Yoksullaştıran Büyüme
2017 yılının ikinci çeyrek büyüme oranı açıklandı. Onunla kalmadı
1. Çeyrek ve 2016 yılı büyümesi de revize edildi ve oranlar yükseldi. Büyüme
üzerine birçok yorum yapıldı, yazı yazıldı, tartışmaya girişildi. Bunlara
tekrarlamaya girişmeyeceğim. Ben, büyüme konusunda dikkatlerden kaçmış ya da yeterince dikkat
edilmemiş bazı konulara değineceğim.
TL bazında büyüsek de Dolar bazında küçüldük
GSYH büyümesi ikinci çeyrek için
yüzde 5,1 olarak açıklandı. TÜİK ilk çeyrek büyüme verisini de revize ederek
5’den 5,2’ye yükseltti. Böylece yılın ilk yarısında büyümemiz kabaca yüzde 5,2
(5,15) oldu. Şimdi meseleye bir de uluslararası karşılaştırmalarda kullanıldığı
gibi Dolar hesabıyla bakalım.2016 yılının ilk iki çeyreğinin toplam GSYH’si
değer olarak 409,0 milyar Dolar ediyordu. Bu yılın ilk iki çeyrek GSYH’Si
toplamı ise 380,7 milyar Dolar ediyor. Demek ki GSYH 2017 yılının ilk yarısında
Dolar bazında 2016 yılının ilk yarısına göre 28,3 milyar Dolar (ya da yüzde
6,9) küçülmüş. Bir başka ifadeyle GSYH TL bazında artmış ama Dolar bazında azalmış.
Suriyelileri işimize nasıl geliyorsa hesaba öyle kattık
Türkiye’de bulunan ve sayıları 3
milyonu bulan Suriyeli göçmenlerin üretime katkıları, devletin onlara yaptığı
harcamalar vb GSYH hesaplarına katılıyor. Buna karşılık sığınmacı statüsünde
olduklarından Adrese Dayalı Nüfus Kayıt Sistemi çerçevesinde Türkiye’nin
nüfusuna dahil edilmiyorlar. Dolayısıyla kişi başına gelir hesabına da
girmiyorlar.[i]
Bu şekilde Suriyelilerin kişi başına gelir hesabına katılmamaları sonucu olarak
kişi başına gelirimiz 397 Dolar yüksek görünüyor.[ii]
Buna göre hesaplanan kişi başına gelir, revizyon sonrasında zaten tartışmalı
hale gelmiş bulunan GSYH hesaplarını iyice tartışmalı hale getiriyor.
Kamu harcamaları arttı, kamu açığı arttı ama devletin tüketimi azaldı
Harcamalar yöntemiyle hesaplanan GSYH’da ‘devletin nihai tüketim harcamaları’
başlıklı kalemde yüzde 4,3’lük küçülme (eksi) görünüyor. 2017 yılının
ikinci çeyreğinde Hazine nakit açığı 10,8 milyar TL oldu. 2016 yılının ikinci
çeyreğinde Hazine 1,8 milyar TL fazla vermişti. Benzer biçimde 2017 yılının
ikinci çeyreğinde Hazine’nin net borçlanması 24,5 milyar TL olmuş. 2016 yılının
ikinci çeyreğinde Hazine’nin net borçlanması 10,9 milyar TL idi. Bütün bunlar
kamu kesiminin harcamalarının ikinci çeyrekte geçen yılın ikinci çeyreğine göre
ciddi biçimde arttığının göstergeleri. Buna karşılık GSYH verilerine göre devletin
nihai tüketim harcamaları yüzde 4,3 eksi çıkıyor. Özetle söylemek gerekirse; kamu kesiminin açığı 12,6 milyar TL
artıyor, kamu kesiminin net borçlanması 13,6 milyar TL artıyor buna karşılık
devletin nihai tüketim harcamaları yüzde 4,3 oranında eksi çıkıyor. Burada
tutarsızlıklar var.
Bhagwati’nin yoksullaştıran büyüme hipotezi: Teorik altyapı
Hindistanlı iktisatçı Jagdish
Bhagwati bazı hallerde büyümenin net bir biçimde refah düşüşüne yol
açabileceğini ortaya koyarak yoksullaştıran büyüme tezini ortaya atmıştır. Önce
bu hipotezin ne anlama geldiğini ve nasıl çalıştığını açıklamaya çalışalım.
Aşağıdaki şekil yalnızca iki mal
üreten ve bunların bir bölümünü yurt dışına satan bir ekonomiyi temsil ediyor.
Mallardan ilki (A Malı) dikey eksende ve diğeri (B Malı) yatay eksende yer
alıyor. PP1 eğrisi ekonominin ilk durumdaki üretim imkânları eğrisidir.
Başlangıçta ekonomi, PP1 üretim
imkânları eğrisi üzerindeki X noktasında dengededir. Bu noktada ticaret hadleri
eğrisi TT1, C1 tüketim farksızlık eğrisine teğet olmakta ve ülke C1 düzeyinde
tüketim yapabilmektedir. Şimdi ülkenin daha fazla üretim ve ihracat yapacak
şekilde büyüdüğünü ve üretimi artırarak PP2 üretim imkânları eğrisine
geçtiğini, dış ticaret hadlerinin ise önceki duruma göre bozulduğunu ve TT2
eğrisi halini aldığını düşünelim. Ülke daha fazla üretim ve ihracat yapar hale
gelmiş olsa da TT2 eğrisinin teğet olduğu tüketim farksızlık eğrisi olan C2,
bir önceki C1 eğrisine göre daha düşük düzeydedir.
Yani ülke daha fazla üretip daha
fazla ihraç eder hale gelmiş ama dış ticaret hadleri bozulduğu için daha az
tüketebilir olmuş. Bir başka ifadeyle ülke büyümüş ama refahı azalmış oluyor.
İşte Bhagwati buna yoksullaştıran büyüme diyor.
Türkiye yoksullaştıran büyüme olgusuyla mı karşılaşıyor?
Türkiye, 2017 yılının ilk yarısında ortalama
yüzde 5,2 oranında büyüdü. Büyümenin kaynaklarına baktığımızda iki çeyrekte de ihracat
artışının büyümeye önemli katkı yaptığını görüyoruz. İhracat ilk çeyrekte yüzde
10,9, ikinci çeyrekte ise yüzde 10,5 büyüyerek, ekonominin büyümesinin adeta
lokomotifi olmuş görünüyor. Demek ki ekonomi yeni bir üretim imkânları eğrisi
üzerine geçmiş bulunuyor. Acaba dışticaret hadleri nasıl değişmiş ona da
bakalım.
Tabloya göre dışticaret hadleri 2017 yılında bir önceki yıla göre (hatta ondan önceki yıla göre de) önemli oranda gerilemiş. Yani dışticaret hadleri tıpkı şekilde gösterildiği gibi bozulmuş. Bu durumda Türkiye’nin tüketim düzeyi yani refahı gerilemiş.
Demek ki Türkiye, 2017 yılının ilk yarısında
yüzde 5,15 büyümüş ama refahı büyümemiş tam tersine küçülmüş. Özetle Türkiye
2017 yılının ilk yarısında yoksullaştıran büyüme olgusunu yaşamış görünüyor.
Ek 1: Dışticaret Hadleri Nedir?
Dış ticaret hadleri;
ihracat birim değer endeksinin ithalat birim değer endeksine bölünüp çıkan
sonucun 100 ile çarpılmasıyla elde edilir. Dış ticaret haddinin 100'ün üzerinde
bulunması; dış ticarete konu malları baz yılına göre pahalıya satıp, ucuza
satın aldığımız için ülke lehine bir gelişmeye işaret eder. Dış ticaret
haddinin 100'ün altında olması ise; dış ticarete konu malları baz yılına göre
pahalıya alıp, ucuza sattığımız için ülke aleyhine bir gelişmeyi gösterir. Bu
hesaplamada kullanılan birim değer endekslerindeki değişimler toplam ihracat ve toplam ithalat değerlerinde bir önceki yılın aynı
ayındaki endeks değerine göre değişimi ölçmektedir. Dışticaret verileri Dolar üzerinden
hesaplanıp yayınlandığı için dışticaret haddi hesaplamaları da Dolar değeri
üzerinden yapılır.
Dışticaret hadleri bir önceki yıla göre gerilemişse bu, dışticarete konu malları önceki yıla göre daha pahalı alıp daha ucuza sattığımızı, dolayısıyla önceki yıla göre dışticarette kayıp yaşadığımızı gösterir. Bunu basit bir örnekle açıklayalım: Bir ekonomi t yılında 100 birim malı toplam 100 Dolara satarken t+1 yılında 130 birim malı 110 Dolara satmaya başlamışsa bu miktar ve değer artışı GSYH büyümesine olumlu katkı yapar. Yani t+1 yılında bu ekonominin GSYH’si 10 Dolar artmış olur. Ne var ki bu ekonomi 1 birim ihracattan t yılında (100 / 100 =) 1 Dolar kazanırken t+1 yılında (110 / 130 =) 0,85 Dolar kazanır olmuştur. Bunun sonucunda da göreli olarak yoksullaşmıştır.
Ek 2: Türkiye'nin 2016 ve 2017 yılları ilk 6 aylarındaki dış ticaret hadleri
Aşağıdaki tabloda ihracat ve ithalatın gerek miktar gerekse birim değer olarak endeksleri, 2016 ve 2017 yıllarının ilk 6 aylık sonuçları itibariyle yer alıyor:
Buradan çok daha net bir biçimde görüleceği gibi Türkiye 2017 yılının 6 ayında 2916 yılına göre daha fazla mal ihraç etmiş ama birim ihracatında gerileme yaşamış. Bu, içeride tüketilebilecek malların bir bölümünün de dışarıya üstelik önceki yıla göre daha ucuza satılması demektir. Refah kaybı da burada ortaya çıkmaktadır. Çünkü bu mallar içeride satılmış olsa enflasyonun daha düşük çıkmasına yol açacaktı.
Dışticaret hadleri bir önceki yıla göre gerilemişse bu, dışticarete konu malları önceki yıla göre daha pahalı alıp daha ucuza sattığımızı, dolayısıyla önceki yıla göre dışticarette kayıp yaşadığımızı gösterir. Bunu basit bir örnekle açıklayalım: Bir ekonomi t yılında 100 birim malı toplam 100 Dolara satarken t+1 yılında 130 birim malı 110 Dolara satmaya başlamışsa bu miktar ve değer artışı GSYH büyümesine olumlu katkı yapar. Yani t+1 yılında bu ekonominin GSYH’si 10 Dolar artmış olur. Ne var ki bu ekonomi 1 birim ihracattan t yılında (100 / 100 =) 1 Dolar kazanırken t+1 yılında (110 / 130 =) 0,85 Dolar kazanır olmuştur. Bunun sonucunda da göreli olarak yoksullaşmıştır.
Ek 2: Türkiye'nin 2016 ve 2017 yılları ilk 6 aylarındaki dış ticaret hadleri
Aşağıdaki tabloda ihracat ve ithalatın gerek miktar gerekse birim değer olarak endeksleri, 2016 ve 2017 yıllarının ilk 6 aylık sonuçları itibariyle yer alıyor:
Buradan çok daha net bir biçimde görüleceği gibi Türkiye 2017 yılının 6 ayında 2916 yılına göre daha fazla mal ihraç etmiş ama birim ihracatında gerileme yaşamış. Bu, içeride tüketilebilecek malların bir bölümünün de dışarıya üstelik önceki yıla göre daha ucuza satılması demektir. Refah kaybı da burada ortaya çıkmaktadır. Çünkü bu mallar içeride satılmış olsa enflasyonun daha düşük çıkmasına yol açacaktı.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026164 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.