Olaylar Değişir Görüşler de Değişir
John Maynard Keynes ve Winston
Churchill ile birlikte anılan iki farklı biçimi olan ünlü bir deyiş var: “Gerçekler
değiştiğinde ben de düşüncemi değiştiririm” ya da: “Olaylar değişirse ben de
görüşümü değiştiririm.” Hangisi doğrudur ya da bu sözü kim söylemiştir o kadar
önemli değil. Asıl önemli olan olaylar ya da gerçekler değiştiğinde insanın
eski görüşünde ısrar etmeyip kendi görüşünü olaylara göre revize edebilmesidir.
Sosyal bilimler insan ve toplumla
uğraşır. Onların davranışlarını, kararlarını, yönelişlerini inceler ve sonuçlar
çıkarır. Bu davranışlar, kararlar, yönelişler zamanla değişir. Bu değişim bazen
uzun zaman alır bazen de kısa sürer. Özellikle kriz gibi ortamlarda bu
değişikliklerin süreleri oldukça kısalabilir. Bu değişimler olduğunda eski
durumu açıklayan teoriler, hipotezler, düşünceler geçerliliğini yitirir, yeni
duruma uygun teoriler, hipotezler ve düşünceler geliştirmek gerekir. Sosyal
bilimlerin bu özelliğini bilmeyenler eski teorilere bakarak bu bilim dallarının
geçersiz teorilere dayandığı düşüncesine kapılırlar.
Yakın zamana kadar Fed’in faiz
artırımlarına devam etmesinin ve bilanço küçültmesinin yaratacağı likidite
daralmasının, başta dış finansmana bağımlı kırılgan ekonomiler olmak üzere,
bütün ülkeler üzerinde olumsuz etkiler yaratacağını ve sıkıntılara neden
olabileceğini düşünüyordum. Ne var ki gelen veriler bunun böyle olmadığını,
piyasadaki likiditenin gelişme yolundaki ülkelere ve özellikle de yüksek faiz
öneren dış finansmana bağımlı kırılgan ekonomilere daha fazla yöneldiğini gösteriyor.
Yani gerçekler ya da olaylar benim başlangıçtaki düşüncemden farklı yönde
gelişmiş görünüyor. Bu durumda gerçeklere uymayan düşüncemde ısrar etmek yerine
olayların niçin bu yönde geliştiğini açıklayacak yeni bir hipotez ortaya koymam
gerekliliği doğmuş oldu. Bunu yapmazsam Sherlock Holmes’in sözünü ettiği vahim
hataya düşmüş olurum: “Verileri gözden geçirmeden teori oluşturmak
vahim bir hatadır. Bunu yapan sonunda teorisini gerçeklere uydurmaya
çalışmak yerine, gerçekleri teorisine uydurmak için eğip bükmeye başlar”
(Bohemya’da Skandal.)
Her ne kadar Avrupa Merkez
Bankası, İngiltere Merkez Bankası ve Japonya Merkez Bankası piyasaya para
vermeye devam etse de Fed’in faiz artırma eğilimi ve daha da önemlisi bilanço
küçültme operasyonu piyasadaki likiditede bir daralma yaratıyor. Ne var ki bu
daralma piyasadaki likidite bolluğunu henüz tehdit edecek düzeyde değil. Çünkü
Fed’in piyasaya sunduğu likidite yaklaşık olarak 3,5 trilyon dolar, buna
karşılık 2018 yılı boyunca geri çekeceği miktar 420 milyar dolar. Piyasanın
daralmayı hissetmesi, Fed’in bilanço küçültmede yıllık 720 milyar dolarlık para
çekilişine başlayacağı 2019 yılının ortalarından itibaren olacak. Aynı yıl
Japonya dışındaki diğer iki büyük merkez bankası da muhtemelen piyasaya para
vermeyi bırakmış olacak ve bu da likidite daralmasına ek katkı yapacak.
Böyle bir durumda yatırım
fonları, kalan bu az sürede ellerindeki fonları maksimum getiri sağlayacak
biçimde değerlendirmek istiyorlar. Bunun da yolu eldeki fonları en yüksek faizi
veren dış finansman ihtiyacı yüksek olan ekonomilere yollamak. Bu tercihi
yaparken yatırım fonlarının karşısındaki tek sorun bu ekonomilerin likidite
daralması karşısında karşılaşabilecekleri riskler olarak ortaya çıkıyor. Buna
karşılık özellikle gelişmiş ekonomilerin toparlanmaya başlaması ve Çin’in de
kriz ortamından uzaklaşmaya başlaması gelişme yolundaki ekonomilerin ve hatta
kırılgan ekonomilerin risk primlerinin düşmesi yabancı fonları risk üstlenme
konusunda cesaretlendiriyor. Gerçekten de bu ekonomilerin CDS primleri tarihi
düşük düzeylerde seyrediyor. Dolayısıyla fırsat zamanının azalması, düşük risk
olasılığı ve yüksek faiz getirisi yabancı fonların buralara akmasını sağlıyor.
Yabancı fonların bu ekonomilere
geçmiş yıllara göre daha fazla yönelmesinin temel nedeni yüksek kazanç sağlamak
için eldeki son fırsatın bu bir buçuk yıl olması. Ondan sonra azalan likidite
bu imkânın uzaklaşmasına yol açacak. Bu durumda yabancı fonlar için en akıllı
yatırım bu ülkelere borç vermek olarak karşımıza çıkıyor. Bir süre sonra bu
kadar ucuza fon bulup buralara yatırmak mümkün olmayacak, çünkü ABD’den
başlayarak fon bulma faizleri yükselmeye başlamış görünüyor.
Gelişmekte olan ekonomilerin ve
özellikle de kırılgan ekonomilerin henüz devam eden likidite bolluğunun
yarattığı bu son büyük fon akışından yararlanmak için hata yapmamaları, risk
artırıcı eylemlerden uzak durmaları gerekiyor. Risk artışını önleyemeyenlerin
bu son akımlardan yararlanamaması yüksek bir olasılık olarak duruyor. Bazı ülkelerin
bazı konularda risk artışını önlemeleri mümkün de olmayabilir. Mesela Türkiye
açısından ABD’den bankalara gelebilecek cezalar ya da çevremizde gelişen
olaylar gibi meseleler görünümün değişmesiyle ve fon akımının daralmasıyla sonuçlanabilir.
Bu akımları borç olmaktan çıkarıp doğrudan sermaye yatırımı biçimine dönüştürmenin
tek yolu ise ekonomi başta olmak üzere birçok alanda ekonomiyi kırılganlıktan
kurtaracak bir yapıyı inşa etmeye başlamaktan geçiyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026140 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.