Perşembe, 19 Kasım 2026

Mahfi Eğilmez · Ekonomi ve düşünce günlüğü

TL ve USD Hesaplarının Reel Faizi ve Satınalma Gücü Değişimi

2017 Yılında TL Mevduat Hesabı Açtıranların Durumu
Yılbaşında bankaların aylık mevduata verdiği ortalama faiz yüzde 10 dolayındaydı. Yılın sonuna doğru bu oran yüzde 14’ün üstüne çıktı.  Genel eğilim aylık mevduat yaparak bunu yenilemek şeklinde olduğu ve bu getiriler bileşik faize dönüştüğü için yıllık ortalamayı yüzde 13,0 olarak alıyorum.  

Eldeki verileri bir tabloya dökelim.

I
Brüt Faiz (%)
13,00
II
GV Stopajı (%15) [(13) - (13 x % 15)]
-1,95
III
Net Faiz  (%) (I - II)
11,05
IV
Enflasyon (%)
11,92
V
Reel Faiz (%) [(1 + %11,05) / (1 + %11,92)] - 1
-0,78

2017 Yılbaşında 100 TL anaparasını bankaya yatıran kişinin reel anlamda faiz kazancı yoktur.

Ne var ki kayıp bununla bitmiyor. Bu kişi yılbaşında 100 lirasıyla alabileceği mal veya hizmeti 2017 yılsonunda alabilecek midir sorusunu yanıtlamamız gerekiyor. Bunu hesaplamak için yukarıdaki verileri bir kez daha ele alarak aşağıdaki tabloya dökelim:   
I
Anapara
100,00
II
Net Faiz  (%)
11,05
III
Anapara + Faiz (I + II)
111,05
IV
Enflasyon (%)
11,92
V
Satınalma Gücü (III) - (III x % IV)
97,81
VI
Satınalma Gücü Değişimi (V - I)
-2,19

Buna göre 2017 yılının ilk günü 100 lirasıyla bankada aylık hesap açıp bunu sürekli aylık olarak yenileyen bir kişinin yılsonunda toplam parası (anapara + faiz) 111,05 TL oluyor. Bu tutarı yıllık enflasyondan arındırdığımızda bu toplamın satınalma gücü 97,81 TL ediyor. Yani bu kişi yılbaşında 100 TL’lik mal veya hizmet satın almak yerine parasını bankaya yatırdığında yılsonunda faiz dahil eline geçen 111,05 TL ile yılbaşında alabileceği mal veya hizmetin ancak 97,81 TL’lik kısmını alabiliyor. 2017 yılı süresince kazandığı faize karşın elindeki paranın satınalma gücü yılbaşına göre 2,19 TL azalmış oluyor.     

2017 Yılında Elindeki TL ile USD Mevduat Hesabı Açtıranların Durumu
2017 yılbaşında Dolar mevduatına verilen faiz ortalama olarak yüzde 3 ve kur 1 USD = 3,53 TL idi. Yılbaşında elindeki 100 TL ile Dolar satın alan bir kişinin eline (100 / 3,53 =) 28,32 Dolar geçiyordu.

Diyelim ki bir kişi böyle yapmış ve eline geçen 28,33 Dolar ile bankada 1 yıl vadeli yüzde 3 faizli döviz tevdiat hesabı (DTH) açtırmış olsun. Bu hesabın özelliği paranın Dolar olarak tutulduğu sürece ABD enflasyonu ile arındırılacak olmasıdır. Buna göre bu hesabın görünümü aşağıdaki tablodaki gibi olacaktır:

I
Anapara (TL)
100,00
II
Anapara (USD) (100 / 3,53)
28,33
III
Brüt Faiz Getirisi USD (28,33 x % 3)
0,85
IV
Net Faiz (USD) (28,33 x % 2,55)
0,72
V
Anapara + Faiz (USD) (II + IV)
29,05
VI
ABD Enflasyon (%)
2,00
VII
Satınalma Gücü (USD) [(29,05 – (29,05 x % 2,00)]
28,47
VIII
Satınalma Gücü Değişimi (USD) (VII - II)
0,14

Buna göre 2017 yılbaşında 100 TL ile Dolar satın alıp döviz tevdiat hesabı açtıran bir kişi Dolar olarak anaparasını korumuş ama bunun üzerine ek bir kazanç elde edememiş olmaktadır. 

Dolarizasyon
Bir ülkede değişim aracı, hesap birimi ve değer biriktirme aracı olarak ulusal para birimi yerine yabancı para kullanımının artması ya da tamamen yabancı para birimine geçilmesi haline para ikamesi veya Dolarizasyon deniyor.

2016 ve 2017 yıllarında bankalarda bulunan TL ve yabancı para mevduat hesaplarını karşılaştırdığımızda karşımıza şöyle bir tablo çıkıyor (Veriler için kaynak: BDDK,
https://www.bddk.org.tr/WebSitesi/turkce/Istatistiki_Veriler/Gunluk_Raporlar/16564bsr_281217.xls)

2016
2017
Toplam Mevduat (TL)
1541
1825
TL Mevduat
871
1001
YP Mevduat
670
824
Toplam Mevduat (%)
100,0
100,0
TL Mevduat
57
55
YP Mevduat
43
45

Tablo bize yabancı para mevduatının (DTH) toplam mevduat içindeki payının 2017 yılında da artmaya devam ettiğini yani para ikamesi (Dolarizasyon) olgusunun artarak sürdüğünü gösteriyor. Ulusal paranın negatif reel faizle işlem görmesinin bu olguyu artırdığı açıktır. 
ME
Mahfi Eğilmez

İktisatçı, eski Hazine Müsteşarı. Yirmiden fazla kitabın yazarı. 2011'den beri Kendime Yazılar'da yazıyor.

Bu konudaki diğer yazılar →

Finansal Piyasalar konusunda

Topal Ördek ve Piyasalar5 Kasım 2026Küresel Finans Piyasalarında Sarsıntı 23 Ekim 2026Fon Krizi: Borsadan Ekonomiye Uzanan Etkiler 13 Ekim 2026Siyaset Teknik Ayrıntılara Karışınca 8 Ekim 2026

175 yorum

Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.