İç Borç Çevirme Oranı Alarm Veriyor
Hazine’nin bir dönemde yaptığı iç
borçlanma toplamını aynı dönemde yaptığı iç borç (anapara + faiz) ödemeleri
toplamına böldüğümüzde bulacağımız oran bize iç borç çevirme oranını veriyor.
Aşağıdaki
tablo 2010 yılından bugüne kadarki iç borç ödemelerini, iç borçlanmayı, iç borç
çevirme oranını ve Hazinenin bu borçlanmayı yürütmek için ödediği ortalama faizi
gösteriyor (Kaynak: www.hazine.gov.tr)
Yıllar
|
İç Borç Servisi
|
Anapara
|
Faiz
|
İç Borçlanma
|
İç Borç Çevirme Oranı (%)
|
Faiz Oranı (%)
|
2010
|
178,1
|
136,2
|
41,9
|
159,0
|
89,3
|
8,7
|
2011
|
132,1
|
97,1
|
35,1
|
111,6
|
84,5
|
8,3
|
2012
|
124,7
|
84,0
|
40,7
|
101,5
|
81,4
|
9,4
|
2013
|
167,1
|
128,1
|
39,1
|
141,2
|
84,5
|
7,0
|
2014
|
157,0
|
117,8
|
39,3
|
127,9
|
81,5
|
9,9
|
2015
|
107,1
|
67,4
|
39,8
|
90,4
|
84,4
|
8,5
|
2016
|
100,6
|
63,2
|
37,4
|
91,1
|
90,6
|
10,2
|
2016 6 Ay
|
49,3
|
30,5
|
18,8
|
43,1
|
87,0
|
10,5
|
2017 6 Ay
|
54,0
|
35,3
|
18,7
|
61,7
|
114,3
|
10,3
|
İç borç oranı hesaplamasını denklem üzerinden gösterebilmek için 2017’nin 6
aylık sonuçlarını alalım ve iç borç çevrime oranı denklemimize uygulayalım:
İç borç çevirme oranı = İç borçlanma toplamı / İç borç (anapara + faiz ödemeleri)
toplamı
İç borç çevirme oranı (2017 ilk 6 ay) = 61,7 / 54,0 = 114,3
Tabloya bakarsak iç borç çevirme oranının 2016 yılının ilk 6 ayına kadar
sürekli olarak 100’ün altında kaldığını yani Hazine’nin piyasaya ödediği
borçtan daha azını borçlandığını ve bu yolla piyasaya para bıraktığını
görebiliyoruz. Bu durumda faizler geriliyor ve özel kesimin borçlanma
piyasasından yararlanma imkânı artıyor. Bu duruma özel kesimin borçlanma
piyasasından yararlanma imkânının artması (crowding in etkisi) deniyor. 2017
yılının ilk 6 ayında olay tam tersine dönmüş bulunuyor. Hazine, iç borç çevrime
oranını 100’ün üzerine çıkarmış yani piyasaya ödediğinden daha fazlasını
piyasadan borçlanmış. İç borç çevrime oranının yükselmesi sonucunda özel kesim
daha az borçlanıp daha az yatırım yapıyor. Çünkü borç verilebilir fonların
çoğuna kamu kesimi talip oluyor ve faizin de yükselmesine neden oluyor. Bu
durumun ortaya çıkmasına özel kesimin borçlanma piyasasından dışlanması
(crowding out etkisi) adı veriliyor.
Üç soruya yanıt bulmamız gerekiyor. Birinci soru: Ne oldu da Hazine bu
yılın ilk 6 ayında iç borç çevirme oranını rekor düzeye çıkardı? Faizler çok
düştü de ileride bu kadar düşük faizle borçlanamayacağını düşünerek borçlanmayı
öne çekti desek böyle bir görünüm yok. O halde bu soruyu yanıtlamak için Hazine
nakit dengesine bakmamız gerekiyor. Çünkü borçlanma Hazine’nin nakit açığı esas
alınarak yapılıyor.
Aşağıdaki tablo Hazine nakit dengesini söz konusu yılların ilk 6 aylık
bölümleri itibariyle gösteriyor (www.hazine.gov.tr)
(Tablodaki sayılar milyar TL olarak okunmalı.)
Yıllar/ 6 aylık
|
Gelirler
|
Giderler
|
Nakit Dengesi
|
2010
|
114,3
|
134,6
|
-20,3
|
2011
|
140,3
|
142,6
|
-2,3
|
2012
|
161,5
|
170,7
|
-9,2
|
2013
|
189,5
|
190,1
|
-0,6
|
2014
|
202,4
|
212,9
|
-10,5
|
2015
|
235,5
|
234,9
|
0,6
|
2016
|
275,5
|
283,2
|
-7,7
|
2017
|
301,1
|
334,5
|
-33,4
|
Tablo bize 2017 yılının ilk 6 ayında Hazine nakit dengesinin rekor açık
verdiğini gösteriyor. Bu durumda Hazine çaresiz olarak borçlanmayı artırmış ve
sonuçta iç borç çevirme oranı da rekor kırmış bulunuyor.
Hazine’nin nakit açığının bu düzeye çıkmış olması ve ardından Hazinenin iç
borç çevirme oranının rekor düzeylere yükselmesi son aylarda yaşanan mevduat
faizi yarışına yol açtı. Yani mevduat faizleri niçin yükseldi diye merak
edenler yanıtı burada aramalıdır. Hazine, iç borçlanmayı artırınca kimseye
kaynak bırakmadığı için faizler yükseldi ve bankalar da kaynağı ele geçirmek
için ister istemez mevduat faizlerini artırdılar.
İkinci soru şu: Hazine nakit dengesi 2017’nin ilk 6 ayında niçin rekor düzeyde
açık verdi? Bunun nedenleri de şöyle sıralanabilir: (1) Referandum için yapılan
kamu kesimi harcamaları rekor düzeylere çıktı. (2) Hem referandum hem de
büyümeyi yeniden sağlayabilmek amacıyla yapılan kamu harcamaları, vergi
indirimleri ve çeşitli tahsilat ertelemeleri nakit açığını rekor düzeylere
taşıdı.
Üçüncü soru da şöyle: Bu açık böyle devam eder mi? Yanıtlanması en zor soru
bu. Türkiye, kamu kesiminin harcama yapmadığı ortamda özel kesim yatırımlarıyla
büyüme dinamiğini ne yazık ki kaybetti. O nedenle büyümek istiyorsa önündeki
yol kamu açıklarını büyütmek. Ne var ki bu da bugüne kadar Türkiye ekonomisinin
en güçlü çapası olan kamu mali disiplininin elden gitmesine yol açacak bir
gelişme. Ve eğer bu algı yerleşirse o zaman dış finansman bulmak zorlaşabilir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026116 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.