Ne Kadar Açık O kadar Büyüme Modelinin Sonuna Doğru
Türkiye ekonomisinin potansiyel
büyüme oranı, en basit yöntem kullanılarak yani uzun yıllar ortalaması
alınarak, yüzde 5 olarak hesaplanıyor. Ne var ki bu büyüme oranı ya yüksek bütçe
açığı ya da yüksek cari açık vererek sağlanan bir büyüme oranı olduğu için sürdürülebilir
bir oran değil. Bu ortalamaya giren yılların çok büyük çoğunluğu bütçe açığı ve
cari açığın birlikte olduğu (ikiz açık) bir finansman modeline dayanıyor. Türkiye’nin
bu büyüme ortalamasını sürdürebilmek için bugün yapmak zorunda olduğu
yatırımların GSYH’ye oranı yüzde 30 dolayında görünüyor. Buna karşılık
Türkiye’nin bu yatırımları karşılamakta kullanabileceği tasarrufların GSYH’ye
oranı yüzde 25 dolayında bulunuyor. Aradaki fark ise cari açığı oluşturuyor.
İkiz açığın diğeri olan bütçe açığının GSYH’ye oranı ise 2017 yılı itibariyle
yüzde 1,5 dolayında bulunuyor. Bu görünüm son yıllarda ortaya çıktı. 2000’lere
gelinceye kadar cari açık yüzde 1 – 2 dolayında, bütçe açığı ise yüzde 10
dolayındaydı. Yani Türkiye, 2000’lere kadar büyümenin gerektirdiği yatırımları
bütçe açığı vererek ve onu finanse ederek, 2000’lerden sonra cari açığı
büyüterek ve onu finanse ederek yürüttü. Bunun sonucu olarak da iç ve dış
borçları arttı.
Türkiye’nin izlediği bütçe açığı
ve/veya cari açık vererek ve açıkları iç ve dış borçlanmayla finanse ederek
yürütülen yatırım – büyüme modeli 1990’dan bu yana şöyle bir borç yükü yarattı:
Borç
Çeşidi
|
1990
|
2002
|
2017
|
İç
Borçlar (milyar TL)
|
57,2
|
155,2
|
596,6
|
İç
Borçlar / GSYH (%)
|
15,3
|
43,2
|
19,2
|
Dış
Borçlar milyar USD)
|
52,4
|
129,6
|
453,3
|
Kamu + TCMB
|
41,6
|
86,5
|
136,2
|
Özel Kesim
|
10,8
|
43,1
|
316,4
|
Dış
Borçlar / GSYH (%)
|
26,1
|
54,8
|
53,3
|
Bütçe
Açığı / GSYH (%)
|
2,2
|
11,5
|
1,5
|
Cari
Açık / GSYH (%)
|
1,3
|
0,3
|
5,8
|
Tablodan görüleceği gibi 2002’den
sonra bütçe açığı, kamu borçlanması modelinin yerini, cari açık ve özel kesim
borçlanması alıyor. Kamu kesimi yerine özel kesimin borçlanması iyidir çünkü
aldığı borcu daha verimli işlerde kullanır demek mümkün. Buna karşılık özel
kesimin bugüne kadar yaptığı yatırımlar cari açığı düşürücü bir gelişme
sağlamadı, hatta tam tersine büyüme ile birlikte cari açık artmaya devam etti. Cari
açık arttıkça da dış borçlanma arttı.
Özetle söylemek gerekirse,
Türkiye, 2000’lerin ilk yıllarına kadar kamu kesimi açıkları ve kamu iç
borçlanması ağırlıklı bir model izleyerek büyümesini yüzde 5 ortalamada
tutarken 2000’lerden itibaren bu kez özel kesim açıkları ve özel kesim dış
borçlanması ağırlıklı bir modele geçiş yaptı. Her iki dönemde de ikiz açık verdi,
2000’ler öncesinde ikiz açıkta asıl ağırlık bütçe açığında iken 2000’ler
sonrasında ikiz açıktaki ağırlık cari açığa döndü.
Geçmiş verilere bakıldığında Türkiye’nin
ikiz açıkları yüzde 2 – 3 düzeyinde tutarak elde edebileceği büyüme oranı yüzde
5’in altında, kabaca yüzde 3,5 dolayında görünüyor. Dış finansmana erişimin
zorlaşmasının beklendiği önümüzdeki dönemde Türkiye, dış borçlanmayı düşürecek
önlemleri kendiliğinden almazsa iki durumdan birisiyle karşılaşacak: (1) Dış
finansman bulmakta zorlanacak. (2) Büyüme hızı istem dışı olarak düşecek. O
aşamadaki tercihimiz: Kırk katır mı kırk satır mı sorusuna vereceğimiz yanıta
göre biçimlenecek.
İkiz açıklardan birinden diğerine
ağırlığı kaydırarak yürütülen büyüme modelinin sonuna doğru geliyoruz. Yapmamakta
direndiğimiz yapısal reformlar ise giderek bizden uzaklaşıyor.
büyüme konusunda
Enflasyon Niçin Fazla Düşmez? 6 Şubat 2026Ne Pahasına? 14 Aralık 2025Büyüme Buysa Niçin Şikâyet Ediyorlar? 1 Aralık 2025Yaratıcı Yıkım ve Sürdürülebilir Büyüme14 Ekim 2025140 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.