Küresel Krizin Neresindeyiz?
Çeşitli olay veya yaklaşımların
bileşiminin yarattığı durum veya ortama konjonktür deniyor. Hemen her alanda
kullanılan bir kelime konjonktür. Siyasal konjonktür dediğimiz zaman siyasal
yaklaşımların ve olayların, ekonomik konjonktür dediğimiz zaman da ekonomik
yaklaşım ve olayların bileşiminin ortaya koyduğu çerçeveyi kastediyoruz
demektir.
Ekonomide yaşanan iyileşme ve
kötüleşmelerin yarattığı yukarı ve aşağı yönlü dalgalanmalara konjonktür
dalgaları diyoruz. Ekonomik durumu belirleyen büyüme, işsizlik, enflasyon,
bütçe açığı, cari açık, borçlar, krediler gibi pek çok gösterge söz konusu.
Bunlar içinde ekonomik konjonktür dalgalanmalarını bize en net gösterecek olanı
ise büyüme. Büyüme bir ekonomideki göstergelerin neredeyse hepsinin gelip
özetlendiği bir gösterge. O nedenle ekonomik konjonktür denildiğinde genellikle
büyümeye bakılıyor.
Aşağıdaki şekil bir konjonktür grafiğini
gösteriyor.
Şekle göre 1 ile 5. yıllar
arasında konjonktür çıkış yönündeymiş ve 5. yılda konjonktür dalgası tepe
noktaya ulaşmış. Ardından bu kez konjonktür tersine dönmüş ve ekonomi inişe
geçmiş. 5 ile 10. yıllar arasında bu kez iniş dönemi yaşanmış ve 10. yılda
konjonktür dalgası dip yapmış. Ardından tekrar çıkış başlamış.
Ekonomi, bu tür bir dalgalanmalar
görünümünde gider. İnişler ve çıkışlar yaşanır. Bir başka ifadeyle ekonomide
sürekli çıkış ya da sürekli düşüş olmaz.
Şimdi bu şekli dünyanın büyüme
trendine göre grafiğe dönüştürelim (grafiğin hazırlanmasında IMF, WEO Database,
April 2017’de yer alan verileri kullandım.)
2000 – 2001 yılları dünyada
ekonomik konjonktürün inişte olduğu dönemi gösteriyor. Sonraki yıllarda çeşitli
inişler ve çıkışlar olsa da 2008 yılına kadar gelişmekte olan ülkelerin (GOÜ) ciddi
bir çıkış içinde olduğu görülebiliyor. 2008’de küresel sistemin tümünde bir dip
görünümü var. Gelişmiş ülkeler eksi 4 dolayında bir ortalama büyüme yani
resesyon yaşarken GOÜ’ler yüzde 2 – 3 aralığında bir pozitif büyümeyi
sürdürmeyi ve böylece de dünya ortalamasını sıfır dolayında tutmayı başarmış
görünüyor.
2010’dan sonra konjonktür dalgası
çıkışa dönmüş ve dünya ekonomileri toparlanma yoluna girmiş görünüyor. Yine
iniş ve çıkışlar yaşanmış olsa da 2016’dan başlayan bir çıkış trendi dikkat
çekiyor.
Bu grafiğe bakarak konjonktürün
yeniden yükseliş dalgasını yakaladığını söylemek biraz erken bir tespit olsa da
doğru olur. Bütün mesele bu çıkışın sürdürülebilir olup olmadığında
düğümleniyor. Bundan kimse tam olarak emin değil. O nedenledir ki para arzını
artırarak bu düzeye gelmeyi başaran merkez bankları (Fed, BOE, ECB ve BOJ) ne
faiz artırımında ne de bilanço küçültmede aceleci davranmıyorlar. Sanırım bu
aşamada aceleci davranmamanın yanında bu dörtlünün birbiriyle koordineli olarak
çalışıp karar alması da çok önemli olacak. Hepsi aynı zamanda faiz artırımına
giderse ya da hep birlikte bilanço küçültmeye girerlerse kendimizi bir anda
konjonktür dağının dibinde bulabiliriz. Yaşanan krizin bu konularda eğitici olduğunu
ve dolayısıyla koordinasyonun sağlanacağını düşünüyorum.
Böyle bir konjonktürde
Türkiye’nin görünümüne de bakmakta yarar var. Aşağıdaki grafik 2000’den 2017’ye
kadar Türkiye’nin ekonomik büyümesini gösteriyor (yeni seri GSYH ile büyüme.)
Grafiğe bakıldığında, Türkiye
ekonomisinin, 2000 yılından bu yana iki kez (eksi büyümeyle) dip yaptığı
görülüyor. İlki, 2001 kriziyle yaşanmış, ikincisi de 2008’de başlayan küresel
krizin etkisiyle 2009 yılında yaşanmış görünüyor. Grafik, iddiaların aksine,
Türkiye ekonomisinin, küresel krizden ciddi biçimde etkilenmiş olduğunu ortaya
koyuyor. Çöküşün ardından tıpkı dünya ekonomileri gibi baz etkisiyle hızlı bir
büyüme artışı yaşamış olsa da ardından gelen yıllarda Türkiye ekonomisi, dünyadan
farklı olarak oldukça fazla inişler ve çıkışlarla karşılaşmış.
Buna karşılık 2017 yılının ilk
çeyreğinde bütün dünyada başlayan olumlu toparlanmaya ek olarak alınan
genişleyici maliye politikası önlemleri ekonomi üzerinde etkili olmuş ve
ekonomi yeniden yüksek oranlı büyüme patikasına dönüşe geçmiş görünüyor. İlk
çeyrekteki yüksek büyüme oranının devam edip etmeyeceği ve eğer devam edecekse
bunun cari açık ve bütçe açığında yaşanacak bozulmayla sağlanıp
sağlanmayacağını önümüzdeki dönemlerde göreceğiz.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026105 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.