Bu Kez Geçmişi de Sattık
Türkiye, eskiden kamu kesimi
açıklarını kapatmak için geleceği satardı. Yani iç ve dış borçlanma yapar,
gelecekte elde edeceği gelirleri belirli bir indirimle peşin tahsil eder,
bununla açığını kapatırdı. Son 16 yılda geleceği satmaya devam ederken bir
yandan da özelleştirmeler aracılığıyla geçmişi satıp paraya çevirmeye başladı. Kamu
parasıyla yapılmış olan kuruluşlar, tesisler, üretim birimleri satıldı ve
açıklar kapatıldı.
2003 – 2017 yılları arasında özelleştirmelerden
elde edilen gelir ya da geçmişi satarak elde edilip kullanılan para tutarı
yaklaşık 104,6 milyar TL (61 milyar USD.) (Bu şekilde elde edilen özelleştirme
gelirleri ek 1’deki tabloda yer alıyor.)
Geçmişi böylece satıp ele geçen paralarla
açıklar kapatılırken, sistem, geleceği satıp oradan gelen paraları da kullanmaya
devam etti. 2002 yılı sonunda dış borç stokunun toplamı 129,6 milyar Dolardı.
Bu borç stoku, 2017 sonunda 453 milyar Dolara ulaştı. Demek ki bu dönemde 323,4
milyar Dolar dış borçlanma yapıp kullanmışız. Bunun 71,4 milyar Doları kamu
kesimince, 273 milyar Doları özel kesimce kullanılmış. (Dış borçlanmadan gelen
ve kullanılan paraları ek 2’de görmek mümkün.)
Kamu kesimi bir yandan da iç
borçlanmaya devam etmiş. Bir başka ifadeyle geleceği yalnızca dışarıya
borçlanarak değil içeriye borçlanarak da kullanmışız. 2001 yılı sonunda yurtiçi
borç stoku 47,3 milyar TL imiş. Bu stok 2017 sonunda 574,1 milyar TL’ye
yükselmiş. Yani bu dönemde 526,3 milyar TL iç borcu artırmış kamu kesimi.
Yukarıdaki tablolarla birlikte değerlendirebilmek için buradaki TL miktarları
yıllık ortalama USD/TL kurlarıyla Dolara çevirirsek 2002 yılı sonunda 31,3
milyar Dolar tutan iç borç stokunun 2017 sonunda 157,3 milyar Dolara
yükseldiğini görebiliriz. Demek ki iç borçlanma yoluyla geleceğimizi satarak da
126 milyar Dolarlık para kullanmışız. (İç borçlanmadaki gelişmeleri de ek 3’de
görmek mümkün.)
Özetlemek gerekirse 2003 – 2017
arasında 15 yıllık dönemde geçmişi satarak 61 milyar Dolar, iç ve dış borçlanma
yoluyla geleceğimizi de satarak 449,4 milyar Dolar olmak üzere toplamda 510
milyar Dolar parayı kullanmışız.
Bu inanılmaz finansman kaynaklarına
karşılık ortaya çıkarabildiğimiz ekonomik büyümeyle geldiğimiz nokta, GSYH
sıralamasında öteden beri içinde bulunduğumuz dünya 17’nciliği ve kişi başına
gelirde öteden beri içinde bulunduğumuz orta gelir tuzağı düzeyi. Bir başka
ifadeyle geçmişi ve geleceği satarak ancak bulunduğumuz yerde kalabilmeyi
sağlamışız. Oysa hedefimiz ilk on ekonomi arasına girebilmekti.
Bundan sonrası daha da zor
görünüyor. Çünkü buraya gelirken evdeki gümüşlerin büyük çoğunluğunu satmış,
kamu kesimini, özel kesimi ve bireyleri yüksek oranlarda borçlandırmış
bulunuyoruz. Yani satacak fazla gümüşümüz kalmadığı gibi borçlanacak imkânımız
da pek kalmamış görünüyor.
Ek Tablolar:
1.Özelleştirme Gelirleri (Kaynak:
Özelleştirme İdaresi Başkanlığı Faaliyet Raporları)
|
Yıllar
|
Tutar (milyon USD)
|
Ortalama Kur
|
Tutar (milyon TL)
|
|
2003
|
289
|
1,42
|
410
|
|
2004
|
1.283
|
1,49
|
1.916
|
|
2005
|
8.222
|
1,37
|
11.239
|
|
2006
|
8.096
|
1,59
|
12.880
|
|
2007
|
4.259
|
1,32
|
5.637
|
|
2008
|
6.259
|
1,24
|
7.791
|
|
2009
|
2.275
|
1,55
|
3.518
|
|
2010
|
3.082
|
1,57
|
4.831
|
|
2011
|
1.358
|
1,62
|
2.194
|
|
2012
|
3.021
|
1,82
|
5.484
|
|
2013
|
12.486
|
1,86
|
23.183
|
|
2014
|
6.279
|
2,14
|
13.446
|
|
2015
|
1.996
|
2,75
|
5.480
|
|
2016
|
1.314
|
2,93
|
3.856
|
|
2017
|
751
|
3,65
|
2.740
|
|
Toplam
|
60.970
|
104.604
|
2.Dış Borç Stoku Artışı
(milyon USD) (Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, Borç İstatistikleri)
|
Yıllar
|
Kamu K.
|
TCMB
|
Özel K.
|
Top. Dış Borç
|
Dış Borç Stoku/GSYH (%)
|
|
2002
|
64.533
|
22.003
|
43.066
|
129.601
|
54,8
|
|
2003
|
70.844
|
24.373
|
48.956
|
144.172
|
45,9
|
|
2004
|
75.668
|
21.410
|
64.076
|
161.154
|
40,0
|
|
2005
|
70.411
|
15.425
|
84.939
|
170.775
|
34,2
|
|
2006
|
71.587
|
15.678
|
120.738
|
208.002
|
38,0
|
|
2007
|
73.525
|
15.801
|
160.599
|
249.925
|
36,9
|
|
2008
|
78.334
|
14.066
|
188.426
|
280.827
|
36,2
|
|
2009
|
83.513
|
13.162
|
172.071
|
268.747
|
41,5
|
|
2010
|
89.109
|
11.565
|
191.014
|
291.688
|
37,8
|
|
2011
|
94.279
|
9.334
|
200.130
|
303.743
|
36,5
|
|
2012
|
104.023
|
7.088
|
228.505
|
339.616
|
39,0
|
|
2013
|
115.945
|
5.234
|
268.700
|
389.879
|
41,0
|
|
2014
|
117.687
|
2.484
|
281.774
|
401.945
|
43,0
|
|
2015
|
113.145
|
1.327
|
281.940
|
396.412
|
46,0
|
|
2016
|
119.847
|
821
|
284.467
|
405.135
|
47,0
|
|
2017
|
136.182
|
665
|
316.360
|
453.207
|
53,3
|
3. İç Borç Stokundaki
Gelişmeler (Kaynak: Hazine Müsteşarlığı, Borç İstatistikleri)
|
Yıllar
|
Milyar TL
|
USD/TL
|
Milyar USD
|
|
2002
|
47,3
|
1,51
|
31,3
|
|
2003
|
67
|
1,42
|
47,3
|
|
2004
|
241,2
|
1,49
|
161,6
|
|
2005
|
269,5
|
1,37
|
197,1
|
|
2006
|
273,4
|
1,59
|
171,9
|
|
2007
|
280,6
|
1,32
|
212,0
|
|
2008
|
298,4
|
1,24
|
239,7
|
|
2009
|
365,9
|
1,55
|
236,6
|
|
2010
|
395,3
|
1,57
|
252,2
|
|
2011
|
395
|
1,62
|
244,5
|
|
2012
|
437,8
|
1,82
|
241,2
|
|
2013
|
422,2
|
1,86
|
227,4
|
|
2014
|
459,9
|
2,14
|
214,8
|
|
2015
|
458,5
|
2,75
|
167,0
|
|
2016
|
496,8
|
2,93
|
169,3
|
|
2017
|
574,1
|
3,65
|
157,3
|
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026220 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.