Fed'den Sonra ECB de Parasal Sıkılaştırmaya Başlıyor
Küresel krizden hemen sonra
krizin yarattığı ekonomik çöküşü toparlayıp ekonomiyi yeniden canlandırabilmek için
parasal genişleme politikası yürürlüğe sokuldu. Bu uygulamaya ilk önce ABD
Merkez Bankası (Fed) niceliksel gevşeme (quantitative easing – QE) adını
verdiği bir programla başladı. Onu kısa bir arayla İngiltere Merkez Bankası
(BOE) aynı adlı programla, biraz daha uzun bir arayla Avrupa Merkez Bankası (ECB)
varlık alım programları (asset purchase programmes - APP) adlı uygulamayla ve
gecikmeli olarak da Japonya Merkez Bankası (BOJ) varlık alım programı adını
verdiği programla izledi. Böylece dünyanın en gelişmiş 4 ekonomisi küresel
krizi aşmak için daha önce Hazine veya kurumlar tarafından borçlanmak amacıyla
piyasaya çıkarılmış olan uzun vadeli tahvilleri bedelini ödeyerek satın alıp
karşılığında piyasaya para vererek parasal genişleme yapmaya ve dolayısıyla
piyasaya likidite vermeye başladılar.
Fed, bu parasal genişleme
programını 2014 yılının Ekim ayında sonlandırdı. Faiz artırımlarının yanı sıra,
likidite enjekte etmek için satın aldığı tahvillerden vadesi gelenleri 2017
yılının Ekim ayından itibaren Hazine’ye veya çıkaran kurumlara vererek parasını
tahsil etmeye başladı. Böylece faiz artırımlarının yanına likidite azaltma
anlamında parasal sıkılaştırmayı da eklemiş oldu. 2017 yılında bu yolla 30
milyar Doları piyasadan geri çekti. 2018 yılında 420 milyar Dolar, 2019 ve 2020
yıllarında yılda 600 milyar Dolar ve 2021 yılında da 350 milyar Dolar olmak
üzere yaklaşık 4 yılda piyasadan çekeceği miktar toplam 2 trilyon Doları
bulacak.
Fed’in faiz artırımlarının
yanında bu şekilde piyasadaki likiditeyi eksiltmesi dış finansmana ihtiyacı
olan gelişme yolundaki ülkelere yönelik fon akımlarını iki nedenle önemli
ölçüde etkiliyor: (1) Likidite daralıyor. (2) ABD’de faiz oranlarının
yükselmesi bu fonların daha yüksek risklere katlanarak daha yüksek getiri için
gelişme yolundaki ülkelere yönelmesinin çekiciliğini azaltıyor.
Fed’in bir yandan faiz artırarak
bir yandan da piyasadaki parayı çekerek yaptığı sıkılaştırmaya karşın ECB, BOE
ve BOJ’un faiz artırmadan piyasaya para sürmeye devam etmeleri dış finansmana ihtiyacı
olan gelişme yolundaki ülkelerin iyice daralmasına engel oluyordu. Bugün
yapılan toplantıda alınan karara göre ECB de önce parasal genişlemeyi azaltmaya
sonra da durdurmaya başlayacak. ECB, uyguladığı parasal genişleme programı
çerçevesinde piyasaya ayda 30 milyar Euro veriyor. Açıklamaya göre bu programa
Eylül ayı sonuna kadar devam edecek, Ekim, Kasım ve Aralık aylarında bu miktar
aylık 15 milyar Euro’ya düşürülecek ve yılsonunda parasal genişleme programı
sonlandırılacak. ECB yetkilileri, bu paraları nasıl geri çekeceklerini yani
parasal sıkılaştırmaya ne zaman ve hangi boyutta başlayacaklarını
açıklamadılar. Hatta yeni tahvil alımını yapmayı durdurduktan sonra da,
likidite koşulları düzelene kadar, vadesi dolan tahvillerin yerine alım yapmaya
devam edeceklerini vurguladılar. Bu ifadelerden ECB’nin gelecek yılbaşından
itibaren tam olarak ne yapacağını anlayabilmek için sayısal örnek çerçevesinde
konuyu açıklayalım. ECB, Eylül ayına kadar vadesi dolmamış uzun vadeli tahvilleri
ayda 30 milyar Euro limit içinde kalarak almaya devam edecek. Son 3 ayda bu
aylık tutarı 15 milyar Euro’ya düşürecek. Yılbaşından itibaren artık vadesi
dolmamış tahvil alımını bırakacak, sadece vadesi dolmuş tahvilleri almaya devam
edecek. Diyelim Ocak ayında vadesi dolan 5 milyar Euro’luk tahvil varsa bunları alıp parasını verecek. Böylece Hazinelere yeni borçlanma imkanı yaratmış olacak.
Görüldüğü gibi bir yandan parasal
sıkılaştırma kapısını çeken ECB, Fed’in 2014 Ekim ayında yaptığı gibi kapıyı
tam olarak kapatmayıp aralık bırakmış oluyor. Buna ek olarak 2019 yılı yaz
aylarına kadar bir faiz artırımı yapmayı planlamadıklarını açıkladılar. Kapının
aralık kalması ve faiz artırımının bir yıl daha gündemde olmayacağının
açıklanması gelişmekte olan ülke piyasaları için hiç değilse bir süre nefes
alma imkânı sağlamış bulunuyor.
BOE, faiz artırımı veya parasal
genişlemeye son verme konularında henüz herhangi bir açıklama yapmadı. Buna
karşılık onun da yılsonuna doğru bu konularda bir adım atabileceği beklentisi
var. BOJ’un ise bu düzenlemeleri yapmasına daha zaman olduğu düşünülüyor.
Fed’in parasal genişlemeyi önce
bırakıp ardından parasal sıkılaştırmaya geçmesinden sonra ECB’nin parasal genişlemeyi
tam olarak terk etmese de o yola girmiş olması küresel sistemin en önemli iki
rezerv parasının piyasadaki miktarının azalmaya başlaması demek oluyor. Parasal
genişlemeyi ortadan kaldıran her adım dış finansmana ihtiyacı olan gelişme
yolundaki ekonomiler için daha sıkıntılı, daha maliyetli dış kaynak imkânı anlamına
geliyor. Gelişme yolundaki ülkelerin dış kaynak ihtiyacını mümkün olduğunca
azaltabilmek için teşvik sisteminden yararlanarak iç kaynakları daha etkin ve
verimli kullanmaya çalışmaları çıkış yollarından birisi gibi görünüyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026147 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.