatları yükseldi.
2016 yılının son çeyreğinde görünüm değişmeye başladı. ABD ekonomisindeki
toparlanma ve Fed’in faizleri artırmaya başlamasına ek olarak Trump’ın söz
verdiği genişlemeci maliye politikasını yürürlüğe koyacağı beklentisi bir
yandan Doları güçlendirirken bir yandan da ABD Hazinesinin tahvil faizlerinde
yükseliş yarattı. Bu dönem yaklaşık olarak 2 - 3 ay sürdü. Bu gelişmeler,
gelişmiş ülkelerdeki yatırım fonlarının yavaş yavaş bu ülkelerden çıkarak
geldikleri yerlere dönmelerine neden oldu. Ardından Trump’ın verdiği sözleri
yerine getirmekte zorlanacağı anlaşıldı hatta iktidarda kalıp kalamayacağı da
tartışma konusu haline geldi. Derken işler iyice karıştı. Trump, soruşturmalara
konu olma aşamasına kadar gelince Dolar da hızla değer kaybetti.
Aşağıdaki grafik Dolar Endeksinde (DXY) yılbaşından bu yana yaşanan
değişimi gösteriyor.
Arada bir yükselişler yaşanmış olsa da eğilimin aşağıya doğru olduğu hem
grafik çizgisinden hem de eğilim çizgisinden açıkça görülebiliyor.
Sermaye hareketlerinin serbestliği küresel sermayeye çok hızlı karar alıp,
çok hızlı yatırım yapma imkânı sağlıyor. Bazen birkaç günlük hatta birkaç
saatlik hareketle büyük getiriler elde etmek mümkün olabiliyor.
Fed’in son faiz artırımı kararı ve bilanço küçültmeyle ilgili başlangıcı
olmasa da gidişatı belli olan programına göre yatırımcılar, önlerinde çok uzun
olmayan bir para kazanma zamanı olduğunu gördüler ve gelişme yolundaki ülkelere
geri geldiler. Bunun nedenlerini sıralayalım: (1) Fed’in bilanço küçültmeye
başlamasına kadar dünyada likidite bolluğu sürecek. (2) Gelişmekte olan ülkelerde
reel faizler son derecede yüksek (reel faiz hesabı nominal faizle parayı
yatıran kurumun kendi ülkesindeki enflasyonun farkı olarak alınmalı.) (3)
Gelişmekte olan ekonomilere yabancı para girdikçe o ülkenin parası değerleniyor
ve dolayısıyla yatırımcı hem yüksek reel faizden hem de yerel paranın değer
kazanmasından kazançlı çıkıyor (çifte kazanç.)
Bunu bir örnekle açıklayalım. Diyelim ki bir ABD’li büyük bir yatırım fonu
Türkiye’ye 16 Mayıs 2017’de 100 milyon Dolar getirip TL’ye çeviriyor ve yüzde
12 net faizle bankaya yatırdıktan bir ay sonra 16 Haziran 2017’de faiziyle
birlikte parasını çekip Dolara çeviriyor ve gidiyor. Bu durumda neler olacağını
aşağıdaki tablodan izleyebiliriz:
|
16.05.2017
|
16.06.2017
|
|
|
USD
|
100.000.000
|
|
|
1 USD =
|
3,55
|
3,52
|
|
TL
|
355.000.000
|
|
|
Faiz (net)
|
0,12
|
0,010666667
|
|
TL Faiz
|
3.786.667
|
|
|
USD Faiz
|
1.075.758
|
|
|
USD Anapara + Faiz
|
101.075.758
|
|
|
ABD'de Yıllık Enflasyon
|
0,015
|
|
|
ABD’de Aylık Enflasyon (%)
|
|
0,00125
|
|
Reel Getiri (USD)
|
1.074.413
|
16 Mayıs’ta 100 milyon Doları getiren yatırım fonu bunu aynı gün 1 USD =
3,55 TL kuruyla TL’ye çevirip bankaya 32 günlüğüne yıllık yüzde 12 net faizle
yatırıyor. Yüzde 12 yıllık net faizin günlüğü (0,12 / 360=) 0,00033, 32 günlüğü
de 0,01066 eder. Buna göre söz konusu yatırım fonu bu paraya 32 günde 3.786.667
TL faiz alır. Bu faizi ve anaparayı aldığı gün (16.06.2017’de geçerli 1 USD =
3,52 TL kurla) Dolara döndüğünde eline toplam 101.075.758 Dolar geçer. Yani 32
günde getirdiği 100 milyon Doları 101 milyon 75 bin 758 Dolara yükseltmiş olur.
ABD’ye döndüğünde 1 aylık enflasyon düşülürse 1 milyon 74 bin 413 Dolar reel
kazanç elde edilmiş olur.
Yabancı yatırımcıların baktığı bir şey daha var: O da CDS primi, yani
risklerin durumu. Şu aralar dış finansman yağmuru devam ettiği için riskler de
düşüyor. Mesela Türkiye’nin CDS pirimi yılbaşında 273 idi, şimdi 188. Para geldiği
sürece orada da sorun yok.
Risk primi ilginç bir ölçü: Yabancı para gelince düşüyor ve o düşünce
yabancı para daha çok geliyor. Ama yabancı para gitmeye başlayınca yükseliyor
ve o yükselince yabancı para daha hızlı gidiyor.
İşte bunun için bizim gibi ülkelere bu aralar fon yağıyor ve bu sonbahara
kadar sürecek gibi görünüyor. Sonbahara kadar sürecek olması o tarihlerde
(muhtemelen Ekim gibi) Fed’in bilanço küçültme amaçlı olarak tahvilleri verip
paraları almaya başlayacak olmasına ilişkin tahminlerden kaynaklanıyor. Aylık
10 milyar Dolarlık miktarlarla başlayacak olan bu küçülme operasyonu,
başlangıçta çok sert etkiler yaratmasa da aylık miktarlar arttıkça bizim gibi
dış kaynak bağımlısı ekonomiler için havanın giderek soğuyacağı günler
başlayacak. O nedenle bu döneme pastırma yazı diyorum. Bu dönemi değerlendirip
de geleceğe ilişkin sağlam adımlar atmaya başlayan gelişme yolundaki ekonomiler
bu sıkıntılı dönemi daha rahat geçirecek. Pastırma yazını gerçek yaz sananlar
ise sıkıntıya düşecek.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026127 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.