Sefalet Endeksi ve Türkiye
Sefalet Endeksi Nedir?
Amerikalı iktisatçı Arthur Okun
tarafından geliştirilmiş bulunan sefalet endeksi; işsizlik oranıyla enflasyon
oranının toplanmasından oluşan bir gösterge. İşsizliğin yükselmesi geliri
olmayanların sayısının arttığını, enflasyonun yükselmesi yaşamın pahalandığını
gösterdiği için endeksin yükselmesi sefaletin arttığını, dolayısıyla ekonomide
bozulma ortaya çıktığını gösteriyor. Zaman içinde endeks, Nobel ödüllü
Amerikalı iktisatçı Robert Barro tarafından yeniden formüle edildi. Bu haliyle
Barro Sefalet Endeksi (Barro Misery Index – BMI) adını alan endeksi şöyle bir
denklemle ifade etmek mümkündür:
BMI = (Enflasyon Oranı + İşsizlik
Oranı + Faiz Oranı) – Büyüme Oranı
Eğer büyüme oranı pozitifse yani
ekonomi büyümüşse bu oranın düşülmesi gerekiyor, çünkü ekonomik büyüme sefaleti
azaltıyor. Tersine büyüme oranı negatifse yani ekonomi küçülmüşse o zaman bu
oranın da toplama eklenmesi gerekiyor, çünkü eksi büyüme sefalet artışı
getiriyor.
Endekste yer alan faiz oranı olarak
uzun vadeli tahvil faizini almak gerekiyor. Türkiye açısından bu konuda geçerli
faiz 10 yıllık Devlet Tahvilinin faizi.
Endeks, ABD ekonomisi öngörülerek
hazırlanmış ve yakın zamanlara kadar da yalnızca ABD ekonomisine uygulanmıştı. Son
yıllarda bir başka Amerikalı iktisatçı Steve Hanke tarafından ABD dışındaki
ekonomilere de uygulanan endeks bu sayede dünyada popülarite kazandı.
Sefalet endeksinin ABD’deki
sonuçları Truman’dan bu yana en başarılı dönemin 6,8’lik oranla Lyndon B.
Johnson’ın başkanlık dönemi (1963 – 68), en başarısız dönemin de 16,26’lık
oranla Jimmy Carter’ın başkanlık dönemi (1977 – 80) olduğunu ortaya koyuyor.
Sefalet Endeksi ve Türkiye
Aşağıdaki tablo Türkiye’de
sefalet endeksinin yıllar itibariyle gelişimini ortaya koyuyor (Tablodaki
enflasyon, işsizlik ve büyüme oranları TÜİK sitesinden, 10 yıllık tahvil faizi
oranları da Bloomberg HT sitesinden alınmıştır.)
Endekse
Giren Göstergeler
|
2013
|
2014
|
2015
|
2016
|
2017
|
Haziran 2018
|
|
A
|
Enflasyon
oranı (TÜFE, %)
|
7,4
|
8,2
|
8,8
|
8,5
|
11,9
|
12,2
|
B
|
İşsizlik
Oranı (%)
|
9,0
|
9,9
|
10,3
|
10,9
|
10,9
|
10,1
|
C
|
10
Yıllık Tahvil Faizi (%)
|
10,4
|
7,0
|
10,5
|
10,7
|
11,4
|
17,0
|
D
|
Büyüme
Oranı (%)
|
8,5
|
5,2
|
6,1
|
3,2
|
7,4
|
7,4
|
Sefalet
Endeksi = [(A + B + C) - D]
|
18,3
|
19,9
|
23,5
|
26,9
|
26,8
|
31,9
|
Tabloya göre Türkiye’de sefalet
endeksi son 5,5 yılda artış eğilimi içinde görünüyor. 2013 yılında 18,3 olan
endeks bugün itibariyle 31,9’a gelmiş olduğuna göre son 5,5 yılda Türkiye’de
sefalet endeksi ikiye katlanmış bulunuyor.
Şimdi de sefalet endeksi
üzerinden kırılgan beşli olarak anılan ülkelerin durumunu karşılaştıralım (Aşağıdaki
tabloda dört göstergenin de son durumu, faiz olarak 10 yıl vadeli devlet
tahvilinin bugünkü faizi esas alınmıştır.)
Sıra
|
Ülke
|
Enflasyon (TÜFE)
|
İşsizlik
|
Faiz
|
Büyüme
|
Sefalet Endeksi
|
1
|
G.
Afrika
|
4,5
|
26,7
|
9,02
|
0,8
|
39,4
|
2
|
Türkiye
|
12,15
|
10,1
|
17,0
|
7,4
|
31,9
|
3
|
Brezilya
|
2,86
|
12,9
|
12,1
|
1,2
|
26,7
|
4
|
Hindistan
|
4,87
|
3,5
|
7,87
|
7,7
|
8,5
|
5
|
Endonezya
|
3,23
|
5,1
|
5,08
|
5,1
|
8,3
|
Sefalet endeksi karşılaştırması
yapıldığında Güney Afrika’nın birinci, Türkiye’nin ikinci sırada yer aldığı
görülüyor. Beş ülke arasında bu değerlendirme açısından en iyi durumda olan
ülkeler Endonezya ve Hindistan’dır.
Sefalet Endeksi Nasıl Düşürülebilir?
Sefalet endeksini artıran
kalemler enflasyon, işsizlik ve faizlerdeki yükseliştir. Yani bu üç kalem
endeksi olumsuz yönde etkiliyor. Buna karşılık büyüme oranı artışı da endeksi olumlu
yönde etkiliyor. Türkiye’de 2018 yılında (ilk çeyrek) oldukça yüksek bir büyüme
oranına karşılık diğer üç kalemdeki yükseklik sefalet endeksinin yüksek
olmasının temelini oluşturuyor.
Eldeki son verilere göre (https://tradingeconomics.com/) Türkiye
188 ülke içinde en yüksek enflasyona sahip 16’ncı, en yüksek işsizlik oranına
sahip 54’üncü, en yüksek büyüme oranına sahip 13’üncü ülke konumunda bulunuyor.
Türkiye, dış finansmana aşırı
bağımlı ekonomiler arasında bulunuyor. Öyle olunca döviz hareketleri Türkiye’yi
fazlasıyla etkiliyor. Döviz kurlarının yükselmesi ya da aynı anlama gelmek
üzere TL’nin dış değerinin düşmesi enflasyonu da artış yönünde etkiliyor. Bu
durumda endeksteki enflasyon bileşenini aşağı çekebilmenin yolu TL’nin değer
kaybetmesini önlemek olarak karşımıza çıkıyor. Bunun da temel yolu ekonomide
risk yaratıcı, yabancı yatırımcıyı tedirgin edici hareketlerden kaçınmak. Bu
sağlanabilirse kurlar ve dolayısıyla enflasyon denetlenebilir. Enflasyon
denetlenebilirse faizler de düşmeye başlar.
Endeksteki bir diğer kalem olan
işsizliği düşürebilmek de büyümenin daha çok istihdam yaratabileceği alanlara
yöneltilmesinden geçiyor. Bu da inşaat yatırımından çok sanayi yatırımına
yönelmeyi gerektiriyor.
Ek: Endeksin Adı Konusundaki Görüşüm
Bu endeksi adının doğru
olmadığını düşünüyorum. Bu hesaplardan giderek bir ülkede sefaletin daha yüksek
olduğu sonucu çıkarılamaz. Örneğin tabloya göre Türkiye, Hindistan’a göre daha
sefil gibi görünüyor. Oysa 2017 yılı itibariyle Türkiye’de kişi başına gelir
10.500 Doların üzerindeyken Hindistan’da 2.000 Doların altında bulunuyor.
Bence bu endeksin Ekonomik
Gidişat Endeksi gibi bir isim taşıması daha uygun olurdu.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026176 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.