Merkez Bankası Faiz Arttırır mı?
Eldeki Verilerin Analizi
Şimdiye kadar defalarca karşıma
çıksa da hiç yanıtlamadığım bir soru bu. Yanıtlamıyorum çünkü Merkez Bankası
yönetiminin ne düşündüğünü, ne planladığını, nasıl bir para politikası izlediğini
bilmiyorum. Yüzde 5 hedef koyup bu hedefte ısrar ettiklerinden beri benim
açımdan Merkez Bankası para politikası, bütün açıklamalara, raporlara karşın bilinmez ve işin daha kötüsü tahmin edilemez bir politika halini aldı. O nedenle bu soruya yıllardır
yanıt vermiyorum. Buna karşılık verileri analiz ederek ve piyasayı
gözlemleyerek Merkez Bankası’nın faiz konusunda ne yapması gerektiğini söylüyorum.
Önce mevcut durumda Merkez
Bankası faiz kararını etkileyecek göstergelerin durumuna bir bakalım (veriler
için kaynaklar: TÜİK, TCMB, Bloomberg HT.)
Gösterge
|
%
|
Enflasyon
|
|
TÜFE
|
15,39
|
ÜFE
|
23,71
|
Yılsonu
Enflasyon (TÜFE) Beklentisi
|
13,88
|
2
Yıllık Tahvil Faizi (Gösterge Faiz)
|
20,14
|
10
Yıllık Tahvil Faizi
|
17,03
|
Bankaların
3 aya Kadar Vadeli Mevduat Faizi
|
17,40
|
Bankaların
Ticari Kredi Faiz Oranı
|
23,75
|
TCMB
Faizleri
|
|
Gecelik Borç Alma Faizi
|
16,25
|
Gecelik Borç Verme Faizi
|
19,25
|
Haftalık Repo İhalesi Faizi (Politika
Faizi)
|
17,75
|
Geç Likidite Penceresi
|
|
Borç Alma Faizi
|
0,00
|
Borç Verme Faizi
|
20,75
|
TCMB
Ağırlıklı Ortalama Fonlama Maliyeti (Son bir hafta ortalaması)
|
17,75
|
USD/TL
Kuru
|
4,76
|
Yılsonu
USD/TL Beklentisi
|
4,83
|
Türkiye’nin
Risk Notu (CDS Primi)
|
305
|
Tabloya aldığımız verilere göre bugün
itibariyle yüzde 15,39 olan enflasyonun TCMB Beklenti Anketi sonuçlarına göre yılsonunda
yüzde 13,88’e düşmesi bekleniyor. Merkez Bankası’nın bankaları fonladığı
faizlerin miktar ağırlıklı ortalamasına bakarsak (Merkez Bankası Ağırlıklı Ortalama
Fonlama Maliyeti) bunun da son dönemde yüzde 17,75 olduğunu görüyoruz.
Dikkate Alınması Gereken Konular
Tabloda dikkate alınması gereken dört
konu var: (1) Üretici fiyatları enflasyonu (ÜFE) yüzde 23,71 oranıyla tüketici
fiyatları enflasyonunun (TÜFE) 8,32 puan üzerinde seyrediyor. Bu, bize yakın
gelecekte ya ÜFE’nin gerileyeceğini veya TÜFE’nin artacağını ya da ÜFE’nin
biraz gerileyip TÜFE’nin biraz artacağını gösteriyor. Bu durumda yılsonunda
enflasyon oranı beklenen noktadan (yüzde 13,88) daha yukarıda olabilir. TCMB
Beklenti Anketine göre bugün itibariyle 4,76 olan USD/TL döviz kuru için
yılsonu beklentisi 4,83. Yılbaşında kur 3,77 idi. Eğer yılsonunda beklenti
anketinde olduğu gibi 4,83 olarak gerçekleşirse bu durumda TL, Dolara karşı bu
yıl yüzde 28 değer kaybetmiş olacak. Bu durumda enflasyonun yüzde 13,88’lik bir
oranda kalması pek kolay gözükmüyor. (2) Merkez Bankası ortalama faizi (yüzde
17,75) bankaların mevduat faizine (yüzde 17,40) yakın, buna karşılık, gösterge
faiz olarak kabul edilen iki yıllık devlet tahvili faizine (yüzde 20,14) uzak bir
yerde bulunuyor. Dolayısıyla Merkez Bankası’nın bankalara sağladığı fon
açısından faizini artırması gereksiz olmakla birlikte piyasa beklentisi
açısından faizini artırması gerekli görünüyor. Burada çelişkili bir durum var. (3)
Ülkenin risk derecesini gösteren CDS primi 305 baz puanda bulunuyor. Yabancı
yatırımcıları ve fon yöneticilerini en fazla etkileyen göstergelerin başında
gelen bu gösterge, dünya ortalamasının ve benzer konumdaki ülkelerin CDS
priminin oldukça üzerinde seyrediyor.
Tablodaki verileri kullanarak
bugün bankaya yatırılan 100 TL’nin yılsonunda ne kadar reel faiz elde
edeceğinin hesabını yapalım. Bugün 100 TL’sini TL mevduat hesabına yüzde 17,40 yıllık
faizle yatıran bir kişi yılsonunda (yılsonuna 160 gün kaldığı hesabıyla) yüzde
7,7 dönem faizi alır. Bu faizden yüzde 15 gelir vergisi stopajı kesilir ve
eline yüzde 6,6 faiz geçer. Yılsonu enflasyon beklentisi TCMB beklenti
anketinde olduğu gibi yüzde 13,88 olursa bunun yıllık ortalaması yüzde 12,9,
bugünden yılsonuna kalan 160 günlük karşılığı da yüzde 5,74 olur. Buna göre bu
160 günlük dönemin reel faizi şöyle hesaplanır:
Reel Faiz = (1 + Net Nominal
Faiz) / (1 + Beklenen Enflasyon) -1 = (1 + 0,066) / (1 + 0,0574) -1 = 0,0086 =
% 0,9
Bu veriler ve varsayımlar altında
TL mevduattan yüzde 1’e yakın reel faiz elde edilebiliyor.
Bu Durumda Merkez Bankası’nın Faizi Artırması Gerekir
mi?
Yukarıda ortaya koyduğumuz analiz,
eldeki verilere ve anketlere göre Merkez Bankası faiziyle gösterge faiz arasında
bir fark olsa da bankaların mevduata uyguladığı faizle arada pek fark olmadığını,
piyasada beklenen enflasyona göre bakıldığında bir reel faizin söz konusu
olduğunu ortaya koyuyor. Öte yandan son günlerde ekonomi yönetimi tarafından yapılan
piyasa dostu açıklamaların beklentileri olumlu yönde etkilemesine, Trump’ın
verdiği faiz karşıtı demeçlerin Doları zayıflatmasının eşlik etmesiyle USD / TL
kuru TL lehine toparlanmaya başladığına ve bu verilerin içinde bu toparlanmanın
yansımalarının bulunduğuna dikkat etmek gerekir.
Verilere ve özellikle baka
mevduat faizleriyle Merkez Bankası’nın bankalara fon sağlamakta uyguladığı
faizlere baktığımızda Merkez Bankası’nın bir faiz artırımı yapması bu aşamada
gerekli görünmüyor. Buna karşılık verilere değil de piyasa gerçeklerine
baktığımızda Merkez Bankası’nın bu aşamada faiz artırımı yapmaktan kaçınması
pek mümkün görünmüyor. Piyasadaki beklentinin ardında geçmişten gelen olumsuz birikimler
var. Merkez Bankası, tuhaf bir biçimde, bağımsızlığını kanıtlamak için faiz
artırmak zorunluluğuyla karşı karşıya bulunuyor.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026217 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.