Cuma, 20 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

Türkiye Ekonomisi Niçin Kırılgan Beşli Arasında?

Kırılgan Beşli Sınıflandırmaları
Bir zamanlar BRIC ülkeleri (Brezilya, Rusya, Hindistan ve Çin) yükselen piyasaların en parlak örnekleri olarak lanse edilen bu ülkelerin arasına bazen Türkiye, Güney Afrika, Meksika, Endonezya da katılıyordu
(http://pro790512df.pic10.websiteonline.cn/upload/building-better-pdf_geEM.pdf)

Kırılgan Beşli sınıflandırması, ilk kez ABD kökenli yatırım bankası Morgan Stanley’in 2013 yılı Ağustos ayında yayınladığı Küresel Görünüm başlıklı raporunda ortaya atıldı
(https://www.morganstanley.com/institutional/research/pdf/FXPulse_20130801.pdf)

ABD Merkez Bankası Fed’in tahvil alımlarını azaltarak kaldıracağı yolundaki açıklamasının ardından paraları en çok değer kaybeden ülkeler Brezilya, Hindistan, Endonezya, Türkiye ve Güney Afrika olunca bu ülkelerin dış finansman sorunları karşısında kırılgan oldukları gerçeğinden hareketle bu gruplandırma yapıldı. O tarihten sonra da bu adlandırma yaygın kullanım alanı buldu.

Morgan Stanley 2016 yılının sonunda kırılgan beşli sınıflandırmasını revize etti. Bu kez Brezilya ve Hindistan gruptan çıkıyor yerlerine Meksika ve Kolombiya giriyordu. Bu durumda yeni kırılgan beşli Endonezya, Türkiye, Güney Afrika, Kolombiya ve Meksika olmuştu
(http://www.barrons.com/articles/morgan-stanley-has-a-new-fragile-five-1481772203)

Sınıflandırmalar bununla bitmedi. Kasım 2017’de bu kez ABD kökenli kredi derecelendirme kuruluşu Standard and Poor’s farklı bir kırılgan beşli sınıflandırması yaptı. Bu yeni beşli içinde eskilerden yalnızca Türkiye yer alıyor: Arjantin, Türkiye, Katar, Mısır ve Pakistan
(https://www.cnbc.com/2017/11/06/these-are-now-the-5-most-fragile-countries-exposed-to-higher-interest-rates-according-to-sp.html)

Türkiye Ekonomisinin Görünümü
Pek çok kişi Türkiye’nin ekonomik göstergelerinin kötü olmadığını hatta büyümede en önlerde yer aldığını öne sürüyor ve bu grubun içinde yer almasının doğru olmadığını öne sürüyor. Öncelikle Türkiye’nin ekonomik göstergelerini ele alıp değerlendirelim (kaynak: 2013 – 2016 kesin sayı ve oranlar için Hazine, TCMB, TÜİK, Maliye, 2017 Tahmin.)

Çeşitli Göstergeler
2013
2014
2015
2016
2017 Tah.
Büyüme (%)
8,5
5,2
6,1
3,2
5,5
İşsizlik (yıllık ortalama) (%)
9,0
9,9
10,3
10,9
11,0
Enflasyon (yılsonu)
7,4
8,2
8,8
8,5
10,5
Gösterge Faiz Yıllık Ortalama)  (%)
10,1
8,0
11,2
10,6
14,0
Bütçe Dengesi / GSYH (%)
-1,0
-1,1
-1,0
-1,1
-2,0
Dış Borç Stoku / GSYH (%)
41,0
43,0
46,3
46,8
51,5
Cari Denge / GSYH (%)
-6,8
-5,0
-3,8
-3,8
-4,8
Döviz Açık Pozisyonu (Milyar USD)
395
443
384
363
450

Tablo bize Türkiye’nin, kırılgan beşli grubuna alındığı 2013 yılından bu yana ekonomik göstergelerdeki değişimi gösteriyor. 2016 dışında potansiyel büyümesinin üzerinde bir ortalama yakalamış olmasına karşılık Türkiye’nin diğer ekonomik göstergelerinde iyileşme olmadığı ortaya çıkıyor. Hatta işsizlik, enflasyon, faiz, bütçe dengesi ve dış borç stoku/GSYH göstergelerinde bozulma var. Cari açık da önce azalmış olmasına karşılık son yılda yine artışa geçmiş görünüyor. Öte yandan döviz açık pozisyonda son iki yılda yaşanan düşüş 2017 yılında yeniden hızlı bir yükselişe dönüşmüş bulunuyor.

Bu ülkelerin böyle bir grubun içinde değerlendirilmesinin nedenleri olarak yüksek cari açık oranları, yüksek enflasyon oranları ve büyüme performansındaki iniş ve çıkışlar gösteriliyor. Uluslararası alanda egemen olan genişleyici para politikasının terk edilmesi halinde bu ekonomilerin dış finansmana erişmekte zorlanacakları tahmin ediliyor. Türkiye’nin son yıllarda sürekli olarak kırılgan ekonomiler arasında gösterilmesi dış finansman bulabilmek açısından aleyhe işleyen bir unsur olarak karşımıza çıkıyor. Bu olumsuz etki bir yandan dış finansman kaynağı bulmakta sıkıntıya neden olurken bir yandan da kaynak sağlayıcıların daha yüksek faiz talep etmesine yol açarak maliyet artırıcı etki yaratıyor.

Şimdi de bu durumu değerlendirmek için aşağıdaki tabloya bakalım. Tablo Eylül 2017’den itibaren 1 yıl içinde vadesi gelecek ve dolayısıyla yenilenmesi ve bulunması gerekecek olan döviz miktarını gösteriyor (Kaynak: Cari açık tahmindir. Onun dışındaki veriler için TCMB.)

2017 Eylül TCMB
Milyon USD
TCMB
703
Genel Yönetim
5.812
Bankalar
95.489
   Kredi
49.590
   DTH
15.189
   Banka Mevduatı
18.495
   TL Mevduat
12.215
Reel Sektör
68.069
   Ticari Krediler
41.525
   Diğer Krediler
25.554
ARA TOPLAM
170.073
Cari Açık
40.000
GENELTOPLAM
210.073

Bu tablo bize Türkiye’nin önümüzdeki bir yıl içinde bulması / yenilemesi gereken dış finansman miktarının (170 milyar doları vadesi dolan krediler, borçlar, mevduatlar ve 40 milyar doları da doğacak olan cari açık olmak üzere) toplam 210 milyar dolar olduğunu gösteriyor. Miktarın ne kadar büyük olduğu ve dolayısıyla Türkiye’nin dış finansman ihtiyacının ne kadar ciddi olduğu bu tablodan anlaşılıyor.

Türkiye Niçin Kırılgan Beşli Arasında?
Gerek 2013’den bu yana ekonomik göstergelerde bir iyileşme olmaması, gerekse dış finansman ihtiyacının 210 milyar dolar gibi çok yüksek bir miktarda seyretmesi, bunların yanı sıra dış siyasal ilişkiler açısından sorunlu bir konumda bulunması borç verenler ve yatırım yapanlar nezdinde Türkiye’yi kırılgan bir ekonomi konumuna getiriyor. Bir ekonominin dış finansmana gereksinimi arttıkça kırılganlığı da artıyor, dış finansmana gereksinimi azaldıkça kırılganlığı da azalıyor. 
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Ekonomi konusunda

Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026

151 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.