Türkiye Ekonomisi Dünyada Kaçıncı Sırada?
Meselenin Özü
Son günlerde yeni bir keşif
yapıldı ve birdenbire Türkiye’nin GSYH sıralamasında dünyada 13’üncü sırada
olduğu konuşulmaya başlandı. Aslında bu veri öteden beri IMF’nin Dünya Ekonomik
Görünümü Veri Tabanında (World Economic Outlook Database) durup duruyordu ama
nedense biz yeni keşfettik ve keşfeder etmez Türkiye’nin nerelerden nereye
geldiğini konuşmaya başladık. Gelelim işin aslına ve bilimsel açıklamasına.
IMF, ülkelerin GSYH ve kişi
başına GSYH serisini farklı yöntemlere dayanarak hesaplayıp yayınlıyor. Bunlar
iki grupta toplanabilir: (1) Cari fiyatlarla hesaplanan GSYH ve oradan giderek
bulunan kişi başına gelir (bunların hem TL hem de USD cinsinden değerleri
açıklanıyor.) (2) Satınalma gücü paritesine (SAGP) göre hesaplanan GSYH ve
oradan giderek hesaplanan SAGP kişi başına gelir (bunların sadece Dolar
cinsinden değerleri açıklanıyor.)
Önce bir ülkenin GSYH’sı o
ülkenin kendi para birimiyle hesaplanıyor (Mesela Türkiye’nin 2016 yılı GSYH’sı
2.591 milyar TL olarak hesaplanmış bulunuyor.) Sonra bu miktar o yılın ortalama
USD kuruyla Dolara çevriliyor (Mesela 2016 yılında USD/TL ortalama kuru 3,02
idi, bu durumda Türkiye’nin 2016 yılı GSYH’si Dolar cinsinden 2.591/3,02 = 857
milyar Dolar olarak hesaplanıyor.) Bulunan bu miktar o yılın yıl ortası
nüfusuna bölünüyor ve kişi başına gelir hesaplanıyor (Mesela Türkiye’nin 2016
yılı yıl ortası nüfusu 79,8 milyon idi, bu durumda kişi başına gelir 857 milyar
USD / 79,8 milyon kişi = 10.743 USD olarak bulunuyor.) Buraya kadar
gösterdiğimiz hesaplar nominal GSYH ve kişi başına cari fiyatlarla gelir
hesapları idi. Bir de satın alma gücü paritesi hesabı var.
Satın alma gücü paritesi (SAGP)
ülkeler arasındaki fiyat düzeyi farklılıklarını ortadan kaldırarak farklı para
birimlerinin satın alma güçlerini eşitleyen bir değişim oranını ifade ediyor. Bir
kilogram domatesin ortalama olarak Türkiye’de 2 TL, ABD’de ise 2,5 dolar
olduğunu varsayalım. Bu durumda yıllık geliri 10.000 dolar olan bir Amerikalı
yılda (10.000 / 2,5 =) 4.000 kg domates alabilir. Aynı miktar domatesi
alabilmesi için bir Türk’ün yıllık gelirinin (4.000 x 2 =) 8.000 TL olması yeterlidir. Bu durumda SAGP şöyle formüle edilebilir: SAGP (Türkiye / ABD)
= 2 / 2,5 = 0,8 TL / Dolar
Buna göre bir kg domates için
ABD’de 1 dolar ödemek gerekirken Türkiye’de 0,8 TL ödenmesi gerekmektedir. Burada
konuyu basitleştirmek amacıyla yalnızca tek bir mal (domates) için yaptığımız
bu hesaplama çok sayıda mal ve hizmetin bulunduğu bir sepet için yapıldığında
karşımıza genel bir satın alma gücü oranı çıkar ve bu oranı gelire
uyguladığımızda SAGP’ye göre gelir hesabına ulaşmış oluruz.
IMF bu işlemi yaparken SAGP döviz
kuru denilen önceden belirlenmiş bir pariteyi güncelleyerek kullanıyor. Bu
parite, 2011 yılında Birleşmiş Milletler İstatistik Komisyonunun gözetimi altında
Dünya Bankası’nın önderlik ettiği Uluslararası Karşılaştırma Programı (ICP)
tarafından geliştirilmiş bir hesaba dayanıyor.
IMF, bu hesapları yılda iki kez üyesi
olan bütün ülkeleri kapsayacak şekilde yapıyor ve kendi sitesinde (www.imf.org) WEO Database başlığı altında
yayınlıyor. Son olarak yayınladığı 2017 Nisan ayı tablolarında 192 ülke
kapsanmış bulunuyor.
Türkiye’nin Yerinin
Saptanması
Yazıya ekli olarak ilk ikisi iki parçadan oluşan tablo setleri olmak üzere üç tablo sunuyorum. İlk tablo seti GSYH’ları gösteriyor ve toplam
192 ülkenin 43’ünü kapsıyor (yer kaplamaması için hepsini almadım.) Tablonun
ilk bölümü (sol taraftaki ilk üç sütundan oluşan bölüm) ülkeleri ve nominal GSYH’lerini
(cari fiyatlarla hesaplanmış GSYH’lerini) Dolar cinsinden gösteriyor. Buna göre
Türkiye 857 milyar Dolarlık GSYH’siyle 192 ülke arasında 17’nci sırada
bulunuyor. Esasen yıllardır Türkiye 16 ile 18’inci sıralar arasında yer
değiştirip durduğu için bu tabloda Türkiye açısından yeni bir durum söz konusu
değil.
İlk tablonun ikinci bölümü
(sondan üç sıradan oluşan bölüm) ülkelerin SAGP’ye göre GSYH’lerini gösteriyor.
Türkiye burada 192 ülke arasında 13’üncü sırada yer alıyor. Yani Türkiye, nominal
GSYH’si kendisinden yüksek olan bazı ülkelere göre daha düşük fiyatlara sahip
olduğu ve satın alma gücü onlara göre yüksek kaldığı için SAGP’ye göre yapılan
hesaplamada 17’nci sıradan 13’üncü sıraya yükseliyor.
İkinci tablo seti toplam 192
ülkenin 71’ini kapsıyor ve ülkelerin kişi başına gelirlerini Dolar cinsinden gösteriyor.
Bu tablonun ilk bölümü (sol taraftaki ilk üç sütundan oluşan bölüm nominal GSYH
üzerinden hesaplanmış kişi başına gelirleri sergiliyor. Buna göre Türkiye,
10.743 Dolarlık kişi başına gelirle 192 ülke arasında 58’inci sırada yer
alıyor.
İkinci tablonun ikinci bölümü
(sondan üç sıradan oluşan bölüm) ülkelerin SAGP’ye göre kişi başına gelirlerini
veriyor. SAGP’ye göre hesaplandığında Türkiye’nin kişi başına geliri 24.912
Dolara yükselirken 192 ülke arasındaki sırası da 3 sıra yükselerek 55’inci
sıraya çıkıyor.
Üçüncü tablo SAGP'ye göre hesaplanmış verilere göre ülkelerin dünya toplam GSYH'sindeki yüzde paylarını gösteriyor. Bu tabloda da Türkiye ilk tablonun ikinci bölümünde olduğu gibi en yüksek pay alan 13'üncü ülke olarak görünüyor.
Üçüncü tablo SAGP'ye göre hesaplanmış verilere göre ülkelerin dünya toplam GSYH'sindeki yüzde paylarını gösteriyor. Bu tabloda da Türkiye ilk tablonun ikinci bölümünde olduğu gibi en yüksek pay alan 13'üncü ülke olarak görünüyor.
Değerlendirmeler
SAGP’ye göre yapılan
hesaplamalar asıl olarak Çin, Hindistan, Endonezya, Meksika, Rusya gibi
ülkeleri yukarılara taşıyor. İşin içine nüfus girip de kişi başına gelir
hesabına dönülünce SAGP’nin olumlu etkisi azalıyor.
Bu tablolar bize bir şeyi çok
açık gösteriyor: Türkiye GSYH’sı yüksek yani zengin bir ülke. Buna karşılık
nüfusu da yüksek olduğu için kişi başına geliri orta düzeyde bir ekonomi. Nüfusu
azaltamayacağımıza göre GSYH’mizi artırmaktan başka çaremiz yok. Demek ki
sürdürülebilir bir biçimde daha hızlı büyümemiz gerekiyor.
Öteden beri SAGP hesaplarının
IMF ve Dünya Bankası gibi kuruluşlar tarafından gelişmekte olan ülkelerin dünya
ekonomisinden aldıkları payları yüksek göstermek ve bu yolla onların
yakınmalarını frenlemek amacına dönük olarak ortaya atıldığını düşünürüm. Bu
durum bu ülkelerin yöneticilerinin de işine geliyor. Mesela Çin, Hindistan ve
Endonezya yöneticileri bu hesapları kullanarak halklarına dünyanın en büyük
ekonomileri olduklarını anlatabilirler.
Diyelim ki İngiltere’de
uluslararası katılıma açık büyük bir alış veriş merkezi ihalesi yapılıyor. İhale
şartnamesinin fiyatı 50 bin USD olarak belirlenmiş. İhaleye katılmak isteyen
firmalara “herkes satın alma gücüne göre bedel ödeyecek” deniyor mu? Ya da "Türkiye’de
satın alma gücü Avrupa ülkelerine göre oldukça yüksek, bu durumda ücretleri
üçte bir oranında düşürmek gerekir" diyen birisi çıksa bu görüş kabul görür mü?
Demek ki SAGP, teorik olarak doğru olsa da uygulamada kullanılacak bir ölçü
değil.
Nedense SAGP’ye göre yapılan tablolara
baktığımda aklıma hep Nasreddin Hoca’nın “kedi buysa ciğer nerede, ciğer buysa
kedi nerede?” diye biten fıkrası geliyor.
Ek: Tablolar
Sıra
|
Ülke
|
GSYH (Milyar USD)
|
Sıra
|
Ülke
|
GSYH (SAGP, Milyar USD)
|
|
1
|
ABD
|
18.569
|
1
|
Çin
|
21.292
|
|
2
|
Çin
|
11.218
|
2
|
ABD
|
18.569
|
|
3
|
Japonya
|
4.939
|
3
|
Hindistan
|
8.662
|
|
4
|
Almanya
|
3.467
|
4
|
Japonya
|
5.238
|
|
5
|
İngiltere
|
2.629
|
5
|
Almanya
|
3.980
|
|
6
|
Fransa
|
2.463
|
6
|
Rusya
|
3.800
|
|
7
|
Hindistan
|
2.256
|
7
|
Brezilya
|
3.141
|
|
8
|
İtalya
|
1.851
|
8
|
Endonezya
|
3.032
|
|
9
|
Brezilya
|
1.799
|
9
|
İngiltere
|
2.786
|
|
10
|
Kanada
|
1.529
|
10
|
Fransa
|
2.734
|
|
11
|
Kore
|
1.411
|
11
|
Meksika
|
2.316
|
|
12
|
Rusya
|
1.281
|
12
|
İtalya
|
2.235
|
|
13
|
Avustralya
|
1.259
|
13
|
Türkiye
|
1.988
|
|
14
|
İspanya
|
1.233
|
14
|
Kore
|
1.934
|
|
15
|
Meksika
|
1.046
|
15
|
S. Arabistan
|
1.751
|
|
16
|
Endonezya
|
932
|
16
|
İspanya
|
1.687
|
|
17
|
Türkiye
|
857
|
17
|
Kanada
|
1.682
|
|
18
|
Hollanda
|
771
|
18
|
İran
|
1.455
|
|
19
|
İsviçre
|
660
|
19
|
Avustralya
|
1.187
|
|
20
|
S. Arabistan
|
640
|
20
|
Tayland
|
1.165
|
|
21
|
Arjantin
|
545
|
21
|
Mısır
|
1.132
|
|
22
|
Tayvan
|
529
|
22
|
Tayvan
|
1.132
|
|
23
|
İsveç
|
511
|
23
|
Pakistan
|
988
|
|
24
|
Belçika
|
467
|
24
|
Arjantin
|
874
|
|
25
|
Tayland
|
407
|
25
|
Hollanda
|
869
|
|
26
|
Avusturya
|
387
|
26
|
Malezya
|
863
|
|
27
|
İran
|
377
|
27
|
BAE
|
669
|
|
28
|
BAE
|
371
|
28
|
Belçika
|
510
|
|
29
|
Norveç
|
370
|
29
|
İsveç
|
498
|
|
30
|
Mısır
|
332
|
30
|
İsviçre
|
496
|
|
31
|
Hong Kong
|
321
|
31
|
Singapur
|
493
|
|
32
|
İsrail
|
318
|
32
|
Hong Kong
|
430
|
|
33
|
Danimarka
|
307
|
33
|
Venezüella
|
427
|
|
34
|
Singapur
|
297
|
34
|
Avusturya
|
417
|
|
35
|
Malezya
|
296
|
35
|
Norveç
|
364
|
|
36
|
İrlanda
|
294
|
36
|
Çekya
|
351
|
|
37
|
Venezüella
|
287
|
37
|
İrlanda
|
325
|
|
38
|
Pakistan
|
284
|
38
|
Kuveyt
|
304
|
|
39
|
Finlandiya
|
237
|
39
|
İsrail
|
301
|
|
40
|
Yunanistan
|
194
|
40
|
Yunanistan
|
289
|
|
41
|
Çekya
|
193
|
41
|
Danimarka
|
274
|
|
42
|
Macaristan
|
126
|
42
|
Macaristan
|
270
|
|
43
|
Kuveyt
|
110
|
43
|
Finlandiya
|
231
|
|
Sıra
|
Ülke
|
Kişi Başına Gelir (USD)
|
Sıra
|
Ülke
|
Kişi Başına Gelir (SAGP, USD)
|
|
1
|
Lüksemburg
|
103.199
|
1
|
Katar
|
127.660
|
|
2
|
İsviçre
|
79.242
|
2
|
Lüksemburg
|
104.003
|
|
3
|
Norveç
|
70.392
|
3
|
Makao
|
95.151
|
|
4
|
Makao
|
67.079
|
4
|
Singapur
|
87.855
|
|
5
|
İrlanda
|
62.562
|
5
|
Kuveyt
|
71.887
|
|
6
|
Katar
|
60.787
|
6
|
Norveç
|
69.249
|
|
7
|
İzlanda
|
59.629
|
7
|
İrlanda
|
69.231
|
|
8
|
ABD
|
57.436
|
8
|
BAE
|
67.871
|
|
9
|
Danimarka
|
53.744
|
9
|
İsviçre
|
59.561
|
|
10
|
Singapur
|
52.961
|
10
|
San Marino
|
59.059
|
|
11
|
Avustralya
|
51.850
|
11
|
Hong Kong
|
58.322
|
|
12
|
İsveç
|
51.165
|
12
|
ABD
|
57.436
|
|
13
|
San Marino
|
46.447
|
13
|
Suudi Arabistan
|
55.158
|
|
14
|
Hollanda
|
45.283
|
14
|
Hollanda
|
51.049
|
|
15
|
Avusturya
|
44.498
|
15
|
Bahreyn
|
50.704
|
|
16
|
Hong Kong
|
43.528
|
16
|
İsveç
|
49.836
|
|
17
|
Finlandiya
|
43.169
|
17
|
İzlanda
|
49.136
|
|
18
|
Kanada
|
42.210
|
18
|
Avustralya
|
48.899
|
|
19
|
Almanya
|
41.902
|
19
|
Almanya
|
48.111
|
|
20
|
Belçika
|
41.283
|
20
|
Tayvan
|
48.095
|
|
21
|
İngiltere
|
40.096
|
21
|
Avusturya
|
48.005
|
|
22
|
Japonya
|
38.917
|
22
|
Danimarka
|
47.985
|
|
23
|
Yeni Zelanda
|
38.345
|
23
|
Amman
|
46.698
|
|
24
|
Fransa
|
38.128
|
24
|
Kanada
|
46.437
|
|
25
|
BAE
|
37.678
|
25
|
Belçika
|
45.047
|
|
26
|
İsrail
|
37.262
|
26
|
İngiltere
|
42.481
|
|
27
|
İtalya
|
30.507
|
27
|
Fransa
|
42.314
|
|
28
|
Porto Riko
|
29.697
|
28
|
Finlandiya
|
42.165
|
|
29
|
Kore
|
27.539
|
29
|
Japonya
|
41.275
|
|
30
|
İspanya
|
26.609
|
30
|
Malta
|
39.834
|
|
31
|
Kuveyt
|
26.005
|
31
|
Ekvator Ginesi
|
38.639
|
|
32
|
Malta
|
25.214
|
32
|
Porto Riko
|
38.393
|
|
33
|
Bahamalar
|
24.272
|
33
|
Kore
|
37.740
|
|
34
|
Bahreyn
|
24.183
|
34
|
Yeni Zelanda
|
37.294
|
|
35
|
Güney Kıbrıs
|
23.352
|
35
|
İtalya
|
36.833
|
|
36
|
Tayvan
|
22.453
|
36
|
İspanya
|
36.416
|
|
37
|
Slovenya
|
21.320
|
37
|
İsrail
|
35.179
|
|
38
|
S. Arabistan
|
20.150
|
38
|
Güney Kıbrıs
|
34.970
|
|
39
|
Portekiz
|
19.832
|
39
|
Çekya
|
33.232
|
|
40
|
Çekya
|
18.286
|
40
|
Slovenya
|
32.085
|
|
41
|
Yunanistan
|
17.901
|
41
|
Tr. ve Tobago
|
31.870
|
|
42
|
Estonya
|
17.633
|
42
|
Slovak Cum.
|
31.339
|
|
43
|
Slovak Cum.
|
16.499
|
43
|
Litvanya
|
29.972
|
|
44
|
St.Kitts Nevis
|
16.058
|
44
|
Estonya
|
29.313
|
|
45
|
Amman
|
15.964
|
45
|
Portekiz
|
28.933
|
|
46
|
Uruguay
|
15.679
|
46
|
Polonya
|
27.764
|
|
47
|
Antigua B.
|
15.488
|
47
|
Macaristan
|
27.482
|
|
48
|
Tr. ve Tobago
|
15.342
|
48
|
Malezya
|
27.267
|
|
49
|
Litvanya
|
14.890
|
49
|
Yunanistan
|
26.669
|
|
50
|
Ekvator Ginesi
|
14.174
|
50
|
Rusya
|
26.490
|
|
51
|
Letonya
|
14.060
|
51
|
St.Kitts and Nevis
|
25.940
|
|
52
|
Panama
|
13.654
|
52
|
Letonya
|
25.710
|
|
53
|
Şili
|
13.576
|
53
|
Antigua Barbuda
|
25.157
|
|
54
|
Macaristan
|
12.778
|
54
|
Kazakistan
|
25.145
|
|
55
|
Arjantin
|
12.503
|
55
|
Türkiye
|
24.912
|
|
56
|
Polonya
|
12.316
|
56
|
Bahamalar
|
24.555
|
|
57
|
Hırvatistan
|
12.095
|
57
|
Şili
|
24.113
|
|
58
|
Türkiye
|
10.743
|
58
|
Panama
|
23.024
|
|
59
|
Romanya
|
9.465
|
59
|
Hırvatistan
|
22.795
|
|
60
|
Malezya
|
9.360
|
60
|
Romanya
|
22.348
|
|
61
|
Venezüella
|
9.258
|
61
|
Uruguay
|
21.527
|
|
62
|
Rusya
|
8.929
|
62
|
Bulgaristan
|
20.327
|
|
63
|
Brezilya
|
8.727
|
63
|
Arjantin
|
20.047
|
|
64
|
Meksika
|
8.555
|
64
|
Meksika
|
18.938
|
|
65
|
Çin
|
8.113
|
65
|
İran
|
18.077
|
|
66
|
Kazakistan
|
7.453
|
66
|
Tayland
|
16.888
|
|
67
|
Bulgaristan
|
7.369
|
67
|
Çin
|
15.399
|
|
68
|
Tayland
|
5.899
|
68
|
Brezilya
|
15.242
|
|
69
|
İran
|
4.683
|
69
|
Venezüella
|
13.761
|
|
70
|
Endonezya
|
3.604
|
70
|
Endonezya
|
11.721
|
|
71
|
Hindistan
|
1.723
|
71
|
Hindistan
|
6.616
|
|
Sıra
|
Ülke
|
Dünya GSYH'sındaki Payı (SAGP, %)
|
|
1
|
Çin
|
17,80
|
|
2
|
ABD
|
15,49
|
|
3
|
Hindistan
|
7,23
|
|
4
|
Japonya
|
4,37
|
|
5
|
Almanya
|
3,32
|
|
6
|
Rusya
|
3,17
|
|
7
|
Brezilya
|
2,62
|
|
8
|
Endonezya
|
2,50
|
|
9
|
İngiltere
|
2,32
|
|
10
|
Fransa
|
2,28
|
|
11
|
Meksika
|
1,93
|
|
12
|
İtalya
|
1,86
|
|
13
|
Türkiye
|
1,66
|
|
14
|
Kore
|
1,61
|
|
15
|
S. Arabistan
|
1,46
|
|
16
|
İspanya
|
1,41
|
|
17
|
Kanada
|
1,40
|
|
18
|
İran
|
1,20
|
|
19
|
Avustralya
|
0,99
|
|
20
|
Tayland
|
0,97
|
|
21
|
Mısır
|
0,95
|
|
22
|
Tayvan
|
0,94
|
|
23
|
Polonya
|
0,88
|
|
24
|
Arjantin
|
0,73
|
|
25
|
Hollanda
|
0,73
|
|
26
|
Malezya
|
0,72
|
|
27
|
Güney Afrika
|
0,62
|
|
28
|
BAE
|
0,56
|
|
29
|
Irak
|
0,54
|
|
30
|
Bangladeş
|
0,52
|
|
31
|
Belçika
|
0,43
|
|
32
|
İsveç
|
0,42
|
|
33
|
Singapur
|
0,41
|
|
34
|
İsviçre
|
0,41
|
|
35
|
Şili
|
0,37
|
|
36
|
Romanya
|
0,37
|
|
37
|
Hong Kong
|
0,36
|
|
38
|
Venezüella
|
0,36
|
|
39
|
Avusturya
|
0,35
|
|
40
|
Norveç
|
0,30
|
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026147 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.