Faiz Artırımları Niçin Yeterince Etkili Olamadı?
Merkez Bankası’nın İlk Faiz Artırımı
USD/TL kuru yıla başlarken 3,78,
Merkez Bankası GLP faizi yüzde 12,75 idi. Kur, ilk 4 ayda 4,10’a yaklaştığında
MB PPK, faizi yüzde 13,50’ye yükseltti. Bu artış, kur üzerindeki baskıyı
kaldırabilecek kadar güçlü bir artış değildi. Kur üzerinde birkaç yönden baskı
vardı. Her şeyden önce Fed, parasal sıkılaştırma patikasına girmiş olduğu için
Dolar dışarıda güçlenmeye başlamış, ABD tahvil faizleri yükselişe geçmişti. Bu,
bizim gibi dış finansman ihtiyacı yüksek olan ekonomilere fon girişinin
azalmasına yol açıyor ve dolayısıyla kur üzerinde baskı yaratıyordu. 18
Nisan’da erken seçim kararı açıklandıktan sonra piyasalarda, artan belirsizlik
nedeniyle ekonomide yeni dalgalanmalar ortaya çıktı. Bu dalgalanmalar, kurlar üzerinde yukarı yönlü baskıyı artırırken, enflasyonda düşüş olasılığını ortadan kaldırdı.
O aşamada Merkez Bankası’nın bu
baskıları görerek faiz artışını 0,75 puan değil 2 puan olarak yapması
gerekirdi. Faiz artırımı şok artış biçiminde olursa etkili oluyor. Aksi
takdirde piyasa bu tür düşük artışların altındaki ürkekliği, kararsızlığı
seziyor ve o da TL’ye karşı ürkek davranıyor.
Merkez Bankası’nın İkinci Kez Faiz Artırımı
Merkez Bankası’nın faiz
artırımına karşılık kur yükselmeye devam etti. Mayıs ayına gelindiğinde USD/TL
kuru 4,10’ların üzerine çıkmış ve yaklaşık iki hafta içinde 0,75 puanlık faiz
artışının etkisi, sanki hiç artış yapılmamış gibi sıfırlanmıştı.
Merkez Bankası yeni bir
kararsızlık dönemine girdi. Kur artmaya devam ederken Merkez Bankası yalnızca
izledi. Sonunda USD/TL kurunun denetimden çıkmaya başladığı izlenimi ortaya
çıkınca Merkez Bankası Para Politikası Kurulu (MB PPK) olağanüstü toplanarak
fonlama faizini (geç likidite penceresi - GLP faizi) yüzde 13,50’den yüzde
16,50’ye yükseltti. İlk bakışta ciddi bir artış gibi görünen bu faiz artışının
etkisi görüldü ve kararın ardından USD/TL kuru 4,90’lardan 4,55’lere kadar
geriledi. Ertesi sabah 4,57 gibi bir düzeyde güne başlayan USD/TL kuru gün
içinde inişler çıkışlar yaşasa da eğilimi çıkış yönünde oldu ve haftayı 4,7156
ile tamamladı.
Bu kez Fed’in toplantısı MB PPK
toplantısından sonra (12 – 13 Haziran) olacak. Bu toplantıda Fed’in faizi 0,25
puan artırarak yüzde 1,75 – 2,00 aralığına çıkarması tahmini yüzde 90’a
yükselmiş bulunuyor.
Fed’in faizi artırmasının
beklendiği bir toplantı öncesinde Merkez Bankası para politikasının piyasalarda
kur ve dolayısıyla enflasyon üzerinde etkili olabilmesi için MB PPK’nin faizi
artırması beklentisinin yaygınlaşması da iyi bir gelişme değil.
Merkez Bankası, yeterli etkiyi
yaratamayan faiz artırımını izleyerek TL uzlaşmalı vadeli döviz satım ihalelerinin
toplam tutarını artırdı ve ihracat ve döviz kazandırıcı hizmetler reeskont
kredilerinde döviz kurunu belirli koşullarla sabitleme kararı aldı.
Kur sabitleme kararı, dalgalı kur
rejimi uygulamasında tartışılabilecek bir karar olsa da faiz artırımıyla bir
arada düşünüldüğünde bunlar güçlü sayılabilecek adımlar olarak karşımıza
çıkıyor.
Merkez Bankası’nın Faiz Artırımları Niçin Etkili
Olamıyor?
MB PPK, bu yılın ilk 5 ayında faizi
önce yüzde 12,75’den 13,50’ye, bundan bir ay sonra da yüzde 16,50’ye yükseltti.
Ardından da döviz satımı ve reeskont kredilerinde geçici kur sabitlemesi olarak
özetlenebilecek iki destekleyici adım attı. Bu üçlü uygulama piyasada beklenen
etkiyi yaratmadı. Çünkü beklentiler olumsuz hale gelmiş, iç piyasanın yanı sıra
dış piyasanın da güveni ciddi biçimde sarsılmış, üstelik piyasada dedikodular
alıp başını gitmişti.
Ne yapılması gerektiğini
objektif, tarafsız ve yalın dille anlatan, savunan, yol gösteren az sayıda
iktisatçıyı dinleyen yoktu. Dinlemek bir yana bu insanları suçlamak yoluna gidiliyordu.
Nisan ayında erken seçim kararı
açıklandıktan sonra MB PPK’nin GLP faizini olağan kullanım haline döndürmesi ve
gecelik borç verme faizini politika faizi haline getirerek faiz oranını yüzde
16’ya çıkarması gerekirdi. Bunu yapabilse piyasaya kararlılığını gösterecek ve
kuru denetim altına alabilecekti. Bu hafta içinde yine aynı adımı atarak
GLP’den gecelik faize dönüş yapsa ve faiz oranını yüzde 18’e çıkarsaydı kuru
tümüyle denetim altına alabilirdi.
Birçok yorumcu Merkez Bankası’nın
faiz uygulamasında sadeleşmeye gitmesi gerektiğini savunuyor. Oysa mevcut
uygulama zaten sade. Çünkü eskiden olduğu gibi birden fazla faiz varmış gibi
görünse de Merkez Bankası piyasayı yalnızca GLP ile fonluyor. Onun için Merkez
Bankası’nın sadeleşmeye değil normalleşmeye geçmesi gerekiyor. Bunun da yolu
gecelik faizi GLP düzeyine çıkarıp GLP’yi bilinen işlevine döndürmek ve bütün
öteki faizleri kaldırmaktan geçiyor.
Piyasa, karışık ortamlarda
politika uygulayıcılarından kararlı ve tutarlı adımlar bekler. Bu çerçevede faizi
şok artışlarla artırıp yavaş yavaş indirmek gerekir. Tersini yapmak yani faizi yavaş
yavaş artırmak piyasaya, bu adımın tereddüt içinde atıldığı izlenimi verir.
Bugün geldiğimiz aşamada piyasaların
beklentisi, MB PPK’nin 7 Haziran’da yapacağı toplantıda yeniden faiz artırması
yönünde yoğunlaşmış görünüyor. Para politikasını yürüten otoritenin piyasa
beklentisini biçimlendirmek yerine piyasa beklentisine uymak zorunda kalması
sıkıntılı bir durumdur.
Faiz artırımı, acil servise gelen
kanamalı bir hastaya yapılan ilk işlem gibi düşünülmeli. Kanama devam ederken
hastalığın ya da sorunun ne olduğu ikinci plandadır. Önce kanamayı durdurmak
gerekir. Ardından hastanın kan analizi vb yapılarak sorunun nereden
kaynaklandığı teşhis edilmeli ve ona göre tedavi uygulanmalıdır. Faiz artırımı,
kanamayı durdurmaya benzer. Kanama durdurulduktan sonra teşhis ve tedavi
aşamasına geçilmesi gerekir. Aksi takdirde bir süre sonra kanama yeniden
başlar. O zaman bir kez daha kanamayı durdurmaya uğraşmak gerekir.
Türkiye’nin yapısal sorunları
var. Faiz artırımıyla kanamayı durdurduktan sonra bu sorunları çözmeye girişmek
gerekir. Bunlara girişilmezse sürekli faizi artırarak fazlaca yol alınamaz.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026244 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.