2017'yi Keynesyen Yaklaşım Kurtardı
Adam Smith ile başlayan, yirminci
yüzyılın başlarına kadar gelen ve kendilerine klasik iktisatçılar denilen iktisatçı
kuşakları, devletin piyasalara karışmaması durumunda dengenin kendiliğinden oluşacağını,
zaman içinde bozulsa bile yeniden kendiliğinden kurulacağını
savunurlardı.
Derken 1929 Büyük Depresyonu
çıktı ortaya. Ekonomiyi yönetenler, siyasete yön verenler uzunca bir süre
görünmez elin gelip ekonomideki dengesizliği düzeltmesini beklediler. Ne gelen
oldu ne giden. Bir süre sonra hükümetler boş durmakla bir şey olmayacağını fark
edince John Maynard Keynes tarafından önerilen politika araçlarını kullanarak ekonomiye
müdahale ettiler. Kamu harcamalarını artırdılar, vergileri düşürdüler ve
insanların eline daha çok para geçmesini sağladılar. Böylece harcamalar arttı,
talep yükseldi, talep artışı üretimi uyardı ve üretim arttı. Üretim artışı yeni
yatırımları uyardı, yatırımlar arttı. Sonuçta ekonomiler canlandı ve yaşanan depresyon
ortamından çıkılması sağlandı. Kapitalist sistemi Büyük Depresyonda batmaktan
Keynesyen ekonomi yaklaşımı kurtardı.
Aradan 20 – 30 yıl geçince
yeniden eski yaklaşımlar ortaya çıktı. Klasik ekonominin devlet müdahalesini
dışlayan yaklaşımı bu kez monetarizm, yeni klasik iktisat, arz yönlü ekonomi
gibi çeşitli adlar altında piyasaya çıktı ve Keynesyen yaklaşım unutulmaya terk
edildi. Kurallar kaldırılıyor, devlet küçültülüyor, özelleştirmeler hızla
sürüyor, denetim terk ediliyor, oluşan balonlara aldırış edilmiyordu. Ekonomiler,
sürekli daha hızlı büyüyor, merkez bankaları da dahil olmak üzere, karar alıcılar, büyümenin yarattığı büyünün etkisi altında olayları izlemekle yetiniyordu.
2008 Küresel Krizi her şeyi alt
üst etti. Önce ABD, ardından Avrupa, sonra da neredeyse bütün dünya krizden
etkilendi. Japonya zaten kriz içindeydi, bir darbe de küresel krizle yemiş
oldu. Ekonomiler bir kez daha krizle karşılaşmış ve devlet müdahalesine muhtaç
kalmışlardı. Çünkü bu kez de sistem kendiliğinden dengeye gelememişti.
Çaresiz yeniden Keynesyen ekonomi
politikası imdada çağırıldı ve bu kez modifiye edilmiş bir uygulama ile devreye
sokuldu. Maliye politikasının yerini para politikası almıştı. ABD merkez
bankası FED ve diğer büyük merkez bankaları, piyasadan tahvil alıp karşılığında
para vermeye başladılar. Böylece piyasada parasal bolluk yaratarak harcamaları
teşvik etmeye yöneldiler. Politika farklıydı ama sonuç aynıydı. Piyasada
bollaşan para, talebi artıracak, talep artışı üretim artışını (arzı) uyaracak,
üretim artışı yeni yatırımların devreye girmesine yol açacak ve böylece ekonomi
yeniden büyüme rayına oturmuş olacaktı. Bu yaklaşım gerçekten de sonuç verdi.
ABD ile başlayan toparlanma İngiltere’ye oradan Avrupa’ya ve hatta Japonya’ya
kadar yayıldı. Bugün dünya artık küresel krizden çıkmaya hazırlanıyor.
Türkiye, küresel krizden 2009
yılındaki eksi 4,7 oranındaki büyüme (yani küçülme) dışında GSYH büyümesi
açısından fazlaca etkilenmedi. Cari açık, işsizlik, enflasyon gibi alanlarda
sorunlar yaşadı ve yaşamaya devam ediyor. Ama bu sorunları yüksek büyüme
ortalaması sayesinde geride tutmayı başardı. Ne var ki 2016 yılında ekonomi
büyüme konusunda sıkıntıya girdi. Özellikle 2016 yılının üçüncü çeyreğinde
büyümenin eksi 0,8 çıkması belirli bir panik havası yarattı. Ve ekonomi
yönetimi 2017 yılı için genişletici maliye ve kredi politikası uygulamaya karar
verdi. Kredi garanti fonu ile Hazine garantisi altında bankaların reel kesime çok
daha kolay kredi vermesi sağlandı. Bazı sektörlerde vergi oranları geçici
süreler için düşürüldü, bu yolla talep canlanması sağlandı. Sosyal güvenlik
işveren primlerinin ödemeleri ertelendi, ayrıca istihdam artışı sağlayan
kuruluşlara bunun karşılığında devlet desteği verildi ve bu yolla istihdam
artışına ve büyümeye katkı yapıldı. Bu uygulamaların sonucunda büyüme yıllık
bazda yüzde 7 dolayında bir düzeye yükseldi.
Türkiye’nin 2017 yılında
uyguladığı bu politika, daralan ekonomiye Keynesyen maliye politikası
aracılığıyla yapılmış bir devlet müdahalesiydi.
Bir zamanlar Keynesyen
yaklaşımdan söz edince “siz Keynes’te kalmışsınız oysa köprünün altından çok
sular aktı” diye eleştiri yapılıyordu. Keynesyen politikaların küresel krizden gelişmiş
ekonomileri, 2016’da başlayan büyüme kaybından da Türkiye ekonomisini kurtardığına
bakılırsa demek ki köprünün altından fazla da su akmamış.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026176 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.