Türkiye Ekonomisi ve Aşırı Isınma
Otomobil Motoru Niçin Isınır ve Sonucu ne Olur?
Otomobil motorunun çalışırken
ısınması normaldir. Bunun normal kabul edilebilmesi için otomobilin motor sıcaklık göstergesinin, araçtan araca değişiklik gösterse de, genellikle 90 dereceyi
geçmemesi gerekir. Eğer gösterge 90 dereceyi geçiyorsa o zaman motorun aşırı
ısındığı anlaşılır. Aşırı ısınan motor, bozulabileceği gibi araca da zarar
verebilir.
Normal olarak araçtaki soğutma sistemi
motor ısındığında devreye girer ve ısıyı düşürür. Müşür denilen parça, arabanın
motor ısısı belli bir dereceye ulaştığı zaman araba fanının çalışmasını ve
motoru soğutmasını sağlar. Eğer müşür bozulmuşsa fan çalışmaz ve motoru
soğutamaz. Isınmanın bir nedeni de kalorifer sisteminin düzgün çalışmaması
olabilir. Soğutma sisteminde motor içinde dönen su, aracın kabinini ısıtmak
için de kullanılır. Bu su, motor içerisinde devri daim yaparken kalorifer
radyatöründen geçer ve kalorifer açıldığında arabanın içini ısıtır. Eğer
kalorifer radyatörünün petekleri tıkalıysa burada bekleyen sıcak su çevresine fazla
ısı yayarak motorun da ısınmasına yol açabilir. Aşırı ısınmanın bir başka
nedeni elektrik sisteminden kaynaklanan bir arıza olabilir. İlk akla gelecek olanlar
bunlar olmakla birlikte başka mekanik nedenler de olabilir. Öncelikle bu tür
mekanik arızaların olup olmadığının gözden geçirilmesi ve bunlarda bir bozukluk
varsa onların tamir edilmesi gerekir.
Bu mekanik arızaların dışında
sürücünün otomobili kullanım biçiminden kaynaklanan ısınma da söz konusu
olabilir. Aracı sürekli yüksek devirde kullanmak motorun aşırı ısınmasının nedeni
olabilir. Aracı yüksek devirde kullanmak, sürtünmeye bağlı olarak arabada aşırı
ısınmanın meydana gelmesine neden olur ve bu durum arabanın soğutma sistemini
zorladığında arabada aşırı ısınma meydana gelir.
Görüldüğü üzere motorun
ısınmasının nedenlerinden çoğu mekanik olsa da aralarında kullanım kaynaklı
olan bir neden de vardır. Mekanik nedenler, aracın muayenesi, bakımı veya
onarımı ile çözülebilir. Buna karşılık sürücüden kaynaklanan ısınmanın çözümü
için sürücünün eğitilmesi gerekir.
Motorun aşırı ısınması sorunu
çözülemezse motor yanabilir ya da otomobilde çok ciddi hasarlar çıkabilir.
Ekonominin Isınması Ne Demektir, Sonucu Ne Olabilir?
İktisatçılar, ekonomide
kullanılan birçok deyimi, kavramı başka yerlerden, psikolojiden, tıptan, bazen
uygulamada yaşanan bir gelişmeden ve daha çok da fizikten ödünç alarak
ekonomiye göre değiştirip yorumlamayı severler. Mesela denge, istikrar gibi
kavramlar fizikten alınmıştır. Sert veya yumuşak iniş deyimleri uçağın yere
inişinden hareketle devşirilmiştir. Sağlıklı – sağlıksız, teşhis – tedavi
deyimleri tıptan benzetmeyle kullanılır olmuştur.
Ekonominin ısınması deyimi de
otomobil motorunun ısınmasından hareketle ekonomiye aktarılmış bir deyimdir.
Ekonomide ısınma dendiği zaman
genellikle ekonominin zorlama sonucu potansiyel büyüme oranının üzerinde
büyümeye başlaması anlaşılır. Tıpkı zorlanma nedeniyle ısınmış otomobil
motorunu daha da zorlayarak hızı artırmakta olduğu gibi.
Isınan bir ekonomide kısa dönemde
toplam talep, ekonominin uzun dönemli toplam arz kapasitesini aşar. Ekonomide
enflasyon, bütçe açığı, cari açık, faizler ve dolayısıyla risk algısı yüksekse
firma sahipleri talepteki bu artışın geçici olduğunu düşünür ve yeni yatırıma
girmez ve imkânları varsa kapasite artırımına giderler yoksa da bu talep
artışını ithalat yoluyla karşılamaya giderler. O zaman cari açık biraz daha
büyür. Bu, arada bir otomobili durdurup bozuk fan nedeniyle ısınan motorun
üzerine su dökmek gibidir. Talep artışı bir yandan da enflasyonu yükseltir. O
zaman da Merkez Bankası talep artışının yarattığı enflasyonu durdurabilmek için
faiz artırımına gidebilir. Bu da otomobili durdurup baştan aşağıya yıkayarak
motorun soğumasını sağlamaya benzer. Her iki durumda da sorun geçici olarak
çözümlenmiş olur. Yola devam edildiğinde bir süre sonra yeniden ısınma
sorunuyla karşılaşılması kaçınılmazdır.
Türkiye Ekonomisi Aşırı
Isınmış Durumda mı?
Geçtiğimiz günlerde IMF, Türkiye
ekonomisinin aşırı ısınma sorunuyla karşı karşıya olduğunu ve o nedenle yakın
gelecekte büyüme hızının düşeceğini açıkladı.
Eldeki verilere bakarak Türkiye
ekonomisinin ısınıp ısınmadığını ortaya koymaya çalışalım.
%
|
2015
|
2016
|
2017
|
2018
|
2018 Açıklama
|
Büyüme
|
6,1
|
3,2
|
7,4
|
7,4
|
I. Ç
|
Enflasyon
|
8,81
|
8,53
|
11,92
|
15,39
|
Haziran
|
USD/TL
Kuru
|
2,74
|
3,03
|
3,65
|
4,82
|
Temmuz
|
Gösterge
Faiz
|
11,15
|
10,63
|
13,40
|
20,44
|
Temmuz
|
Cari
Denge/GSYH
|
-3,8
|
-3,8
|
-5,5
|
-6,2
|
Mayıs
|
Bütçe
Dengesi/GSYH
|
-1
|
-1,1
|
-1,5
|
-2,5
|
Yılsonu Tahmin
|
Kredi/Mevduat
Oranı
|
117,2
|
117,4
|
119,7
|
121,4
|
Temmuz
|
CDS
Primi
|
273
|
273
|
165
|
313
|
Temmuz
|
Türkiye’nin potansiyel büyüme
genellikle 1923’den bu yana yıllık büyüme oranlarının ortalaması alınarak yüzde
5 olarak hesaplanıyor. Bu oranın, yüksek bütçe açığı ve/veya cari açığa dayalı
büyüme oranlarının ortalaması olduğu dikkate alınır ve buna göre düzeltme
yapılırsa potansiyel büyüme oranının yüzde 4 dolayında bir yerde çıkması
gerekir. Bu durumda 2017’de ve 2018’in ilk çeyreğinde yüzde 7,4 oranındaki
büyüme oranları potansiyel büyümenin oldukça üzerindedir. Yani ekonomi ısınmış
görünmektedir.
Bu dönemde enflasyon yükselmiş,
USD/TL kuru, gösterge faiz, cari açık artmış, bütçe açığı bozulma yolunda
ilerlemeye başlamış ve bütün bunların sonucu olarak da CDS primi yani
ekonominin riskleri yükselmiş görünüyor. İktisatçının sorması gereken ilk soru
daima “ne pahasına” sorusudur. Yani ekonomi yüzde 7,4 büyüdü dendiğinde
iktisatçı eğer bilmiyorsa “ekonominin potansiyel büyüme oranı kaç” diye sorar.
“Yüzde 5” yanıtını alırsa “bu kadar hızlı büyüme ne pahasına oldu?” diye sorar.
Aslında “nelerden fedakârlık ettiniz” ya da “hangi göstergeleri bozdunuz”
sorusunun kısa ifadesidir o.
Türkiye ekonomisi uzunca bir
süredir ısınma sinyalleri veriyordu zaten. Bendeniz bunu IMF’den yaklaşık 4 ay
kadar önce 18 Mart 2018 günü bu blogda yayınlanan “Türkiye Ekonomisi Isınıyor
mu?” başlıklı yazımda dile getirmiş yine buradaki gibi göstergelerle ortaya
koymuştum: http://www.mahfiegilmez.com/2018/03/turkiye-ekonomisi-isnyor-mu.html.
Çözüm Nedir?
Çözümden önce ısınmanın nedeniyle
ilgili teşhisi doğru koymamız gerekiyor. Burada yanıtlamamız gereken soru
şudur: Ekonomideki ısınma, potansiyel büyüme oranının üzerinde bir büyümeyi
zorlamaktan yani sürücü hatasından mı, yoksa sistemden kaynaklanan meselelerden
mi doğmuş bulunuyor?
Bu sorunun yanıtı sürücü hatası
ise otomobili kenara çekip motoru soğutup yola devam edebileceğiz demektir. Bir
başka deyişle faiz artırımı yaparak idare edebiliriz. Daha önceki faiz
artırımları bize bu fırsatı vermiş görünse de dış piyasalardaki para ve yatırım
iştahının bolluğu da çok yardımcı oldu. Bugün artık dış piyasalarda para ve
yatırım iştahının azaldığı bir ortamdayız. Artık arabayı kenara çekip motorun
soğumasını bekleyerek meseleyi geçiştirebilecek durumda değiliz. Bugün artık
arabayı muayeneye sokmak ve gerekli bakım ve onarımı yaptırmak zorundayız.
Artık yeni bir müşür taktırmak, radyatör peteklerini temizletmek veya radyatörü
değiştirmek, elektrik donanımını yenilemek zorundayız.
Ki bunların ekonomiye tercümesi konuşmaktan
usanmış olsak da gerçek anlamdaki yapısal reformlardır.
Ekonomi konusunda
Siyasal Sistem, Ekonomik Sistem ve Ahbap - Çavuş İlişkileri18 Ekim 2026Teori Aynı, Sonuç Farklı 6 Ağustos 2026İrrasyonel Beklentiler Teorisi19 Haziran 2026Öğrenilmiş Çaresizlik24 Şubat 2026243 yorum
Yorumlar ve yanıtlar Blogger'ın kendi sisteminde yazılır ve okunur; tema bunu değiştirmez. Bu önizleme salt okunurdur.