Piyasanın Yaşamdan Ayrışması
Son dönemin en çok sorulan
sorularından birisi “filan olay olduğu halde niçin kriz çıkmadı?” sorusu. Bu
soru her gün soruluyor çünkü her gün yeni bir olay oluyor. Yunanistan sorunu,
Brexit, Trump’ın seçimi kazanması, Fransa’da seçimler, birçok yerde patlayan
bombalar, terör olayları, büyük kazalar, Ortadoğuda savaşlar, Trump’ın görevde
kalıp kalamayacağı tartışmaları, Doların düşmesi kalkması, Fed’in faiz artırma
kararları ve bilanço küçültme programı şimdi yazarken aklıma gelen konular.
İçlerinde en eskisi Yunanistan sorunu ama o da arada bir yenilenip tekrar
gündeme geliyor. Ötekilerin hepsi son 6 -7 ayda ortaya çıkmış sorunlar. Bunlara
ek olarak Türkiye’nin yaşadıkları var: Rusya ile sorunlar, ortadoğu sorunundaki
durumumuz, terör olayları, referandumunun yarattığı belirsizlikler, yargı
üzerinden yaşanan anlaşmazlıklar, toplumsal çekişmelerin artması son bir yılda
yaşananlardan ilk akla gelenler. Bunların bir bölümünün ilk aşamada ekonomiyle
ilgisi yok gibi görünse de hepsi piyasaları etkileyecek gelişmeler. Buna
karşılık piyasalarda hiçbiri kalıcı etkiler yaratmadı. Belki bir iki saat,
belki bir iki günlük etkiler dışında fazlaca bir etkileri olmadı.
Geçmişte bu olayların herhangi
biri olsa piyasalar derinden etkilenir ve bu etki bir süre devam ederdi. Şimdi
niçin böyle bir etki oluşmuyor? Bunun birden fazla nedeni olduğunu düşünüyorum.
İlk ve en önemli neden; sermaye
hareketlerinin serbest bırakılmış olmasıdır. IMF, Bretton Woods sisteminin
dayanağı olarak kabul ettiği sermaye hareketlerinin serbestliği ve esnek kur
rejimini uzun süre dünyaya yaymak için uğraştıysa da bu çaba 1990’lara gelene
kadar ancak batının gelişmiş dünyasında karşılık buldu. Küresel sisteme geçişin
başlangıcı olarak Sovyetler Birliği’nin yıkıldığı 1990’ların ilk yıllarını
alırsak bu yıllardan başlayarak dalgalı kur rejimi ve sermaye akımlarının (yani
para akımlarının) serbest bırakılması hızla bütün dünyaya yayıldı. Eskinin
sosyalist kapalı rejimleri bile bir süre sonra bu sitemi kabul etti. Sermaye
hareketlerinin serbestliği, dijital teknolojinin de gelişmesiyle birlikte,
paranın kısacık sürelerde bütün dünyada tur atabilmesine olanak sağladı.
Eskiden bir yerde sorun çıktığında paranın oradan çıkması izinlere tabiyken
şimdi anında bir emirle çıkıp başka yere gidebiliyor. Bu esneklik sermayenin
korkaklığını aşmasını sağladı. Öyle olunca da bir yerde bir kriz çıktığında
parmaklar tuşa değerek son saniyeye kadar beklemek mümkün olabiliyor. Eskiden
böyle bir şey olduğunda herkes oradan çıkmaya uğraşıp paniği büyütürken şimdi bilgisayar
programlarında risk aralıklarında sistem son saniyeye kadar bekleyebiliyor. O
arada panik yatışmış her şey normale dönmeye başlamışsa çıkışlar
ertelenebiliyor.
İkinci neden; küresel krizle
birlikte ve özellikle de son bir iki yılda pek çok siyasal, sosyal, jeopolitik
ve ekonomik sorunun peş peşe ve bazen bir arada yaşanmış olmasıdır. Bu tür
yoğunluk ve sıklıklar diğer olaylarda olduğu gibi bu olaylarda da bir anlamda
kanıksama etkisi yaratıyor. İnsan korku tüneline ilk girdiğinde birçok efektten
ve hareketten korkabilir. Aynı tünele peş peşe birden fazla defa girilse
sonraki her girişte korku dozu azalır, bir süre sonra hiçbiri korkutucu
olmamaya hatta komik gelmeye başlar. Aşağı yukarı bu örneğe benzer bir kanıksama
durumuyla karşı karşıyayız.
Üçüncü neden; küresel sistemdeki
likidite fazlalığıdır. Fed ve İngiltere Merkez Bankasıyla başlayıp AMB ve
Japonya Merkez Bankasıyla devam eden niceliksel gevşeme operasyonları küresel
sistemde müthiş bir likidite fazlalığı yarattı. Bu kadar fazla likidite akacak
yer arıyor. O nedenle de krizlere aldırmayarak dünyada dolaşıp duruyor.
Özellikle faiz oranlarının çok düşük olduğu yerlerden gelen fonlar faizlerin
yüksek olduğu ülkelere gidiyor.
Piyasa aktörleri, bu üç
gelişmenin yarattığı ortamda, sosyal, siyasal, kültürel hatta ekonomik
gelişmelere fazla aldırmadan, onlardan soyutlanarak hareket ediyorlar. Bu soyutlanma
eğilimi, piyasa aktörlerinde, olaylara ülke ve dünya için iyi - kötü, yararlı -
zararlı olup olmadığı açısından değil kazanç yönünden bakmalarına yol açacak
bir optik kırılma yaratıyor. Bu optik kırılma, piyasa ile yaşamın geri kalan
kısmını ayrıştırıyor. Ben buna “piyasanın yaşamdan ayrışması” adını veriyorum.
Geçmişte, çevresindeki hatta
dünyadaki krizlere çok duyarlı olan piyasa yapısına alışık olan kişiler bu yeni
piyasa yaklaşımını tam olarak anlayamadıkları için “filan olay olduğu halde
niçin kriz çıkmadı?” sorusunu sormaya devam ediyorlar.
Finansal Piyasalar konusunda
Topal Ördek ve Piyasalar5 Kasım 2026Küresel Finans Piyasalarında Sarsıntı 23 Ekim 2026Fon Krizi: Borsadan Ekonomiye Uzanan Etkiler 13 Ekim 2026Siyaset Teknik Ayrıntılara Karışınca 8 Ekim 2026101 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.