Türkiye Ekonomisi ve Kriz
Ekonominin sıkıntıda olduğunu, yapısal reformların yapılması gerektiğini
söyleyenlere yönelik en temelli eleştiri şu: “Yıllardır, Fed tahvil alımını
durdurursa, faiz artırmaya başlarsa sıkıntı çıkar, yapısal reform yapmazsak
kriz olur dediniz durdunuz, kriz filan çıkmadı.” Bu eleştiri doğru mu?
Genellikle sokak dilinde kriz denildiğinde batış, iflas, çöküş anlaşılmakla
birlikte ekonomik krizlerin mutlaka bir batışla, bir çöküşle sonuçlanması
gerekmez. En genel tanımıyla ekonomik kriz; ekonomik göstergelerin
kötüleşmesiyle başlayıp ekonominin işleyiş biçimini bozan ve geleceğini
etkileyen, olumsuz durumları ifade eder. Ekonomik krizler birçok nedenle çıkar
ve farklı yönleri ve dereceleri vardır. Ekonomik krizler arasında en çok
görülenleri aşağıdaki tabloda özetle sunuyorum:
Ekonomik kriz
|
Tanı
|
Durgunluk
|
Ekonominin büyüyememesi veya çok yavaş
büyümesi
|
Yüksek enflasyon
|
Fiyatların hızlı artması, dolayısıyla
büyümenin işe yaramaması
|
Deflasyon
|
Fiyatların düşmesi, ekonomide canlılığın kaybedilmesi
|
Stagflasyon
|
Enflasyon olmasına karşın ekonominin
büyüyememesi
|
Slumpflasyon
|
Enflasyona karşın ekonomide küçülme
görülmesi
|
Resesyon
|
Ekonomide iki çeyrek üst üste küçülme
yaşanması
|
Depresyon
|
Ekonomide küçülmeyle birlikte, enflasyon,
işsizlik artışı, bütçe açığı, cari açık gibi bozulmaların birlikte ve uzun
süreli olarak yaşanması
|
Bazen ekonomi öyle bir aşamaya gelir ki yukarıdaki tabloda yer verdiğim
kriz hallerinden bazıları, farklı derecelerde olmak üzere, bir arada
bulunabilir.
Fed Başkanının parasal gevşemeyi (QE programı) azaltarak sonlandırmaya
başlayacaklarını (tapering) açıkladığı 22 Mayıs 2013 tarihinde Türkiye
ekonomisinin başlıca göstergelerini bugünkülerle kıyaslayarak nereden nereye
geldiğimize bir bakalım:
Ekonomik
Gösterge
|
22.05.2013
|
21.06.2017
|
Durum
|
Büyüme
(%)
|
3,1
|
5,0
|
+
|
İşsizlik
(%)
|
9,4
|
11,7
|
-
|
Kişi
Başına Gelir (USD)
|
12.480
|
10.103
|
-
|
Enflasyon
(%)
|
6,51
|
11,72
|
-
|
USD
TL Kuru
|
1,84
|
3,53
|
-
|
Gösterge
Faiz (%)
|
5,08
|
11,08
|
-
|
TCMB
Faizi (OFM) (%)
|
5,4
|
11,95
|
-
|
BIST
100 (TL)
|
93.179
|
99.332
|
+
|
BIST
100 (USD)
|
5,06
|
2,81
|
-
|
CDS
Primi
|
118
|
190
|
-
|
Tabloya göre Fed’in, parasal gevşemeyi azaltarak sonlandıracağı
açıklamasından bu yana geçen 4 yıllık sürede, büyüme verisi dışında, ekonomide
ciddi bir bozulma yaşandığı ortaya çıkıyor. BIST 100 endeksi 2013’e göre TL
bazında artmış görünse de Dolar bazında 2013’deki değerinin oldukça altında
olduğu için bunu bir iyileşme olarak almak mümkün değil.
Yukarıdaki iki tabloyu bir arada değerlendirirsek bu görünüm Türkiye
ekonomisinin büyümeye geri döndüğünü ama işsizliğin, enflasyonun, kurların,
faizlerin arttığı ve kişi başına gelirin (satın alma gücü açısından) düştüğü
bir durumu gösteriyor. Yani büyümeye dönüş ekonominin temellerini düzeltmeye,
en azından şimdilik, yaramamış görünüyor. Bu duruma bakıp da ekonominin kriz
yaşamadığını söylemek mümkün olmadığı gibi battı batıyor demek de mümkün değil.
Asıl olan ekonominin belirli ölçüde bir kriz yaşadığını kabul edip ona göre bir
tedavi uygulayarak durumu düzeltmeyi başarmaktır.
Not: Muhtemelen bazı okurlar “Peki buradan çıkış için
önerileriniz nedir?” diye soracaklar. Benim önerilerim şu yazımda yer alıyor:
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026118 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.