TL’deki Değer Kaybının Ne Kadarı Dışarıdan Ne Kadarı İçeriden?
Sorunun
Ortaya Konulması
Ülke parasının yabancı paralara
karşı uğradığı değer kaybının ne kadarlık kısmı dış gelişmelerden ne kadarlık
kısmı iç gelişmelerden olur? Son zamanların çokca tartışılan konuları arasında
bu da yer alıyor. Bazılarına göre TL’nin değer kaybı tamamen dış gelişmelerin
sonucu olarak ortaya çıkıyor, bazılarına göre bu kayıplarda iç gelişmelerin
yani Türkiye’ye özgü gelişmelerin de etkisi var. Bir paranın yabancı paralara
karşı uğradığı değer kaybının ne kadarının dışarıdan ne kadarının içeriden
kaynaklandığını ölçebilmenin en kestirme yolu söz konusu parayı belirli bir
zaman diliminde, aynı kategoride yer alan ülke paralarında ortaya çıkan değer
kayıplarıyla karşılaştırmak. Karşılaştırmayı yaparken benzer ekonomileri seçmek
hata yapmamak için çok önemli.
Gelişme yolundaki ekonomiler
arasında üst lig olarak kabul edilen yükselen pazar ekonomileri kategorisinde
sınıflandırılan Türkiye, 2013 yılından beri kırılgan beşli diye anılan bir grup
içinde (Brezilya, Endonezya, Güney Afrika, Hindistan ve Türkiye) ele alınıyor.
Her ne kadar yakın zamanda kırılgan beşli (Arjantin Mısır, Pakistan, Katar ve
Türkiye olarak) yeniden tanımlanmış olsa da bu yeni kategorilendirme fazlaca
itibar görmemiş olduğu için eski grubu ele alarak bir değerlendirme yapmak daha
uygun olacak gibi görünüyor.
Olay Yeri İncelemesi: Eldeki Veriler
Yazının ekinde kırılgan beşli
olarak anılan ülkelerin para birimlerinin USD karşısında 22 Mayıs 2013’den
bugüne kadar geçirdiği değerleri ele alan iki tablo ve aynı şekilde Dolar Endeksini
ele alan bir tablo yer alıyor. Başlangıç olarak 22 Mayıs 2013 tarihini ele
almamızın nedeni dönemin Fed Başkanı Bernanke’nin niceliksel gevşeme
programının yılsonuna doğru sonlandırabileceğini açıkladığı gün olmasıdır. Bu
açıklamadan sonra özellikle gelişme yolundaki ülke paraları değer kaybetmeye
başladığı için bu günü başlangıç tarihi almak son dönemlerdeki değişimleri
izleyebilmek açısından doğru bir yaklaşım olacaktır.
Ekteki ilk tablo Doların, ABD’nin
en önde gelen 6 ticaret ortağının para birimlerine (Euro, Yen, Pound, Kanada
Doları, İsveç Kronası ve İsviçre Frangı) karşı değerini gösteren Dolar
Endeksini (DXY) ele alıyor ve 22 Mayıs 2013 = 100 kabulüyle Dolar Endeksinde o
günden bugüne yaşanan dönemsel değişimleri gösteriyor. İkinci tablo, aynı
şekilde 22 Mayıs 2013 = 100 kabul ederek kırılgan beşli ülkelerinin para
birimlerinin endekslenmesini ve sonraki yıllarda bu endekse göre değer
değişimlerini ölçüyor. İkinci tablonun dayanağını oluşturan ve bilgi amaçlı
hazırlanan üçüncü tablo ise ülke para birimlerinin USD karşısındaki değerlerindeki
değişimleri gösteriyor ( 1 Ülke Para Birimi = ? USD hesabıyla.)
Verilerin Analizi
Tablolardan şu sonuçlar çıkıyor:
(1) 22 Mayıs 2013’den başlayarak Dolar Endeksi önce değerlenmiş, sonra
durağanlaşmış, sonra değer kaybetmiş ve son dönemde yeniden durağanlaşmış
bulunuyor. Bu durumda iç piyasalarında herhangi bir gelişme yaşamayan ülke
paralarının Dolar karşısında önce değer kaybetmesi, sonra durağanlaşması, sonra
değer kazanması ve sonra yeniden durağanlaşması beklenir. (2) İkinci tabloya
bakacak olursak Brezilya, Endonezya, Güney Afrika ve Hindistan para
birimlerinin büyük ölçüde Dolar’daki değişime paralel değişimler gösterdiğini
görüyoruz. Aşağı yukarı Dolar değer kazandıkça kaybeden, Dolar değer
kaybettikçe değer kazanan, Dolar durağanlaştıkça durağanlaşan bir görünüm
içinde bulunuyorlar. (3) Yine aynı tabloya baktığımızda TL’nin öteki ülke para
birimlerine göre farklı bir görünüm çizdiği ortaya çıkıyor. TL, Dolar değer
kazanırken de değer kaybederken de değer kaybı yaşıyor. Bir başka ifadeyle
dışarıda ne olursa olsun TL değer kaybı yaşıyor.
Bu anlattıklarımızı görsel olarak
daha iyi ortaya koyabilmek için bir grafiğe dönüştürelim.
Grafikten yukarıdan
anlattıklarımız çok daha açık bir biçimde görülebiliyor. TL, dışındaki para
birimleri Dolara paralel eğilimler çizerken TL negatif bir ayrışma sergiliyor.
Değerlendirmeden Çıkan Sonuç
Bu analizden şu sonuç çıkıyor:
TL, bir yandan Doların değer kazanmasından etkilenmekle birlikte iç olaylardan
yani Türkiye ekonomisinin, siyasetinin, dış politikasının ve bölge
jeopolitiğinin gelişiminden çok daha fazla etkileniyor. Bunu ikinci tabloda TL
hariç ortalamalarla TL’yi karşılaştırdığımız zaman net biçimde görebiliyoruz.
22 Mayıs 2013’den bugüne kadar TL hariç kırılgan beşli paralarının değer kaybı
100’den 72,9’a gerileme sergilerken TL, 100’den 45’e düşmüş.
Dış gelişmelerden kaynaklanan
etkiler için yapılabilecekler çok sınırlı. O nedenle bunları veri olarak kabul
etmekten başka çare yok. Buna karşılık içeriden kaynaklanan etkilerin azaltılabilmesi
için yapılabilecek şeyler var. Bunların başında riskleri düşürücü yaklaşımlar
yer alıyor. Ayrıca yıllardır söylenen ve bir türlü yaşama geçirilemeyen yapısal
reformlara bir an önce ve doğru yönde başlamak gerekiyor. Bu reformları doğru
yönde yapmak çok önemli çünkü yapısal reform adı altında yapılan bazı
düzenlemeler gerçek anlamda yapısal reform olmadığı için tam tersi sonuçlar
yaratabiliyor.
Ek Tablolar
(Kaynak:https://www.bloomberg.com/markets/currencies, https://tr.investing.com/indices/usdollar)
Endeks 22.5.2013
= 100
|
22 May 2013
|
2014
|
2015
|
2016 Sonu
|
2017
|
13 Nis 2018
|
DXY
|
83
|
90
|
100
|
101
|
89
|
90
|
Endeks
|
100
|
108,4
|
120,5
|
121,7
|
107,2
|
108,4
|
Endeks 22.5.2013
= 100
|
22.May.13
|
2014
|
2015
|
2016 Sonu
|
2017
|
13.04.2018
|
Brezilya
|
100
|
75,3
|
51,0
|
61,8
|
60,7
|
58,9
|
Endonezya
|
100
|
78,2
|
71,2
|
72,0
|
71,6
|
70,6
|
G.
Afrika
|
100
|
81,1
|
61,8
|
68,4
|
75,9
|
78,0
|
Hindistan
|
100
|
88,3
|
82,9
|
80,8
|
85,9
|
84,1
|
Türkiye
|
100
|
79,8
|
63,4
|
52,5
|
48,8
|
45,0
|
TL
Hariç Ortalama
|
80,7
|
66,7
|
70,8
|
73,5
|
72,9
|
1 Ülke Parası = USD
|
22.May.13
|
2014
|
2015
|
2016
Sonu
|
2017
|
13.04.2018
|
Brezilya
|
0,4972
|
0,3746
|
0,2535
|
0,3072
|
0,3019
|
0,2930
|
Endonezya
|
0,1030
|
0,0806
|
0,0734
|
0,0742
|
0,0738
|
0,0727
|
G. Afrika
|
0,1063
|
0,0862
|
0,0657
|
0,0728
|
0,0808
|
0,0830
|
Hindistan
|
0,0182
|
0,0161
|
0,0151
|
0,0147
|
0,0157
|
0,0153
|
Türkiye
|
0,5407
|
0,4313
|
0,3428
|
0,2838
|
0,2640
|
0,2431
|
194 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.