Nutuk'u Bir Kez Daha Okurken
Nutuk’u geçmişte birkaç kez
okudum. Şimdi bir kez daha okurken üç konu dikkatimi çekti. Bunları paylaşmak
isterim.
Atatürk, telgraf sistemini adeta internet
gibi kullanmış.[i]
1920’lerde elektriğin Osmanlı’da her yerde olmadığı, olan elektriğin
sürekliliğinin pek sağlanamadığı, Mors alfabesinin okunup yazıya dökülmesinin belirli
bir süre aldığı gerçekleri göz önünde tutulursa bunun hiç de kolay bir iş
olmadığı anlaşılacaktır. Buna karşın Nutuk, neredeyse yarısına yakın bölümü
itibariyle telgrafla yapılan yazışmalara dayanıyor. Bu da gösteriyor ki
Atatürk, milli mücadelenin önemli bir bölümünü sürekli olarak telgraf başında
örgütleme faaliyetleri, ikna çabaları, zaman zaman tehdit girişimleriyle
geçirmiş. Telgrafı günümüzün e-postası, whatsapp’ı gibi kullanarak,
İstanbul’dan, hükümetin ne yaptığından, düşman kuvvetlerinin nerede olduğundan
sürekli bilgi sahibi olmuş.
Atatürk, “Hattı müdafaa yoktur,
sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır” sözlerini Sakarya Meydan
Muharebesinde söylemiş. Ama Nutuk’u okurken aslında bu sözün onun kafasında
1919’da Samsun’a doğru yola çıktığı andan itibaren oluştuğunu anlıyor insan.
Milli mücadele örgütlenmeden önce Anadolu’nun çeşitli kentlerinde, bölgelerinde
hatta dağlarında kendi başlarına düşmanla mücadele eden çeteler ortaya çıkmış.
Bir bölümü bu mücadeleyi o bölgede bağımsız bir devlet kurmak için verme
aşamasına gelmiş. Atatürk, Samsun’a giderken bu tür birbirinden bağımsız
birbirinden kopuk mücadelelerle bir yere varılamayacağını, bu girişimlerin
düşmanca kolaylıkla bastırılabileceğini görmüştü. O nedenle bu çeteleri,
girişimleri bir araya getirmek, mücadeleyi bir ulusal çerçeve içinde toplamak
için kongreler toplamaya ve sürekli yazışmalarla milli güçleri bir arada
tutmaya özen göstermişti. Bu sözün de kafasında o dönemlerde oluşmaya
başladığını sanıyorum. Kendi başına bir şeyler yapmaya uğraşan bölük pörçük
güçleri bir araya getirmeye çalışırken telgraf başında ya da toplantı
çerçevesinde geçirdiği zamanın değerini birçok kişi anlamamış ve onun masa
başında zaman kaybettiğini düşünmüş.
Düşmanın önlem almasını önlemek
için Büyük Taarruzu sürekli basit bir takım hareketler gibi göstermiş. Bunu
kendisi Nutuk’ta şöyle anlatıyor: Efendiler, Başkomutan Savaşı’nın sonuna
kadar her gün büyük başarılarla gelişen taarruzumuzu, resmi bildirilerde pek
önemsiz harekâttan ibaret gösteriyorduk. Maksadımız, durumu mümkün olduğu kadar
dünyadan gizlemekti. Çünkü düşman ordusunu tamamen yok edeceğimizden emindik.
Bunu anlayıp düşman ordusunu felaketten kurtarmak isteyeceklerin yeni
teşebbüslerine meydan vermemeyi uygun görmüştük. Gerçekten, bizim hareketimizi
sezdikleri zaman ve taarruzumuzun arkasından bize başvuranlar olmuştur. Örnek
olarak biz taarruza devam ettiğimiz sırada, Bakanlar Kurulu Başkanı olan Rauf
Bey’den (Rauf Orbay), ateşkes konusunda İstanbul’dan haber geldiğini bildiren 4
Eylül 1922 tarihli bir telgraf almıştım.”
Atatürk’ün uygulanan stratejinin
bir taktik yansıması olarak yapılan işi önemsiz gibi göstermesi ve Nutuk’ta
savaşları kısa kısa anlatma yöntemine bakarak günümüzde Büyük Taarruzu hatta
Kurtuluş Savaşını basit bir savaş gibi gören ve göstermeye çalışanlar çıkıyor
ortaya.
Savaşları kısaca anlattığı halde
savaş hazırlığını, toplantıları, yazışmaları, aldığı yanıtları uzun uzun
anlatmış. Bu da Mustafa Kemal’in asıl kurtuluş savaşını iktidardakiler, onlarla
birlikte davranarak düşmanla işbirliği yapanlara karşı verdiğini gösteriyor.
Savaşı kazanmaya yaklaştıkça en yakınında olanlar bile saltanatı korumak amacıyla
ona karşı çıkmaya ya da en azından desteklerini azaltmaya başlayınca bu kez
onlarla mücadeleye girmiş. Birlikte başladıkları mücadelede birçok arkadaşıyla
yolları ayrılmış buna karşılık doğru bildiği yolda ilerlemekten hiç dönmemiş.
Atatürk’ün son yıllarında
çekilmiş fotoğraflarında gözlerindeki o yorgun ifadenin nedeni de bu olsa
gerek. Bu kadar mücadeleyle geçmiş bir yaşamın yorgunluğunun ve yaşanan
ihanetlerin yüze ve özellikle gözlere vurması kaçınılmaz.
[i] Artık pek kullanılmadığı için genç kuşaklar telgrafı
bilmezler. Telgraf, iki
yer arasında haberleşme sağlayan bir araçtır. Bir vericiyle bir alıcı ve ikisi
arasında elektrik hattı vardır. Verici (ya da telgrafçı deyişiyle maniple);
elektrik devresini açıp kapayan anahtarın adıdır. Basıldığında devre kapanır, bırakıldığında
devre açılır. Alıcı bir elektrik bobininden (elektromıknatıs) ibarettir.
Bobinin karşısında bir demir çubuk, çubuğun ucunda da kalem vardır. Elektrik
akımı gelince çubuğu çeker, akım kesilince çubuğu bırakır. Çubuk hareket
ettikçe ucundaki kalem, karşısındaki hareketli bir mekanizmaya bağlı kâğıda
noktalar ve çizgiler çizer. Bu nokta ve çizgilerin oluşturduğu alfabe Mors
alfabesidir. Her harfin nokta ya da çizgi olarak alfabede bir harf bir
karşılığı vardır. Sonuçta ortaya çıkan şekiller Mors alfabesi yardımıyla okunup
önce harflere sonra da metne dönüştürülür.
Deneme konusunda
Geçen Yüzyılın İnsanları10 Haziran 2026Eleştiri Korkusu8 Haziran 2026Kötünün Yükselişi5 Haziran 2026Cesur Yeni Dünya30 Mayıs 2026103 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.