Merkez Bankası İçin İdeal Faiz Oranı
Taylor Kuralı Türkiye’de
Uygulanabilir mi?
ABD’li iktisatçı John
Taylor’un (Stanford Üniversitesi öğretim üyesi) 1993 yılında yazdığı ünlü
makalesinde[1]
ortaya koyduğu kural faize ağırlık veren bir para politikası uygulaması için
baz oluşturuyor. Taylor’un ortaya attığı ve Taylor Kuralı diye anılan kurala
göre; merkez bankasının, kısa dönem borç verme faiz oranını; gerçekleşen büyüme
oranı ve potansiyel büyüme oranı arasındaki fark ile gerçekleşen ve hedeflenen
enflasyon oranları arasındaki farkı dikkate alarak belirlemesi gerekiyor.[2]
Bu kuralın evrensel bir kural
olarak kabul edilmesi kanımca mümkün değil. Çünkü mesela ABD’de para sistemi
tekli bir yapı üzerine kurulu, yani bir para ikamesi olgusu[3] söz konusu değil. Oysa
mesela Türkiye’de ikili hatta üçlü bir yapı var yani TL’nin yanında başka para
birimleri de (USD gibi Euro gibi) geçerli. Dolayısıyla döviz kurları ABD’deki enflasyonu
fazla etkilemezken Türkiye’de enflasyon üzerinde en etkili unsur olarak
karşımıza çıkıyor.
Taylor kuralının niçin Türkiye
gibi bir ekonomide geçerli olamayacağını iki ekonomi arasında bu açıdan ortaya
çıkan farkları göstererek ortaya koymaya çalışalım.
Konu
|
ABD
|
Türkiye
|
Enflasyon hedefi
(beklentisi)
|
% 2,0
|
% 5,0
|
Mevcut enflasyon
|
% 1,3
|
% 11,9
|
Potansiyel büyüme
oranı
|
% 2,5
|
% 5,0
|
Mevcut büyüme
oranı
|
%2,5
|
% 5,2
|
Para ikamesi
sorunu
|
Yok
|
Var
|
Kurun enflasyon
üzerindeki etkisi
|
Çok
düşük
|
Çok
yüksek
|
Görüleceği gibi arada ciddi
farklar var. İşte bu farklılıklar nedeniyle ABD ekonomisi için formüle edilmiş
olan Taylor Kuralını Türkiye’ye aynen uygulamakla doğru sonuca varılamaz. Döviz
kurlarının dalgalı olduğunu ve Türkiye gibi dış finansmana aşırı bağımlı
ekonomilerde enflasyon üzerinde çok etkili olduğunu dikkate aldığımızda, faiz
oranının sabit kalmasının anlamlı olmayacağını ve onun da dalgalı olması
gerektiğini ifade edebiliriz.
Esnek Faiz Oranı Politikası
Taylor Kuralı genel olarak
anlamlı ve geçerli bir kural olmakla birlikte her ekonominin kendi
özelliklerine göre farklı formüllere ihtiyacı olduğunu düşünüyorum. Türkiye
gibi enflasyonun önemli ölçüde kura bağlı olarak dalgalandığı ülkelerde sürekli
oynaklık gösteren enflasyona uyum gösterebilecek esnek bir faiz oranı uygulamak
doğru tercih gibi görünüyor. Her ne kadar Merkez Bankasının faizle ilgili
değişiklik kararı ekonomiyi 6 ay ile 9 ay arası bir sürede etkiliyor olsa da
kısa vadede beklentileri etkilemek yoluyla da ciddi bir etki yarattığını kabul
etmek gerekir.
Merkez Bankası aslında bu tür bir
esnek politikayı yılbaşından beri uyguluyor. Ne var ki bu uygulamayı geç
likidite penceresi imkânından yürütüyor ve orada da yüzde 12,25’lik tavana
gelip dayandığı için esnekliğini yitirmiş görünüyor. Merkez Bankası’nın; halen politika
faizi yerine uygulamakta olduğu (yüzde 12,25 maksimum faiz oranlı) geç likidite
penceresi imkânından bankaları fonlamaya son vererek geç likidite penceresi
imkânını dünyanın bildiği ve kabul ettiği çerçeveye geri döndürmesinde yarar olduğu
kanısındayım. Buna karşılık gecelik borç verme faizini, mevcut yüzde 9,25’lik
oranı alt limit, yüzde 15’i de üst limit kabul ederek esnek bir uygulama aracı
haline getirerek politika faizi olarak açıklamasının daha doğru olacağını
düşünüyorum. Para politikası Kurulu, Bankanın uygulayacağı faizin alt ve üst
limitini belirleyerek, günlük faiz belirleme yetkisini, bu oranlar içinde
kalmak koşuluyla, Başkanlığa bırakmalıdır.
Merkez Bankası böylece kurdaki
oynaklığın enflasyonda yaratacağı dalgalanmalara karşı yüzde 9,25 ile 15,0
arasında günlük olarak belirleyeceği kısa vadeli faizle, faiz politikasına esneklik
kazandırmış olacaktır.
Böyle bir uygulamanın
yaratabileceği en büyük sıkıntı bankaların, Merkez Bankası’ndan sürekli değişen
oranlarda fonlama elde etmesinin yaratacağı fiyatlama sıkıntısı olacaktır. Ne
var ki kurdaki oynaklığın yüksekliğine karşı yapılabilecek fazla bir şey de
yoktur. Kuşkusuz bu sık oran değişikliklerinin bankaların faizlerini sürekli
yenileyip değiştirmelerine yol açacağını kabul ederek aynı esnekliğin onlara da
tanınması gerekecektir.
[1]
Taylor, ‘Discretion versus Policy Rules in Practice’ Carnegie-Rochester
Conference Series on Public Policy 39 (1993) 195-214 North-Holland. http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.360.3299&rep=rep1&type=pdf
[2] Söz konusu makalesinde Taylor bu kuralı şu denklemle
formüle etmiş bulunuyor: r = p + .5y + .5(p - 2) + 2. Bu denklemde r; Merkez
Bankasının kısa dönemde izlemesi gereken faiz oranı, p; enflasyon oranı, y;
potansiyel büyüme oranından sapılan oranı gösteriyor.
[3] Para ikamesi bir ekonomide
yerli paranın yanında yabancı paraların da yaygın olarak kullanılmasıyla ortaya
çıkar. Kullanma yalnızca fiili kullanmayı değil yabancı paraların endeks veya
referans olarak (kiralarda, ücretlerde vb) kullanılmasıyla da görülür.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026167 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.