Türkiye Ekonomisi Niçin Kırılgan Beşli Arasında?
Kırılgan Beşli Sınıflandırmaları
Bir zamanlar BRIC ülkeleri
(Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin) yükselen piyasaların en parlak örnekleri
olarak lanse edilen bu ülkelerin arasına bazen Türkiye, Güney Afrika, Meksika,
Endonezya da katılıyordu
(http://pro790512df.pic10.websiteonline.cn/upload/building-better-pdf_geEM.pdf)
(http://pro790512df.pic10.websiteonline.cn/upload/building-better-pdf_geEM.pdf)
Kırılgan Beşli sınıflandırması,
ilk kez ABD kökenli yatırım bankası Morgan Stanley’in 2013 yılı Ağustos ayında
yayınladığı Küresel Görünüm başlıklı raporunda ortaya atıldı
(https://www.morganstanley.com/institutional/research/pdf/FXPulse_20130801.pdf)
(https://www.morganstanley.com/institutional/research/pdf/FXPulse_20130801.pdf)
ABD Merkez Bankası Fed’in tahvil
alımlarını azaltarak kaldıracağı yolundaki açıklamasının ardından paraları en
çok değer kaybeden ülkeler Brezilya, Hindistan, Endonezya, Türkiye ve Güney
Afrika olunca bu ülkelerin dış finansman sorunları karşısında kırılgan
oldukları gerçeğinden hareketle bu gruplandırma yapıldı. O tarihten sonra da bu
adlandırma yaygın kullanım alanı buldu.
Morgan Stanley 2016 yılının
sonunda kırılgan beşli sınıflandırmasını revize etti. Bu kez Brezilya ve
Hindistan gruptan çıkıyor yerlerine Meksika ve Kolombiya giriyordu. Bu durumda
yeni kırılgan beşli Endonezya, Türkiye, Güney Afrika, Kolombiya ve Meksika olmuştu
(http://www.barrons.com/articles/morgan-stanley-has-a-new-fragile-five-1481772203)
(http://www.barrons.com/articles/morgan-stanley-has-a-new-fragile-five-1481772203)
Sınıflandırmalar bununla bitmedi.
Kasım 2017’de bu kez ABD kökenli kredi derecelendirme kuruluşu Standard and
Poor’s farklı bir kırılgan beşli sınıflandırması yaptı. Bu yeni beşli içinde
eskilerden yalnızca Türkiye yer alıyor: Arjantin, Türkiye, Katar, Mısır ve
Pakistan
(https://www.cnbc.com/2017/11/06/these-are-now-the-5-most-fragile-countries-exposed-to-higher-interest-rates-according-to-sp.html)
(https://www.cnbc.com/2017/11/06/these-are-now-the-5-most-fragile-countries-exposed-to-higher-interest-rates-according-to-sp.html)
Türkiye Ekonomisinin Görünümü
Pek çok kişi Türkiye’nin ekonomik
göstergelerinin kötü olmadığını hatta büyümede en önlerde yer aldığını öne
sürüyor ve bu grubun içinde yer almasının doğru olmadığını öne sürüyor.
Öncelikle Türkiye’nin ekonomik göstergelerini ele alıp değerlendirelim (kaynak:
2013 – 2016 kesin sayı ve oranlar için Hazine, TCMB, TÜİK, Maliye, 2017
Tahmin.)
Çeşitli Göstergeler
|
2013
|
2014
|
2015
|
2016
|
2017 Tah.
|
Büyüme (%)
|
8,5
|
5,2
|
6,1
|
3,2
|
5,5
|
İşsizlik (yıllık ortalama) (%)
|
9,0
|
9,9
|
10,3
|
10,9
|
11,0
|
Enflasyon (yılsonu)
|
7,4
|
8,2
|
8,8
|
8,5
|
10,5
|
Gösterge Faiz Yıllık Ortalama) (%)
|
10,1
|
8,0
|
11,2
|
10,6
|
14,0
|
Bütçe Dengesi / GSYH (%)
|
-1,0
|
-1,1
|
-1,0
|
-1,1
|
-2,0
|
Dış Borç Stoku / GSYH (%)
|
41,0
|
43,0
|
46,3
|
46,8
|
51,5
|
Cari Denge / GSYH (%)
|
-6,8
|
-5,0
|
-3,8
|
-3,8
|
-4,8
|
Döviz Açık Pozisyonu (Milyar USD)
|
395
|
443
|
384
|
363
|
450
|
Tablo bize Türkiye’nin, kırılgan
beşli grubuna alındığı 2013 yılından bu yana ekonomik göstergelerdeki değişimi
gösteriyor. 2016 dışında potansiyel büyümesinin üzerinde bir ortalama yakalamış
olmasına karşılık Türkiye’nin diğer ekonomik göstergelerinde iyileşme olmadığı
ortaya çıkıyor. Hatta işsizlik, enflasyon, faiz, bütçe dengesi ve dış borç
stoku/GSYH göstergelerinde bozulma var. Cari açık da önce azalmış olmasına
karşılık son yılda yine artışa geçmiş görünüyor. Öte yandan döviz açık
pozisyonda son iki yılda yaşanan düşüş 2017 yılında yeniden hızlı bir yükselişe
dönüşmüş bulunuyor.
Bu ülkelerin böyle bir grubun
içinde değerlendirilmesinin nedenleri olarak yüksek cari açık oranları, yüksek
enflasyon oranları ve büyüme performansındaki iniş ve çıkışlar gösteriliyor. Uluslararası
alanda egemen olan genişleyici para politikasının terk edilmesi halinde bu
ekonomilerin dış finansmana erişmekte zorlanacakları tahmin ediliyor. Türkiye’nin
son yıllarda sürekli olarak kırılgan ekonomiler arasında gösterilmesi dış
finansman bulabilmek açısından aleyhe işleyen bir unsur olarak karşımıza
çıkıyor. Bu olumsuz etki bir yandan dış finansman kaynağı bulmakta sıkıntıya
neden olurken bir yandan da kaynak sağlayıcıların daha yüksek faiz talep
etmesine yol açarak maliyet artırıcı etki yaratıyor.
Şimdi de bu durumu değerlendirmek
için aşağıdaki tabloya bakalım. Tablo Eylül 2017’den itibaren 1 yıl içinde
vadesi gelecek ve dolayısıyla yenilenmesi ve bulunması gerekecek olan döviz
miktarını gösteriyor (Kaynak: Cari açık tahmindir. Onun dışındaki veriler için
TCMB.)
2017 Eylül TCMB
|
Milyon USD
|
TCMB
|
703
|
Genel Yönetim
|
5.812
|
Bankalar
|
95.489
|
Kredi
|
49.590
|
DTH
|
15.189
|
Banka Mevduatı
|
18.495
|
TL Mevduat
|
12.215
|
Reel Sektör
|
68.069
|
Ticari Krediler
|
41.525
|
Diğer Krediler
|
25.554
|
ARA TOPLAM
|
170.073
|
Cari Açık
|
40.000
|
GENELTOPLAM
|
210.073
|
Bu tablo bize Türkiye’nin
önümüzdeki bir yıl içinde bulması / yenilemesi gereken dış finansman miktarının
(170 milyar doları vadesi dolan krediler, borçlar, mevduatlar ve 40 milyar
doları da doğacak olan cari açık olmak üzere) toplam 210 milyar dolar olduğunu
gösteriyor. Miktarın ne kadar büyük olduğu ve dolayısıyla Türkiye’nin dış finansman
ihtiyacının ne kadar ciddi olduğu bu tablodan anlaşılıyor.
Türkiye Niçin Kırılgan
Beşli Arasında?
Gerek 2013’den bu yana
ekonomik göstergelerde bir iyileşme olmaması, gerekse dış finansman ihtiyacının
210 milyar dolar gibi çok yüksek bir miktarda seyretmesi, bunların yanı sıra dış
siyasal ilişkiler açısından sorunlu bir konumda bulunması borç verenler ve
yatırım yapanlar nezdinde Türkiye’yi kırılgan bir ekonomi konumuna getiriyor. Bir
ekonominin dış finansmana gereksinimi arttıkça kırılganlığı da artıyor, dış
finansmana gereksinimi azaldıkça kırılganlığı da azalıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026151 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.