Seçim Ekonomisi
Seçim Ekonomisi Nedir?
Seçim ekonomisi uygulaması son
günlerde en çok konuşulan mesele oldu. Önce seçim ekonomisini tanımlamaya ve
çerçevesini belirlemeye çalışalım. Seçim ekonomisi; siyasal iktidarın gelecek
seçimlerde yeniden iktidara gelebilmek için ekonominin araçlarını bu amaçla
kullanması ve yönlendirmesi olarak tanımlanabilir. Memur maaş zamları, emekli
maaşlarının artırılması, asgari ücretin yükseltilmesi, tarımsal destekler, vergi
oranlarının düşürülmesi, vergi cezalarının affedilmesi, vergi ödemelerinin
ertelenmesi maliye politikasının seçim ekonomisine alet edilmesinin temel
araçlarını oluşturuyor. Yüksek enflasyona karşın faizlerin artırılmaması, kredi
genişlemesini teşvik edici uygulamalar, para arzının artırılması gibi uygulamalar
da para politikasının seçim ekonomisinin emrine girdiğinin kanıtını oluşturan
gelişmeler olarak sınıflandırılıyor. Seçim ekonomisi dünyanın her yanında az ya
da çok uygulanan bir yaklaşım. Bu uygulamalar demokrasinin geliştiği,
şeffaflığın, hesap verilebilirliğin arttığı ekonomilerde düşük düzeyde kalırken,
demokrasinin fazla gelişmediği, şeffaflığın, hesap verilebilirliğin azaldığı
ekonomilerde oldukça fazla yer tutuyor.
Türkiye’de Durum
Türkiye, aslında 2017 yılı
başından itibaren bir seçim ekonomisine girmiş bulunuyor. Türkiye ekonomisinin 2017
yılı başındaki temel makro sorunları; düşük büyüme (yüzde 3,2), yüksek
enflasyon (yüzde 8,53) ve yüksek işsizlik (yüzde 10,9) idi. 2017 yılı başında
bütçe açığı (yüzde 1,1) ve cari açık (yüzde 3,8) kontrol altındaydı. İktidar
partisi 2017 yılı başında büyüme oranını yükseltmeyi ve işsizlik oranını düşürmeyi
hedef olarak belirleyerek enflasyonla mücadele ve cari açığı denetim altında tutma
yaklaşımını terk etti. Bu yolda düşük bütçe açığı oranının verdiği güçten de
cesaret alarak kredi garanti fonunu devreye soktu, bazı sektörlerde KDV ve ÖTV
gibi harcama vergilerinin oranlarını düşürdü, sosyal güvenlik primlerini erteledi,
işe alınan yeni elemanların giderlerinin bir bölümünü devletin üstlenmesini
sağladı. Böyle bir politikayı enflasyonun yüksek olduğu bir dönemde, yatırım
artışının dış finansmana bağımlı olduğu bir ekonomide uygulamaya koymanın
sonucu enflasyonun artması, cari açığın da yükselmesiydi. Sonuç da aynen böyle
oldu.
Aşağıdaki tablo son üç yılın bazı
göstergelerini ele alarak seçim ekonomisi uygulanıp uygulanmadığını ortaya
koymayı amaçlıyor.
Makroekonomik Gösterge
|
2015
|
2016
|
2017
|
Büyüme
|
6,1
|
3,2
|
7,4
|
Bütçe Açığı/GSYH (%)
|
1,0
|
1,1
|
1,5
|
Cari Açık/ GSYH (%)
|
3,8
|
3,8
|
5,5
|
Enflasyon Oranı (%)
|
8,81
|
8,53
|
11,92
|
İşsizlik Oranı (%)
|
10,3
|
10,9
|
10,9
|
Tabloya göre; 2017 yılında büyümeyi artırmaya yönelik seçim ekonomisi uygulaması sonucunda cari açık, bütçe açığı ve enflasyon oranı yükselmiş, bütün bu zorlamaya karşın işsizlik oranı düşmek bir yana artmış görünüyor.
Seçim Ekonomisinin 2018 ve
2019 Yıllarına Etkileri
24 Haziran 2018’de seçim var. 2017
başlarından itibaren yürürlükte olan seçim ekonomisi giderek hızlanıyor. Son
olarak hükümetin açıkladığı pakette bu kez vergi afları, imar affı gibi
düzenlemelere ek olarak emeklilere iki bayramdan önce biner lira ikramiye
verilmesi gibi bütçeye ciddi yük getirecek düzenlemeler de yer alıyor.
Türkiye’de yaklaşık 12 milyon
emekli var. Bu emeklilere 2 bayramda biner lira ikramiye ödenmesi demek yılda
24 milyar TL bütçeden ek ödeme yapılması demektir. 2018 yılı bütçesi 65,9
milyar TL açık veriyor. Buna en az 24 milyar TL’yi de eklersek açık miktarı
89,9 milyar TL’ye yükselecek demektir. Hükümetten gelen açıklamalara göre
yapılacak olan imar affı ve vergi barışı düzenlemelerinden gelecek paralar bu
ek açığı tümüyle kapatacak ve dolayısıyla aslında ortada ek açık olmayacak. Bildiğimiz
şey bütçeye en azından 24 milyar TL’lik bir ek harcama yükünün geleceğidir.
Buna karşılık vergi barışı ve imar affı gibi düzenlemelerden ne miktarda gelir
tahsil edileceğini bilmiyoruz. Diyelim ki tam da bu ek harcama kadar tahsilat
yapılmış ve 2018 bütçesine ek bir açık yükü gelmemiş olsun. Aynı harcama
miktarı 2019 yılındaki 72 milyar TL tahmin edilen bütçe açığının üzerine
binecek. 2019 yılında yeniden aynı imar affı ve vergi barışı söz konusu
olmayacağına göre 2019 yılının finanse edilebilmesi için vergilerde ciddi
artışlar yapılması gerekecektir.
Para Politikası Ne Olacak?
Hükümetin erken seçim
nedeniyle seçim ekonomisini daha da yukarıya taşıyacak olan genişletici maliye politikası
önlemlerini açıklamadan hemen önce Merkez Bankası Enflasyon Raporunu kamuoyuyla
paylaştı. Raporda birçok önemli konu yer almakla birlikte seçim ekonomisi
açısından iki mesele öne çıkıyor. İlki 2018 ve 2019 yılına ilişkin olarak
yenilenmiş bulunan enflasyon hedefleri ve tahminleri. Bunları bir tabloda
gösterelim.
2018 Sonu
|
12 Ay Sonrası
|
24 Ay Sonrası
|
|
TCMB
Tahmini
|
8,4
|
7,9
|
6,0
|
Beklenti
Anketi
|
10,1
|
9,6
|
8,6
|
Enflasyon
Hedefi
|
5,0
|
5,0
|
5,0
|
Hükümetin bu tablonun yer aldığı
enflasyon raporundan hemen sonra yaptığı açıklamalar bu tabloda yer alan bütün
oranları anlamsız kılmış bulunuyor.
İkinci mesele raporda yer alan
bir cümleyle ilgili olarak ortaya çıkıyor. Söz konusu raporun 10’uncu
sayfasında şu ifade yer alıyor: “…Para politikası duruşu oluşturulurken, mali
disiplinin korunacağı…varsayılmaktadır. Maliye politikasının söz konusu
çerçeveden belirgin olarak sapması ve bu durumun orta vadeli enflasyon
görünümünü olumsuz etkilemesi halinde para politikası duruşunun da
güncellenmesi söz konusu olabilecektir.” Hükümetçe açıklanan bu son paket ‘maliye
politikasının söz konusu çerçeveden belirgin olarak sapması’ olarak
açıklanmazsa nasıl açıklanabilir? Esasen maliye politikası, 2017 yılının başından
beri para politikasını ve onun hedef aldığı iddiasında olduğu enflasyonu
düşürme amacını desteklemekten tamamen koparak ‘ne pahasına olursa olsun yüksek
büyüme’ arayışına girmişti. Bu son düzenleme bu kopuşu çok daha net bir biçimde
ortaya koymuştur. Politika yapıcıların enflasyonla ilgili hedefleri artık
sadece hedefleri ve tahminleri düşük tutmaktan ibaret bir konuma gelmiş görünüyor.
Merkez Bankası gerçekten
enflasyonu düşürmeye odaklanmış bir para politikası izliyorsa açıklanan bu
paketten sonra faizi yeniden artırmak zorunda kalabilir.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026121 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.