Orta Gelir Tuzağında 40 Yıl
Orta gelir tuzağı; bir ekonominin
belirli bir kişi başına gelir düzeyine ulaştıktan sonra orada sıkışıp kalması
halini tanımlamak üzere kullanılan bir deyimdir. Orta gelir tuzağı bir ekonomide
kişi başına gelir düzeyinin belirli bir aşamadan öteye gidememesi halini
ya da belirli bir gelir düzeyine ulaştıktan sonra durgunluk içine girilmesi
durumunu ifade eder. Bu tanımda açık olmayan konu hangi gelir düzeyinin orta
gelir düzeyi olarak kabul edilmesi gerektiği meselesidir.
Orta gelir tuzağı yaklaşımı ilk
kez ortaya atıldığında ABD’de kişi başına düşen gelirin yüzde 20’sinin
ekonomiler açısından orta gelir düzeyi olarak kabul edilmesi esasına
dayanıyordu. Sonradan Dünya Bankası’nın ekonomiler sınıflandırmasında esas
aldığı orta gelirli ekonomilerde kişi başına gelir tavanı ölçü olarak
kullanılır oldu. Benim tanımım daha farklı. Ben, orta gelir ölçüsü olarak dünya
GSYH’sinin dünya nüfusuna bölünmesiyle ortaya çıkan kişi başına ortalama gelirin
orta gelir olarak alınmasını öneriyorum.
Aşağıdaki tablo, 1980’den bu yana
yukarıda değindiğim üç farklı ölçüye göre orta gelir tutarını ve çeşitli
ekonomilerin kişi başına gelirlerinin gelişimini gösteriyor. Tabloda yalnızca
ortalama olarak yer alan satır üstündeki ölçülerin ortalamasını gösteriyor.
1980
|
1990
|
2000
|
2010
|
2017
|
|
USD
|
USD
|
USD
|
USD
|
USD
|
|
Dünya
Bankası
|
9.265
|
12.275
|
12.235
|
||
ABD
GSYH'si % 20'si
|
2.515
|
4.783
|
7.238
|
9.662
|
11.900
|
Ortalama
Küresel Gelir
|
2.502
|
4.434
|
5.562
|
9.606
|
10.774
|
Ortalama
|
2.508
|
4.609
|
7.371
|
10.514
|
11.636
|
Güney
Kore
|
1.704
|
6.516
|
11.948
|
22.087
|
29.891
|
Macaristan
|
2.151
|
3.312
|
4.628
|
13.074
|
15.531
|
Polonya
|
1.592
|
1.626
|
4.476
|
12.602
|
13.823
|
Türkiye
|
2.169
|
3.747
|
4.219
|
10.476
|
10.512
|
Brezilya
|
1.229
|
3.105
|
3.779
|
11.292
|
9.895
|
Bulgaristan
|
2.818
|
2.267
|
1.614
|
6.744
|
8.064
|
1980 yılında Bulgaristan dışında
buraya aldığımız ekonomilerden hiçbirisinin orta gelir düzeyinin üzerinde
olmadığı görülüyor. 1990 yılına geldiğimizde Güney Kore’nin ortalamanın üzerine
çıktığını, Bulgaristan’ın 1980’e göre geriye düştüğünü, diğer ekonomilerin orta
gelir düzeyini tutturamadığını görüyoruz. 2000 yılında Güney Kore orta gelir
tuzağını tamamen aşmış görünürken diğerleri tuzağın içinde bulunuyor. 2010 yılında
Güney Kore artık yüksek gelirli ekonomiler düzeyine çıkmış, Macaristan ve
Polonya orta gelir tuzağından kurtulmuş ve yükselişe geçmiş durumdadır. Brezilya
ve Türkiye tuzaktan çıkışta önemli bir hamle yapmış görünüyorlar. 2017’de Güney
Kore artık bu listenin tamamen dışına çıkmış, gelişmiş ekonomiler arasında
yükselişe geçmiş bulunuyor. Macaristan ve Polonya tuzaktan çıkmış ve yüksek
gelirli ekonomilere katılma yolunda yol almaya başlamış görünüyor. Bulgaristan
yeni bir atağa geçerken, Brezilya tuzakta daha kötü bir konuma gerilemiş,
Türkiye ise yerinde saymaya yönelmiş bulunuyor.
Özetle söylemek gerekirse 1980’den
bu yana geçen 40 yıla yakın süre içinde en önde başlayan Bulgaristan en geriye
düşmüş, sondan ikinci sırada başlayan Güney Kore orta gelir tuzağından çıkarak
yüksek gelirli ekonomiler arasına girmeyi başarmıştır. Macaristan ve Polonya bu
süre içinde orta gelir tuzağından çıkmış, Türkiye ve Brezilya 2010 yılında orta
gelir tuzağından çıkmaya oldukça yaklaşmışken tekrar geriye düşmüş ve tuzakta kalmışlardır.
Macaristan ve Polonya, Avrupa
Birliği’ne girdikten sonra orta gelir tuzağından çıkmayı başarırken, Güney Kore
tümüyle bilime dayalı eğitim ve üretim modeliyle bu tuzaktan çıkmış, çıkmakla
kalmayıp yüksek gelirli ekonomiler arasına katılmıştır. Büyük olasılıkla
Bulgaristan da Avrupa Birliği’ne katıldığı için bir süre sonra tuzaktan
kurtulabilecektir. Brezilya’nın orta gelir tuzağından çıkabilmesi için yeni
bazı atılımlar içine girmesi gerekli görünüyor. Son 8 yıldaki yaklaşımlarıyla Avrupa
Birliği’ne girme şansını iyice uzağa ittiğine göre Türkiye için bu tuzaktan
çıkabilmenin tek yolu Güney Kore’nin izlediği bilime dayalı eğitim ve üretim
yolunu izlemekten geçiyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026177 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.