Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Türkiye Ekonomisi ve Kriz

Ekonominin sıkıntıda olduğunu, yapısal reformların yapılması gerektiğini söyleyenlere yönelik en temelli eleştiri şu: “Yıllardır, Fed tahvil alımını durdurursa, faiz artırmaya başlarsa sıkıntı çıkar, yapısal reform yapmazsak kriz olur dediniz durdunuz, kriz filan çıkmadı.” Bu eleştiri doğru mu?

Genellikle sokak dilinde kriz denildiğinde batış, iflas, çöküş anlaşılmakla birlikte ekonomik krizlerin mutlaka bir batışla, bir çöküşle sonuçlanması gerekmez. En genel tanımıyla ekonomik kriz; ekonomik göstergelerin kötüleşmesiyle başlayıp ekonominin işleyiş biçimini bozan ve geleceğini etkileyen, olumsuz durumları ifade eder. Ekonomik krizler birçok nedenle çıkar ve farklı yönleri ve dereceleri vardır. Ekonomik krizler arasında en çok görülenleri aşağıdaki tabloda özetle sunuyorum:   

Ekonomik kriz
Tanı
Durgunluk
Ekonominin büyüyememesi veya çok yavaş büyümesi
Yüksek enflasyon
Fiyatların hızlı artması, dolayısıyla büyümenin işe yaramaması
Deflasyon
Fiyatların düşmesi, ekonomide canlılığın kaybedilmesi
Stagflasyon
Enflasyon olmasına karşın ekonominin büyüyememesi
Slumpflasyon
Enflasyona karşın ekonomide küçülme görülmesi
Resesyon
Ekonomide iki çeyrek üst üste küçülme yaşanması
Depresyon
Ekonomide küçülmeyle birlikte, enflasyon, işsizlik artışı, bütçe açığı, cari açık gibi bozulmaların birlikte ve uzun süreli olarak yaşanması

Bazen ekonomi öyle bir aşamaya gelir ki yukarıdaki tabloda yer verdiğim kriz hallerinden bazıları, farklı derecelerde olmak üzere, bir arada bulunabilir.

Fed Başkanının parasal gevşemeyi (QE programı) azaltarak sonlandırmaya başlayacaklarını (tapering) açıkladığı 22 Mayıs 2013 tarihinde Türkiye ekonomisinin başlıca göstergelerini bugünkülerle kıyaslayarak nereden nereye geldiğimize bir bakalım:

Ekonomik Gösterge
22.05.2013
21.06.2017
Durum
Büyüme (%)
3,1
5,0
+
İşsizlik (%)
9,4
11,7
-
Kişi Başına Gelir (USD)
12.480
10.103
-
Enflasyon (%)
6,51
11,72
-
USD TL Kuru
1,84
3,53
-
Gösterge Faiz (%)
5,08
11,08
-
TCMB Faizi (OFM) (%)
5,4
11,95
-
BIST 100 (TL)
93.179
99.332
+
BIST 100 (USD)
5,06
2,81
-
CDS Primi
118
190
-

Tabloya göre Fed’in, parasal gevşemeyi azaltarak sonlandıracağı açıklamasından bu yana geçen 4 yıllık sürede, büyüme verisi dışında, ekonomide ciddi bir bozulma yaşandığı ortaya çıkıyor. BIST 100 endeksi 2013’e göre TL bazında artmış görünse de Dolar bazında 2013’deki değerinin oldukça altında olduğu için bunu bir iyileşme olarak almak mümkün değil.  

Yukarıdaki iki tabloyu bir arada değerlendirirsek bu görünüm Türkiye ekonomisinin büyümeye geri döndüğünü ama işsizliğin, enflasyonun, kurların, faizlerin arttığı ve kişi başına gelirin (satın alma gücü açısından) düştüğü bir durumu gösteriyor. Yani büyümeye dönüş ekonominin temellerini düzeltmeye, en azından şimdilik, yaramamış görünüyor. Bu duruma bakıp da ekonominin kriz yaşamadığını söylemek mümkün olmadığı gibi battı batıyor demek de mümkün değil. Asıl olan ekonominin belirli ölçüde bir kriz yaşadığını kabul edip ona göre bir tedavi uygulayarak durumu düzeltmeyi başarmaktır.


Not: Muhtemelen bazı okurlar “Peki buradan çıkış için önerileriniz nedir?” diye soracaklar. Benim önerilerim şu yazımda yer alıyor:
http://www.mahfiegilmez.com/2015/10/guncellenmis-yapsal-reformlar-rehberi.html
EtiketlerEkonomi
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

118 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.