Japonya ve Negatif Faiz
Türk insanının ekonomik
konulardaki kafa karışıklığı bugünlerde sık sık sorulan bir soruyla yeni bir
aşamaya gelmiş bulunuyor. Soruyu kabaca şöyle formüle edebilirim sanıyorum: “Japonya’da
faizler negatif, Japonya gelişmiş bir ülke olduğuna göre acaba Japonya’nın
gelişmesi faizlerin sıfır ya da negatif olmasına mı bağlı?”
Aşağıdaki tablo Japonya’nın bazı
ilgili ekonomik göstergelerini özetliyor (kaynaklar: IMF, Dünya Ekonomik
Görünümü veri tabanı ve BOJ, İstatistik veri tabanı.)
2000- 2009
|
2010
|
2010 - 2017
|
2017
|
|
GSYH
(Milyar USD)
|
5.700
|
4.872
|
||
Kişi
Başına Gelir (USD)
|
41.014
|
38.440
|
||
Büyüme
(10 yıllık ortalama, %)
|
0,6
|
2,2
|
||
Enflasyon
(10 yıllık ortalama, %)
|
-0,7
|
0,7
|
||
Kamu
Kesimi Borç Stoku / GSYH (%)
|
207,9
|
236,4
|
||
Cari
Denge / GSYH (%)
|
3,9
|
4,0
|
||
Japonya
MB Faizi (10 yıllık ortalama, %)
|
0,3
|
0,3
|
1990’lara kadar ciddi bir
ekonomik başarıyla gelen Japonya o tarihlerde durgunluğa girdi ve bir daha da
çıkamadı. 2000 – 2009 yılları arasındaki 10 yılda Japonya’da enflasyon yıllık
ortalama olarak yüzde – 0,7 olurken Japonya Merkez Bankası’nın yıllık ortalama
faizi de yüzde 0,3 olarak gerçekleşmiş görünüyor. Yani Japonya Merkez Bankası bu
on yıllık dönemde bankaları pozitif faizle fonlamış. Bu on yıllık sürede Japonya’nın
ekonomik büyümesi yıllık ortalama olarak yüzde 0,6 olmuş. Sonuçta Japonya 2010
yılında 5,7 trilyon Dolarlık bir GSYH’ye, 41 bin doların üzerinde bir kişi
başına gelire sahip olurken kamu kesimi borcunun GSYH’ye oranı da yüzde 208’e
yükselmiş.
2010 – 2017 yılları arasındaki 7
yılda Japonya’da enflasyon yıllık ortalama olarak yüzde 0,7 olurken Japonya
Merkez Bankası’nın yıllık ortalama faizi de yüzde 0,3 olarak gerçekleşmiş. Bu 7
yıllık sürede Japonya’nın ekonomik büyümesi yıllık ortalama olarak yüzde 2,2 olarak
gerçekleşmiş. Faizin düşüklüğü kamu kesiminin borçlanmasını teşvik etmiş ve
daha da artarak yüzde 236’yı aşmasına neden olmuş.
Görüleceği gibi enflasyonun düşük,
reel faizin de negatif olması Japonya’ya bir yarar sağlamamış tam tersine zarar
getirmiştir. Bunun nedenini daha önce ‘Sıfır Faiz Sıfır Enflasyon’ başlıklı
yazımda yazmıştım: “Keynesyen Likidite tuzağı para arzındaki artışların
faizleri daha fazla düşüremeyeceği bir aşamayı ifade eder. Bu aşamaya
gelindiğinde ekonomiye enjekte edilen likidite, atıl birikim biçiminde elde
tutulmaya başlanır ve dolayısıyla para arzındaki artış ekonomiyi canlandırmaya
yaramaz. Keynesyen likidite tuzağı ortaya atıldığında doların altın karşılığı
bulunuyordu. Dolayısıyla insanların düşük faiz ortamlarında ellerine geçen
parayı tıpkı altın gibi elde tutmaları ve tahvil fiyatlarının düşmesini (yani
tahvil faizlerinin yükselişe geçmesini) beklemeleri doğaldı.
Artık hiçbir paranın bu tür altın
karşılığı olmadığı dikkate alınırsa günümüzde likidite tuzağının farklı
bir yere oturmuş olduğu ortaya çıkıyor. Başlıca üç farklı görünümden söz
etmemiz mümkündür: (1) Likidite tuzağına girildiği aşamada para arzının ya da
para bazının genişletilmesine ve faizin en düşük düzeye inmesine karşın
insanlar ellerine geçen parayı mümkün olduğunca az harcayıp kalanı tasarruf
ederek geleceği beklemeye başlıyorlar. Böyle bir ortamda bankalarda mevduat
artsa bile bunlara yönelik kredi talebinde artış olmuyor. Çünkü tüketimin
kısıldığı bir yerde yeni yatırımlar yaparak üretim kapasitesini artıracak
eylemlere girilmesi anlamlı görünmüyor. Hiç kuşkusuz bu eğilimin elektronik
eşyada olduğu gibi yeni teknolojilere yönelik alanlarda bazı istisnaları da
olabiliyor. (2) Faizlerin çok düşük olduğu ekonomilerde ortaya çıkan parasal
genişlemeden yararlananlar ellerine geçen parayı daha yüksek faiz getirisi
veren ekonomilere yolluyorlar. Bu olgu, günümüzde sermaye hareketlerinin
serbestliğinin Keynes’in yaşadığı döneme göre çok daha fazla olmasının
yarattığı bir başka farklılık olarak karşımıza çıkıyor. Bu durumda ABD ya da
Avrupa’da piyasaya sürülen likiditeyi ellerine geçirenler bu paraları faiz
oranının yüksek olduğu ekonomilere yatırarak daha yüksek getiri elde etmeyi
planlıyorlar. Bu durumda piyasaya sürülen likiditenin yerel ekonomiye
katkısından çok başka ekonomileri canlandırmaya yararı ya da oralarda yerli
paranın değerlenmesine yol açarak o ekonomilere zararı söz konusu olabiliyor.
(3) Özellikle otomobil, buzdolabı, televizyon seti vb gibi dayanıklı tüketim
mallarını belirli sürelerde değiştirmeye alışmış olan insanlar, enflasyonun ve
faizin sıfır olduğu bir dönemde bunları değiştirme, yenileme gereği görmüyorlar.
Çünkü faizin ve enflasyonun sıfır düzeyinde devam etmesi bunların sonraki
dönemlerde değiştirilmesiyle şimdiden alınması arasında fark kalmamasına yol
açıyor.
Özetle söylemem gerekirse nasıl
ki enflasyon ve faizin yüksek olması kötü bir durumsa bunların sıfır düzeyinde
olması da iyi bir durum değildir. Enflasyonun yüzde 2 dolayında olması ve
faizin de örneğin yüzde 2,5 – 3 düzeyinde olması yani 0,5 – 1 puan arasında bir
reel getiri içermesi en iyi durumdur. Yüksek enflasyon ve yüksek faiz, bunların
ileride daha da yükseleceği beklentisi yaratarak talebi artıran ve dolayısıyla
enflasyonu da faizi de yükselten bir ortama yol açıyor. Sıfır dolayında bir
enflasyon ve faiz ise bu durumun devam edeceği beklentisi yaratarak insanların
harcama yapmasını, talebin artmasını ve dolayısıyla ekonominin büyümesini
engelliyor.”
Son olarak "Japonya'da sıfır faiz var bizde niye olmasın?" diye soranlar için şunu söyleyeyim: Japonya'da enflasyon sıfır dolayında bizde ise yüzde 11'e yakın ve giderek yükseliyor. Enflasyonun bu kadar yüksek olduğu bir ekonomide faizi düşürürseniz ekonomi hiper enflasyona gider.
Aslında her iki soru da eğitim sistemimizin en temel sorunu olan neden - sonuç ilişkilerinin karıştırılmasından kaynaklanıyor.
Son olarak "Japonya'da sıfır faiz var bizde niye olmasın?" diye soranlar için şunu söyleyeyim: Japonya'da enflasyon sıfır dolayında bizde ise yüzde 11'e yakın ve giderek yükseliyor. Enflasyonun bu kadar yüksek olduğu bir ekonomide faizi düşürürseniz ekonomi hiper enflasyona gider.
Aslında her iki soru da eğitim sistemimizin en temel sorunu olan neden - sonuç ilişkilerinin karıştırılmasından kaynaklanıyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026187 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.