Merkez Bankası'nın Faiz Reaksiyonu
TL’nin Dış Değeri ve Merkez Bankası’nın İşlevi
TL’nin değer kaybı dış ve iç
nedenlerle ortaya çıkıyor.
Dış nedenler dolar ya da Euro
gibi iki önemli rezerv paranın çeşitli nedenlerle değer kazanması sonucu
görülüyor. Bu konularda bizim yapabileceğimiz fazla bir şey yok. Çünkü elimizde
sınırlı miktarda döviz var ve o sınırlı dövizle dışımızdaki olayları
dengelememiz mümkün değil. Bu durumda dış olayları veri olarak kabul etmemiz
gerekiyor.
İç nedenler siyasal, sosyal ve
ekonomik nedenlere dayanıyor. Ve bunların hepsi risk artışı ya da risk düşüşüne
yol açarak TL’nin dış değerini etkiliyor. Ülke riskindeki değişimi ölçmenin en
kestirme yolu CDS primlerine bakmak. Kredi
ölçüm kuruluşlarının kredi notları da bir gösterge olmakla birlikte CDS primi
her gün, her an yeniden belirlendiği için çok daha güncel ve hassas bir ölçü.
Merkez Bankası’nın tek görevi,
kuruluş yasasında, fiyat istikrarını sağlamak olarak tanımlanmış bulunuyor. Fiyat
istikrarını sağlamak deyimiyle kastedilen şey ülkede enflasyonist ya da
deflasyonist eğilimleri önleyerek TL’yi değer kaybetmeden ya da aşırı
değerlenmeden istikrarlı biçimde tutabilmek. Bunun yolu para politikası
araçlarını bu amaca uygun biçimde uygulayabilmekten geçiyor. Merkez Bankası,
yine kuruluş yasasında yer alan düzenlemeye göre amaca ulaştıracak araçları
uygulamakta bağımsız. Para politikasının birkaç aracı var. En etkin olanı faiz
politikası olduğuna göre Merkez Bankasının, enflasyonist eğilimler olduğunda
faizleri artırması, deflasyonist eğilimler olduğunda faizleri düşürmesi
gerekiyor.
TL Dış Değer Kaybına Uğrarken Neler Oluyor?
İlk olarak risk artışıyla USD/TL
kuru arasındaki ilişkiye bakalım. Aşağıdaki grafik bu durumu gösteriyor. Mavi
risk artışı (CDS primi artışı), kırmızı USD/TL kuru değişimini gösteriyor.
İki değişken arasındaki
korelasyonun katsayısı 0,98. Yani birindeki değişim ötekini aynı yönde
neredeyse bire bir etkiliyor. Demek ki riskler arttığında CDS primi ve USD/TL
kuru aşağı yukarı aynı anda artıyor.
İkinci olarak kurlardaki artışa
piyasanın nasıl reaksiyon verdiğine bakalım. Kurdaki artışa piyasanın
reaksiyonu iki nedene dayanıyor: (1) Bu artış dönüp enflasyonu artıracak. (2)
Kur artışı, döviz arzını artırmak ve dövize talebi düşürmek açısından mevcut
faizi yetersiz kılacak. Aşağıdaki grafik bu durumu gösteriyor.
Kırmızı USD/TL kur değişimini,
mavi gösterge faizdeki değişimi gösteriyor. İki değişken arasındaki
korelasyonun katsayısı 0,98. İlk grafikteki kadar yüksek. Yani piyasa risk
artışına anında faiz artışıyla tepki göstermiş ve uyum sağlamış.
Üçüncü olarak kurlardaki artışa
Merkez Bankasının nasıl reaksiyon verdiğine bakalım. Kurdaki artışa Merkez
Bankasının reaksiyonu da piyasanın reaksiyonuyla aynı nedenlere dayanıyor: (1)
Bu artış dönüp enflasyonu artıracak. (2) Kur artışı, döviz arzını artırmak ve
dövize talebi düşürmek açısından mevcut faizi yetersiz kılacak. Aşağıdaki
grafik bu durumu gösteriyor.
İki değişken arasındaki
korelasyonun katsayısı 0,75. Oldukça yüksek bir korelasyona işaret ediyor ama
yukarıdakiler kadar değil. Şekilden ve korelasyon katsayısından görülebileceği
gibi Merkez Bankası, risk artışına ve dolayısıyla kur artışına gecikmeli olarak
reaksiyon göstermiş görünüyor. Reaksiyon vermekte gecikince de kurdaki artışı
ve onun enflasyona olumsuz etkisini engelleyememiş.
Sonuç ve Değerlendirme
Kurda ortaya çıkan ve enflasyonu
da yukarıya iten artış konusunda bizim yapabileceğimiz şey iç nedenleri ortadan
kaldırma ya da en aza indirmek. Bunun yolu riskleri düşürmekten geçiyor. Ne var
ki bunlar zaman alacağı için kısa vadede ortaya çıkan kur artışlarına faiz
aracını kullanarak yanıt vermek gerekiyor. Piyasa bunu zaten yapıyor. Merkez
Bankası da yapıyor ama hep gecikmeli olarak yapıyor ve etkiyi önemli ölçüde
kaybediyor. Bu gecikme iki sonuç doğuruyor: (1) Merkez Bankası,
piyasayı izlemek durumunda kalıyor ve dolayısıyla piyasayı yönlendirme gücünü yitiriyor. (2) Merkez
Bankası geç reaksiyon verdiği için kur yükselmiş oluyor ve döviz yükümlülüğü
veya bağlantıları olanlar zarara uğruyor.
Merkez Bankasının faiz
düzenlemelerini zamanında yapması ve hükümetin de riskleri en az düzeye
indirmek için zaman geçirmeden yapısal uyum meselesini ele alması gerekiyor.
EK: CDS ve TCMB Kanunu Hakkında Bilgi
CDS, Credit
Default Swap deyiminin kısaltmasıdır. CDS, bir kişi ya da kuruluşun, kredi
sahibinin karşılaşabileceği alacağın ödenmemesi riskini belirli bir bedel
karşılığında üstlenmeyi kabul etmesinin bedelidir. Bu çerçevede bir anlamda
kredi sigortası gibi çalışır. Bir ülkenin ya da şirketin CDS primi ne kadar
yüksekse borçlanma maliyeti de o kadar yüksek demektir. Çünkü bu prim ister
istemez faize yansımaktadır.
TÜRKİYE CUMHURİYET MERKEZ BANKASI
KANUNU Kanun No: 1211 Kabul Tarihi: 14/1/1970 Temel görev ve yetkiler “Madde 4-
(25/4/2001 tarihli ve 4651 sayılı Kanun ile değiştirilen şekli) Bankanın temel
amacı fiyat istikrarını sağlamaktır. Banka, fiyat istikrarını sağlamak için
uygulayacağı para politikasını ve kullanacağı para politikası araçlarını
doğrudan kendisi belirler. Banka, fiyat istikrarını sağlama amacı ile
çelişmemek kaydıyla Hükümetin büyüme ve istihdam politikalarını destekler.”
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026121 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.