Problem Yaratıp Çözme Takıntısı
Takıntı (obsesyon, saplantı); kişinin
elinde olmadan, istemeden aklına takılan ve kişiyi rahatsız eden düşüncelerdir.
Mesela her yerden mikrop bulaşabileceği düşüncesi bir takıntıdır. Yolda
yürürken çizgilere basmama düşüncesi de bir takıntıdır. İlkinde kişi sürekli
elini yıkamak isteği duyar, ikincisinde ise başa dönüp yeniden çizgilere
basmadan yürümeye çalışabilir. Bunların hepsi aslında kendi kendine sorun
yaratıp çözmeye çalışma takıntılarıdır.
Türkiye, kendi kendine sorunlar
yaratıp bütün enerjisini kendi yarattığı sorunları çözmekle harcayan insanların
çok sayıda olduğu bir toplum görüntüsü çiziyor. Aslında ortada pek çok sorun
var ama bunlara ek olarak olmayan sorunlar da yaratılıyor. Mesela sermaye
hareketlerinin serbestliğini kabul etmiş, bunu yıllardır kambiyo kontrolü
rejiminin yerine ikame etmiş olduğu halde en yetkili ağızdan bunun tam tersine
bir harekete girişileceği açıklaması gelebiliyor. Ardından yaşanan piyasa
çalkantısı sonrasında çeşitli açıklamalarla bunun böyle olmadığı, yanlış
anlaşılmaya yol açtığı anlatılmaya çalışılıyor. Sorun çözülüyor. Ne var ki bu
tür sorunlar sosyal alanda ve ekonomi alanında örneğin matematikte ya da
fizikte olduğu gibi iz bırakmadan çözülemiyor. Mesela yerli yatırımcı ilk anda
şaşırsa da bunu anlayabiliyor. Çünkü yıllardır benzer sorunları kendisi yaratıp
çözdüğü ve benzer düzeltmeler yaşadığı için bu açıklamaların iç siyasete dönük
olduğunu ve gerçek niyeti ifade etmediğini anlayabiliyor. Buna karşılık yabancı
yatırımcılar bu ilk açıklamayı ciddiye alıyor ve gerçek niyetin bu olduğunu
düşünüyorlar. Sonradan yapılan düzeltmelerle sorun çözülse bile yabancı
yatırımcıların aklının bir köşesinde bir tortu kalıyor ve o tortula riskleri
artırıyor.
Faiz meselesi mesela apayrı bir
sorun. Enflasyonun yükseldiği bir ortamda faizlerin düşürülmesi gerektiği söylendiğinde
yerliler, geçmişte benzerleriyle çok karşılaştıkları için, bunun siyaset amaçlı
olarak ortaya atılmış bir söylem olduğunu anlayabiliyorlar. Buna karşılık
yabancı yatırımcılar ilk anda şaşırıyor. Ve başlıyorlar çevrelerine “burada
farklı bir ekonomik model mi var?” ya da “bu ülkedeki ekonomi eğitiminde bir
sorun mu var?” diye sormaya. O arada bakıyorlar ki Merkez Bankası, bu
söylemlere karşın faizi arkadan dolanarak da olsa artırmış. O zaman bunun göstermelik
bir söylem olduğunun farkına varıyorlar. Ama yine de ilk açıklama akıllarında
bir tortu bırakıyor. Sonuçta bunun gibi açıklamaların zihinlerde yarattığı
tortular riskleri artırıyor.
Her iki örnekte de artan riskler,
ileride, faiz ve benzeri finansman maliyetlerinde artışlar olarak karşımıza
çıkıyor. Yani kendi yarattığımız sorunların maliyetlerini de kendimiz ödemek
zorunda kalıyoruz.
Ben bu kendi kendine sorunlar
yaratıp çözmeye çalışmak eğiliminin ortaokul girişinden başlayıp üniversiteye ve
oradan da bir işe girişe kadar süren giriş sınavları zincirinin yarattığı bir
mesele olduğunu düşünüyorum. Test usulü yapılan bu giriş sınavlarına hazırlanan
insanlar bu sınavlara sürekli örnek soru cevap kitaplarındaki problemleri çözerek
hazırlanıyorlar. Problem çözmek giderek yaşamın bir parçası halini alıyor. Ortada
çözecek problem kalmamışsa bu kez öğrenci kendisi problem yaratıp onu çözmeye
çalışıyor. Bir başka ifadeyle Türk insanının yetişme yılları problemler ve
onların çözümüyle birlikte geçiyor ve o problemler farklı boyutlarda neredeyse
takıntı halini alıyor. Bu sürekli problem bulup çözmeye çalışma çabası Türk
insanını olmayan problemleri yaratmaya itiyor. Buna ‘problem yaratıp çözme
takıntısı’ adını veriyorum. Ve bu takıntı, insanları başka şeylerle daha
yaratıcı işlerle uğraşmaktan alıkoyuyor.
Bu takıntıyı giderebilmenin
yollarından birisinin ve belki de en önemlisinin eğitim sistemini değiştirip
insanları problem çözmenin en önemli şey olduğu yaklaşımından uzaklaştırmak
olduğunu düşünüyorum. Mesela böyle bir çaba sırasında problem çözmek kadar yeni
problemler yaratmamanın da eşit önemde olduğunu anlatmak çok yararlı olabilir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026121 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.