TL ve USD Hesaplarının Reel Faizi ve Satınalma Gücü Değişimi
2017 Yılında TL Mevduat
Hesabı Açtıranların Durumu
Yılbaşında bankaların aylık
mevduata verdiği ortalama faiz yüzde 10 dolayındaydı. Yılın sonuna doğru bu
oran yüzde 14’ün üstüne çıktı. Genel
eğilim aylık mevduat yaparak bunu yenilemek şeklinde olduğu ve bu getiriler
bileşik faize dönüştüğü için yıllık ortalamayı yüzde 13,0 olarak alıyorum.
Eldeki verileri bir tabloya
dökelim.
I
|
Brüt Faiz (%)
|
13,00
|
II
|
GV Stopajı (%15) [(13) - (13 x % 15)]
|
-1,95
|
III
|
Net Faiz
(%) (I - II)
|
11,05
|
IV
|
Enflasyon (%)
|
11,92
|
V
|
Reel Faiz (%) [(1 + %11,05) / (1 + %11,92)]
- 1
|
-0,78
|
Ne var ki kayıp bununla bitmiyor.
Bu kişi yılbaşında 100 lirasıyla alabileceği mal veya hizmeti 2017 yılsonunda
alabilecek midir sorusunu yanıtlamamız gerekiyor. Bunu hesaplamak için
yukarıdaki verileri bir kez daha ele alarak aşağıdaki tabloya dökelim:
I
|
Anapara
|
100,00
|
II
|
Net Faiz
(%)
|
11,05
|
III
|
Anapara + Faiz (I + II)
|
111,05
|
IV
|
Enflasyon (%)
|
11,92
|
V
|
Satınalma Gücü (III) - (III x % IV)
|
97,81
|
VI
|
Satınalma Gücü Değişimi (V - I)
|
-2,19
|
Buna göre 2017 yılının ilk günü 100
lirasıyla bankada aylık hesap açıp bunu sürekli aylık olarak yenileyen bir
kişinin yılsonunda toplam parası (anapara + faiz) 111,05 TL oluyor. Bu tutarı
yıllık enflasyondan arındırdığımızda bu toplamın satınalma gücü 97,81 TL
ediyor. Yani bu kişi yılbaşında 100 TL’lik mal veya hizmet satın almak yerine
parasını bankaya yatırdığında yılsonunda faiz dahil eline geçen 111,05 TL ile yılbaşında
alabileceği mal veya hizmetin ancak 97,81 TL’lik kısmını alabiliyor. 2017 yılı
süresince kazandığı faize karşın elindeki paranın satınalma gücü yılbaşına göre
2,19 TL azalmış oluyor.
2017 Yılında Elindeki TL
ile USD Mevduat Hesabı Açtıranların Durumu
2017 yılbaşında Dolar mevduatına
verilen faiz ortalama olarak yüzde 3 ve kur 1 USD = 3,53 TL idi. Yılbaşında
elindeki 100 TL ile Dolar satın alan bir kişinin eline (100 / 3,53 =) 28,32
Dolar geçiyordu.
Diyelim ki bir kişi böyle yapmış
ve eline geçen 28,33 Dolar ile bankada 1 yıl vadeli yüzde 3 faizli döviz
tevdiat hesabı (DTH) açtırmış olsun. Bu hesabın özelliği paranın Dolar olarak
tutulduğu sürece ABD enflasyonu ile arındırılacak olmasıdır. Buna göre bu hesabın
görünümü aşağıdaki tablodaki gibi olacaktır:
I
|
Anapara (TL)
|
100,00
|
II
|
Anapara (USD) (100 / 3,53)
|
28,33
|
III
|
Brüt Faiz Getirisi USD (28,33 x % 3)
|
0,85
|
IV
|
Net Faiz (USD) (28,33 x % 2,55)
|
0,72
|
V
|
Anapara + Faiz (USD) (II + IV)
|
29,05
|
VI
|
ABD Enflasyon (%)
|
2,00
|
VII
|
Satınalma Gücü (USD) [(29,05 – (29,05 x
% 2,00)]
|
28,47
|
VIII
|
Satınalma Gücü Değişimi (USD) (VII - II)
|
0,14
|
Buna göre 2017 yılbaşında 100 TL
ile Dolar satın alıp döviz tevdiat hesabı açtıran bir kişi Dolar olarak
anaparasını korumuş ama bunun üzerine ek bir kazanç elde edememiş olmaktadır.
Dolarizasyon
Bir ülkede değişim aracı, hesap
birimi ve değer biriktirme aracı olarak ulusal para birimi yerine yabancı para
kullanımının artması ya da tamamen yabancı para birimine geçilmesi haline para
ikamesi veya Dolarizasyon deniyor.
2016 ve 2017 yıllarında
bankalarda bulunan TL ve yabancı para mevduat hesaplarını karşılaştırdığımızda
karşımıza şöyle bir tablo çıkıyor (Veriler için kaynak: BDDK,
https://www.bddk.org.tr/WebSitesi/turkce/Istatistiki_Veriler/Gunluk_Raporlar/16564bsr_281217.xls)
https://www.bddk.org.tr/WebSitesi/turkce/Istatistiki_Veriler/Gunluk_Raporlar/16564bsr_281217.xls)
2016
|
2017
|
|
Toplam Mevduat (TL)
|
1541
|
1825
|
TL Mevduat
|
871
|
1001
|
YP Mevduat
|
670
|
824
|
Toplam Mevduat (%)
|
100,0
|
100,0
|
TL Mevduat
|
57
|
55
|
YP Mevduat
|
43
|
45
|
Tablo bize yabancı para mevduatının (DTH) toplam
mevduat içindeki payının 2017 yılında da artmaya devam ettiğini yani para
ikamesi (Dolarizasyon) olgusunun artarak sürdüğünü gösteriyor. Ulusal
paranın negatif reel faizle işlem görmesinin bu olguyu artırdığı açıktır.
Finansal Piyasalar konusunda
Topal Ördek ve Piyasalar5 Kasım 2026Küresel Finans Piyasalarında Sarsıntı 23 Ekim 2026Fon Krizi: Borsadan Ekonomiye Uzanan Etkiler 13 Ekim 2026Siyaset Teknik Ayrıntılara Karışınca 8 Ekim 2026175 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.