Merkez Bankası ve Sıkı Para Politikası
Mevcut görünüm
Merkez Bankası Para Politikası Kurulu Eylül ayı toplantısında faiz oranlarını değiştirmeme kararı aldı. Buna
göre Merkez Bankası faizlerinde son durum şöyle:
Faize Konu İşlem
|
Faiz Oranı (%)
|
İşlem İçeriği
|
Gecelik borç verme (marjinal faiz oranı)
|
9,25
|
TCMB’nin kaynak ihtiyacı olan bankalara gecelik vadeyle
borç vermesi
|
Gecelik borç alma
|
7,25
|
Bankaların ellerindeki fazla parayı TCMB’ye gecelik
vadeyle borç vermesi
|
Bir hafta vadeli repo ihalesiyle borç verme
|
8,00
|
TCMB’nin bankalardan tahvil, senet alarak
karşılığında haftalık vadeyle borç vermesi
|
Geç Likidite penceresi borç alma
|
0,00
|
Saat 16.00–17.00 arasında bankaların TCMB’ye
ellerindeki fazla parayı gecelik vadeyle
borç vermesi
|
Geç Likidite penceresi borç verme
|
12,25
|
Saat 16.00–17.00 arasında bankaların TCMB’den gecelik
vadeyle borç alması
|
Merkez Bankası, Ocak ayının
ortalarından itibaren istisnai bir borç verme (fonlama) aracı olan geç likidite
penceresi uygulaması istisnai olmaktan çıkardı, hatta diğer araçları istisnai
hale getirerek bu aracı kural haline getirdi. Ocak ayı ortalarından itibaren Merkez
Bankası bir hafta vadeli repo ihalesiyle borç verme işlemini hiç uygulamadı ve
böylece geçmişte yoğun biçimde kullandığı için politika faizi olarak
adlandırdığı bu yöntemi rafa kaldırdı. O tarihten sonra Merkez Bankası’nın
politika faizi tartışmasız olarak geç likidite penceresinden yürüttüğü borç
verme faizi oldu.
Bir de TCMB ortalama fonlama
maliyeti var. Bu da Merkez Bankası’nın yukarıdaki tablodan verdiği borçların
faizlerinin borç miktarına göre ağırlıklandırılmış ortalamasından oluşuyor.
Türkiye için Merkez Bankası’nın borç verme faizi denildiğinde bakılması gereken
faiz oranı budur. Bu oran son dönemde geç likidite penceresi imkânından yapılan
fonlamanın ağırlığı nedeniyle yüzde 12,00 oranında oluşuyor. Demek ki Merkez
Bankası bankaları gecelik olarak yüzde 12 ortalama faiz oranıyla fonluyor.
Merkez Bankası’nın bu ortalama
faizle bankalara sağladığı net fonlama son verilere göre 120 milyar TL
dolayında bulunuyor. Bankaların mevduat ve fon kaynakları toplamı yaklaşık
olarak 1,7 trilyon TL olduğuna göre demek ki Merkez Bankası’ndan sağlanan
fonların mevduata oranı yaklaşık olarak yüzde 7 dolayında bulunuyor.
Para politikası çerçevesi
Merkez Bankası, para politikasına
esas olmak üzere uzun bir süredir enflasyon hedeflemesi adı verilen bir yöntem
uyguluyor. Bu yöntemde Merkez Bankası’nın, fiyat istikrarını sağlamak için
hükümetle birlikte bir enflasyon hedefi (amaç) saptaması ve sonra da o hedefe
ulaşacak biçimde para politikası araçlarını kullanması gerekiyor. Bu araçlar
arasında en önde faiz oranları, açık piyasa işlemleri ve zorunlu karşılıklar
uygulaması geliyor. Bunlara ek olarak Merkez Bankası, BDDK gibi kamu
kurumlarıyla işbirliği yaparak kredi genişlemesinin denetimi gibi makro ihtiyati
önlemler alınmasını da sağlayabiliyor.
Merkez Bankası uzun bir süredir
yılsonları için enflasyonu yüzde 5’e indirmeyi hedef olarak belirliyor ve
hükümetle de bu hedef üzerinde mutabakat sağlıyor. Üzerinde mutabakat sağlanan
bu hedef her yıl orta vadeli programa yılsonu enflasyon tahmini olarak konuyor.
Para politikasıyla elde edilen sonuç
Merkez Bankası’nın uyguladığı
enflasyon hedeflemesine dayalı para politikasıyla elde edilen sonuçlar son 6
yıl itibariyle aşağıdaki tabloda yer alıyor (kaynak: www.tcmb.gov.tr)
Yıllar
|
Enflasyon Hedefi (%)
|
Gerçekleşen Enflasyon (%)
|
Sapma (%)
|
2012
|
5
|
6,2
|
24
|
2013
|
5
|
7,4
|
48
|
2014
|
5
|
8,2
|
64
|
2015
|
5
|
8,8
|
76
|
2016
|
5
|
8,5
|
70
|
2017
|
5
|
10,7
|
114
|
(2017 yılının enflasyon
gerçekleşmesi olarak eldeki son enflasyon verisi (Ağustos 2017 12 aylık) olan
yüzde 10,67 alınmıştır.)
Tabloya göre Merkez Bankası’nın tek
amacı enflasyonu hedef olarak konulan orana yaklaştırmak amacıyla uyguladığı
para politikası başarısız olmuş görünüyor.
Merkez Bankası ne diyor?
Buraya kadar Merkez Bankası’nın mevcut
durumunu ve sorunun çözümü konusundaki yaklaşımını ortaya koymaya çalıştık.
Merkez Bankası, son toplantısından sonra yaptığı açıklamada ekonomide toparlanma
olduğunu, enflasyonun bulunduğu yüksek düzeyler ve çekirdek enflasyon
göstergelerine ilişkin gelişmelerin fiyatlama davranışlarına ilişkin risk
oluşturduğunu ve bu çerçevede sıkı para politikası duruşunun korunmasına karar
verildiğini vurguluyor ve fiyat istikrarı temel amacı doğrultusunda elindeki
bütün araçları kullanmaya devam edeceğini belirtiyor.
Bu açıklamadan anladığımız
kadarıyla Merkez Bankası’nın, uyguladığı para politikasının sıkı duruş
yarattığı görüşünde olduğu anlaşılıyor.
Değerlendirme
Eğer Merkez Bankası’nın görüşü gerçekten
doğru olsa yani sıkı para politikası uyguluyor olsa hedefin yüzde 5 olduğu bir
yerde gerçekleşme yüzde 10,7 olur mu? Bir yıl hedeften sapılma olsa bile
yıllardır hedef uzak ara ıskalanır mı? Bu sorulara vereceğimiz yanıtlar olumsuz
olacağı için mevcut durum Merkez Bankası’nın uyguladığı para politikasının sıkı
olmadığını ya da başka etkiler sonucu tam olarak sonuç veremediğini gösteriyor.
Üç olasılık söz konusu: (1) Ortaya
konulan yüzde 5’lik enflasyon hedefi gerçekçi bir hedef olmayabilir. O zaman bu
hedefte ısrar edilmesinin neden ücretlilere verilecek ücret artışlarını
sınırlamak olabilir. (2) Uygulanan para politikası yeterince sıkı olmayabilir. Dolayısıyla
Merkez Bankası’nın sıkı duruşu koruma ifadesi anlam taşımıyor. (3) Hedef doğru,
para politikası da sıkı olduğu halde maliye politikası büyümeyi destelemek için
gevşek tutulduğundan para politikasının sıkılığını bozuyor ve sonuç alınmasını
engelliyor olabilir. Bu son şık bu yıl için doğru görünse de önceki yıllar için
geçerli değil.
Sanırım Merkez Bankası da bu
çelişkilerin ve tutarsızlıkların farkında olduğu için uzunca bir süredir kararlarının
bir köşesine “Kurul, yapısal reformların uygulamaya geçirilmesinin büyüme
potansiyelini önemli ölçüde artırabileceğini değerlendirmektedir” ifadesini
koyarak yapısal reformlara vurgu yapıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026111 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.