Son 15 Yılda İki Kez Kaçırdığımız Tren
Son 15 yılda tren bizim
beklediğimiz istasyona iki kez geldi. İlkinde 2001 krizinin yaralarını sarmış,
bütçe açığı, kamu borç yükü ve bankacılık gibi üç alanda önemli reformlar
yaparak 2005 yılında Avrupa Birliği ile tam üyelik müzakerelerine başlamıştık.
Bu olumlu ivme ile enflasyon düşmeye, faizler gerilemeye, büyüme hızı artmaya,
risk primi gerilemeye başlamıştı. O zamana kadar gelen yabancı sermaye
miktarından fazlası bir yıl içinde gelmeye başlamış, AB üyeliğine 2010 yılında
mı 2011 yılında mı gireceğimiz konusunda iddialara girilir olmuştu. Yapmamız
gereken tek şey eğitim, hukuk, vergi, dış açığı dengeleyecek yatırımların
teşviki gibi alanlarda tıpkı bütçe, kamu borç yükü ve bankacılık alanında
yaptığımız reformların benzerlerini yaparak yapısal reformları tamamlamaktı.
Bunları gerçekleştirecek adımları atabilsek istasyona gelen trene
binebilecektik. Ne var ki tren bizim beklediğimiz istasyona geldiğinde biz iç
salonda uyuyorduk. Tren gitti.
Sonra küresel kriz çıktı. Önce
ABD, sonra İngiltere, Avrupa ve Japonya dünyayı paraya boğdu. Piyasaya
sürdükleri paralar bizim gibi daha yüksek faiz veren veya daha fazla getiri
vaat eden ülkelere aktı. Likidite öylesine bollaştı ki dış finansman bulmakta
zorluk çeken ekonomiler rahat rahat finansman buldular. Bu finansman bolluğuna
bir de petrol fiyatlarındaki düşüş eşlik etti. Böylece bizim gibi enerji
ithalatçısı ülkeler bir yandan bol ve ucuz dış finansmana erişirken bir yandan
da düşen cari açığın avantajını kullandılar. İşte o dönemde de yapmamız gereken
tek şey 2005 yılından itibaren yapmamız gereken şeydi: Eğitim, hukuk, vergi,
dış açığı dengeleyecek yatırımların teşviki gibi alanlarda yapısal reformlara
girişmek. Bunları yapabilsek istasyona ikinci kez gelen trene biner başımız
rahat giderdik. Ne yazık ki yine iç salonda uyuya kalmıştık. Tren yine
gitmişti.
Bu tren bir daha bu istasyona
gelir mi bilinmiyor. Tarifeli bir tren değil çünkü bu. Uyumadan beklemek
gerekiyor.
Önümüzdeki dönem artık finansman
bulmanın pek kolay olmayacağı bir dönem olacak gibi görünüyor. Böyle bir
dönemde artık yapısal reformların yapılması öyle kolay değil. Aslına bakarsanız
vergi, teşvikler gibi konularda yapısal reformdan ne anladığımız konusunda daha
kolay uzlaşma sağlamak mümkünken eğitim ve hukuk alanında bu o kadar kolay
değil. Eğitimde yapısal reform denilince kimimiz bilimsel, objektif, inanç
etkilerinden uzak eğitimi anlıyoruz, kimimiz tam tersini. Hukuk reformu
denilince kimimiz bağımsız yargıyı anlıyoruz, kimimiz bambaşka şeyleri.
Kuvvetler ayrımı konusunda bile aynı noktada buluşamıyoruz. Böyle bir ortamda
yapısal reformu nasıl yapacağız? Bu durumda hepimizin ortak olarak benzer
şeyleri anladığımız ekonomi alanındaki reformlarla işe başlamaktan başka çare
yok.
Artık işler tersine dönüyor. Fed,
artık faiz artırımı dönemine girdi. Üstelik çoktan sonlandırdığı parasal
genişlemeyi Ekim ayından başlayarak sıkılaştırmaya döndürdü ve üç ayda bir
artan miktarlarla devam edecek bilanço küçültmeye dayalı bir parasal
sıkılaştırma dönemine girdi. Bu, dünyaya dağılmış olan Dolarların artık
buralardan çıkıp ABD’ye geri döneceği anlamına geliyor. Avrupa Merkez Bankası,
parasal genişlemeyi tedrici olarak bitirme aşamasına doğru ilerliyor. Ardından
o da Fed gibi parasal sıkılaştırma ve faiz artırımı operasyonuna girişecek.
Bugün değilse yarın, yarın değilse öbür gün.
Önce Avrupa Birliği üyeliğine en
yakın olduğumuz dönemde sonra da likiditenin bol olduğu, dış finansman sorunu
çekmediğimiz bir dönemde yapamadığımız yapısal reformları şimdi işlerin tersine
döndüğü bu dönemde yapabilir miyiz? Ne yazık ki çok zor görünüyor.
Genel konusunda
Tuncer Bulutay'ın Ardından7 Aralık 2021Geçmişten Dijital Geleceğe16 Ekim 2020Okuduğum Kitaplardan Seçmeler2 Ağustos 2020Devlet Adamı Deyince14 Haziran 2020168 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.