2017'den 2018'e Geçerken
2017 Yılının
Değerlendirilmesi
2017 yılı inişli çıkışlı bir yıl
olarak arkamızda aklıyor. Küresel sistemde olduğu kadar Türkiye’de de
siyasetten sosyal yapıya, ekonomiden finans piyasalarına kadar ciddi savrulmalar
yaşandı. Küresel çerçevede bu dalgalanmalara yol açan olayların en önemlileri
arasında Trump’ın yaklaşımlarının yarattığı rahatsızlıklar, Brexit olayı,
Fed’in faiz artırımları, ortadoğuda yaşanan olumsuz gelişmeler, Kuzey Kore
liderinin füze denemeleri, Avrupa’da ortaya çıkan hükümet bunalımları ve Kudüs
sorunu sayılabilir. Türkiye açısından bu dalgalanmalara ek olarak düşürülen Rus
Uçağının yarattığı olumsuz etkilerin devamı, darbe girişiminin yarattığı
olumsuzlukların devamı, referandumun bütçe üzerinde yarattığı olumsuzluklar,
enflasyonun denetlenememesi, işsizliğin düşürülememesi, turizmde yaşanan
sorunlar, ABD ile çıkan vize sorununun etkileri, Zarrab davasının yarattığı
çeşitli olumsuzluklar sıralanabilir.
Bu sayılanlardan herhangi birisi
küresel krizden önceki dönemde ortaya çıksa finansal piyasaların uzun süre alt
üst olmasına yol açar, göstergeleri ciddi biçimde etkilerdi. Oysa bu olaylar yıl
boyunca peş peşe geldiği halde finansal piyasalarda yaşanan dalgalanmaların
etkisi kısa süreli oldu. Bunun nedenlerini daha önceki bir yazımda “piyasa
aldırmazlığı” kavramıyla açıklamıştım (http://www.mahfiegilmez.com/2017/12/piyasa-aldrmazlg.html.)
Bütün bu gelişmelere karşın
piyasaların kazandığı direncin de etkisiyle 2017 yılı tahmin ettiğimden daha
iyi sonuçlandı. Küresel sisteme baktığımızda en hızlı toparlanan ekonomi olarak
ABD ekonomisini görüyoruz. 2017 sonundaki göstergelere bakılırsa ABD
ekonomisinin küresel krizi artık atlattığını söyleyebiliyoruz. Avrupa,
İngiltere ve Japonya ekonomileri toparlanmaya devam ediyor. İngiltere’nin,
Brexit’in yarattığı olumsuz duruma karşın gösterdiği ekonomik performans
beklentilerin oldukça ilerisine geçmiş bulunuyor. Gelişmiş ekonomiler bu
toparlanmayı büyük ölçüde uzun süredir yaptıkları parasal genişlemeye
borçlular.
2017 yılına girerken gelişme
yolundaki ülkeler arasında en fazla tedirginlik yaratan ülke, büyüklüğü
nedeniyle Çin’di. Çin, büyümede kaybettiği ivmeye karşın diğer alanlarda kriz
ortamından giderek uzaklaşan bir görünüm çizerek endişelerin önemli ölçüde
ortadan kalkmasını başardı.
Türkiye, gerek 2016 yılından
devren gelen sorunlar ve gerekse de 2017’de yaşadığı sorunlara karşın oldukça
ciddi bir büyüme ivmesi yakaladı. Buna karşılık ekonominin diğer
göstergelerinde önemli bozulmalar ortaya çıktı. İşsizlik, enflasyon, bütçe
açığı, cari açık, dış borç stoku 2016 yılına göre artış gösterdi. TL, önceki
iki yıla göre daha düşük oranda olsa da, yabancı paralara karşı değer
kaybetmeye devam etti. Brent petrolün ortalama olarak beklentilerin üstüne
çıkması cari açığa olumsuz etki eden unsurlar arasında yer aldı.
2018 Yılına İlişkin Küresel Beklentiler
Bundan iki ay kadar önce 2018
yılına ilişkin beklentiler daha kötümserdi. Özellikle gelişmiş ekonomilerin
iyiye gidişlerinin devam edeceğine ilişkin gözlemlerle birlikte son dönemde
beklentilerde iyileşme ortaya çıktı.
2018 yılında küresel sistemde
Brent petrolün yükseleceğine ilişkin tahminlere ek olarak Fed’in faiz artırmaya
devam edeceği beklentisi ve bilanço küçültmeye devam edeceği gerçeği, olumsuz
beklentileri en fazla tetikleyen unsurlar olarak karşımıza çıkıyor. Bu
olumsuzluklara jeopolitik risklerin devam ediyor olması da eklenebilir. Buna
karşılık ABD ekonomisi önderliğinde başlayan krizden çıkış eğiliminin
Avrupa’ya, İngiltere’ye ve hatta Japonya’ya da olumlu biçimde yayılması ve
bunun 2018’de hızlanarak devam edeceği görüşü pozitif beklentilerin en önemlisi
olarak kabul ediliyor.
2018 yılında uluslararası
likiditenin daralmasına yol açacak gelişmelerin başında Fed’in faiz artırması
ve bilanço küçültmesi geliyor. Fed’in, 2018 yılında piyasalardan çekeceği tutar
420 milyar Dolar olacak. Buna karşılık Avrupa Merkez Bankası ve İngiltere Merkez
Bankası’nın 2018 yılı içinde, parasal genişlemeyi azaltma kararı alması
olasılık içinde olsa da, genişlemeyi durdurma hamleleri 2019 yılından önce
olmayacak gibi duruyor. Japonya Merkez Bankası’nın ufkunda henüz parasal
genişlemeyi azaltmaya başlamak gibi bir seçenek görünmüyor. Bu durumda 2018’de
uluslararası likiditede ortaya çıkacak olan daralmanın sınırlı kalacağı anlaşılıyor.
2018 yılında ortaya çıkacak olan
sınırlı daralmayı dengeleyecek iki önemli unsurdan söz etmemiz gerekiyor: (1)
Sermaye hareketlerinin serbestliği, dijital teknolojinin de gelişmesiyle
birlikte, paranın kısacık sürelerde bütün dünyada tur atabilmesine olanak
sağladı. Eskiden bir yerde sorun çıktığında paranın oradan çıkması izinlere
tabiyken şimdi anında bir dijital işlemle çıkıp başka yere gidebiliyor. Bu
konularda belirli limitler içinde otomatik olarak emir veren finansal algoritma
programları çalışıyor. Bu esneklik sermayenin korkaklığını aşmasını sağlayan en
önemli gelişme olarak görülüyor. Dolayısıyla eskiden ‘bir an önce çıkmaya
yönelik panik atakların’ yerini artık ‘sakin biçimde biraz daha bekleme
davranışı’ aldı. (2) Küresel krizle birlikte ve özellikle de son bir iki yılda
pek çok siyasal, sosyal, jeopolitik ve ekonomik sorunun peş peşe ve bazen bir
arada yaşanmış olması, diğer olaylarda olduğu gibi bu olaylarda da bir anlamda
kanıksama etkisi yarattı.
2018 Yılında Türkiye’ye ilişkin Beklentiler
Türkiye ekonomisi açısından 2018
yılında küresel etkilerden gelecek yansımalar oldukça etkili olacak. Örneğin
Brent petrolde ortaya çıkacak artışlar cari açığın büyümesine katkı yapabilir. Fed’in
faiz artırması ve bilanço küçültmeye devam etmesi Türkiye gibi dış finansmana
bağımlı ekonomilerin dış finansmana erişimini zorlaştıracak ve maliyet artışına
yol açabilir. Buna karşılık gelişmiş ekonomilerin ve özellikle Avrupa’nın hızlı
toparlanmasının Türkiye açısından olumlu bir katkı sağlayacağı tahmin ediliyor.
Çünkü Türkiye’nin, bir yandan bu ekonomilere ihracatının artması, bir yandan da
bu ülkelerden Türkiye’ye gelen turist sayısının artması bekleniyor. Dolayısıyla
bu gelişmeler Türkiye’ye girecek döviz miktarını yükselterek cari açığa olumlu
etki yapacak.
Türkiye, 2017 yılında büyümeyi
yükseltip işsizliği düşürme politikasına döndü. Bu politika, bütçe açığının,
cari açığın ve enflasyonun yükselmesi pahasına yaşama geçirildi. Sonuçta
gerçekten de bütçe açığı, cari açık ve enflasyon hızla yükselirken büyüme de
yılın ilk 9 ayında ortalama yüzde 7,3 düzeyine çıktı. Buna karşılık bu politika
işsizlik oranını aşağıya çekemedi. Benzer bir yaklaşım 2018 yılında da sürdürülecek
gibi görünüyor. Taşeron kuruluş çalışanlarının kamu kadrolarına alınması, kamu
kesimine atama yapılması için yeni 110 bin kadro yaratılması, kredi garanti
fonu uygulamasına devam edilmesi, Varlık Fonunun borçlanma yapabilmesi için
altyapının hazırlanması bu tahminimizin kanıtları olarak görülebilir.
2018 yılında Türkiye’nin önünde
210 milyar Dolardan fazla bir dış finansman kaynağı bulma meselesi var. Bu
mesele 2018 yılı için en önemli sorun olarak ortaya çıkıyor. Bu sorunları
mümkün mertebe kolay çözebilmek için yeni sorunlar ve dolayısıyla riskler
yaratmamak gerekiyor. Ama ne yazık ki Türkiye, bu konuda gereken önlemleri
almaya çaba göstermiyor, hatta tam tersine risk yaratmaya devam ediyor.
Türkiye, ekonomisindeki zorluk ve
sıkıntılara karşın, önerdiği yüksek faiz nedeniyle yabancı portföy
yatırımcıları için çekici olmaya büyük bir olasılıkla 2018 yılında da devam edecek.
Bugünkü görünüm çerçevesinde Türkiye’nin sıcak para yerine doğrudan yabancı
sermaye yatırımlarını çekmesi, bir başka deyişle dış finansman kalitesini artırması
pek mümkün görünmüyor.
Özetle söylemek gerekirse 2018
yılının dünya ekonomisi için 2017 yılına göre daha rahat, Türkiye ekonomisi için
ise çelişkilerle biçimlenecek bir yıl olacağını tahmin ediyorum.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026171 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.